8. Madhupiṇḍikasuttaṃ
199. Evaṃ
T1.220V1.155 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme .Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi .
Kapilavatthusmiṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena mahāvanaṃ tenupasaṅkami divāvihārāya .
Mahāvanaṃ ajjhogāhetvā beluvalaṭṭhikāya mūle divāvihāraṃ nisīdi .
Daṇḍapāṇipi kho sakko jaṅghāvihāraṃ [ jaṅghavihāraṃ ( ka .)] anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena mahāvanaṃ tenupasaṅkami .
Mahāvanaṃ ajjhogāhetvā yena beluvalaṭṭhikā yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā daṇḍamolubbha ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhito kho daṇḍapāṇi sakko bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kiṃvādī samaṇo kimakkhāyī ’’ ti ?
‘‘ Yathāvādī kho , āvuso , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya
M1.155 sadevamanussāya na kenaci loke viggayha tiṭṭhati , yathā ca pana kāmehi visaṃyuttaṃ viharantaṃ taṃ brāhmaṇaṃ akathaṃkathiṃ chinnakukkuccaṃ bhavābhave vītataṇhaṃ saññā nānusenti – evaṃvādī kho ahaṃ , āvuso , evamakkhāyī ’’ ti .‘‘ Evaṃ vutte daṇḍapāṇi sakko sīsaṃ okampetvā
P1.109 , jivhaṃ nillāḷetvā , tivisākhaṃ nalāṭikaṃT1.221 nalāṭe vuṭṭhāpetvā daṇḍamolubbha pakkāmi . 200. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena nigrodhārāmo tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ idhāhaṃ , bhikkhave , pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisiṃ .
Kapilavatthusmiṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena mahāvanaṃ tenupasaṅkamiṃ divāvihārāya .
Mahāvanaṃ ajjhogāhetvā beluvalaṭṭhikāya mūle divāvihāraṃ nisīdiṃ .
Daṇḍapāṇipi kho , bhikkhave , sakko jaṅghāvihāraṃ anucaṅkamamāno anuvicaramāno yena mahāvanaṃ tenupasaṅkami .
Mahāvanaṃ ajjhogāhetvā yena beluvalaṭṭhikā yenāhaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā mayā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā daṇḍamolubbha ekamantaṃ
V1.156 aṭṭhāsi .Ekamantaṃ ṭhito kho , bhikkhave , daṇḍapāṇi sakko maṃ etadavoca –
‘ kiṃvādī samaṇo kimakkhāyī ’ ti ?
‘‘ Evaṃ vutte ahaṃ , bhikkhave , daṇḍapāṇiṃ sakkaṃ etadavocaṃ – yathāvādī kho , āvuso , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya na kenaci loke viggayha tiṭṭhati , yathā ca pana kāmehi visaṃyuttaṃ viharantaṃ taṃ brāhmaṇaṃ akathaṃkathiṃ chinnakukkuccaṃ bhavābhave vītataṇhaṃ saññā nānusenti – evaṃvādī kho ahaṃ , āvuso , evamakkhāyī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ vutte bhikkhave , daṇḍapāṇi sakko sīsaṃ
T1.222 okampetvā , jivhaṃ nillāḷetvā , tivisākhaṃ nalāṭikaṃ nalāṭe vuṭṭhāpetvā daṇḍamolubbha pakkāmī ’’ ti . 201. Evaṃ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kiṃvādī pana , bhante , bhagavā sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya na kenaci loke viggayha tiṭṭhati ?
Kathañca pana , bhante , bhagavantaṃ kāmehi visaṃyuttaṃ viharantaṃ taṃ
M1.156 brāhmaṇaṃ akathaṃkathiṃ chinnakukkuccaṃ bhavābhave vītataṇhaṃ saññā nānusentī ’’ ti ?‘‘ Yatonidānaṃ , bhikkhu , purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti .
Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ .
Esevanto rāgānusayānaṃ , esevanto paṭighānusayānaṃ , esevanto diṭṭhānusayānaṃ
P1.110 , esevanto vicikicchānusayānaṃ , esevanto mānānusayānaṃ , esevanto bhavarāgānusayānaṃ , esevanto avijjānusayānaṃ , esevanto daṇḍādāna-satthādāna-kalaha-viggaha-vivāda-tuvaṃtuvaṃ-pesuñña-musāvādānaṃ .Etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī ’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi .
202. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi –
‘‘ idaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā , vitthārena atthaṃ avibhajitvā , uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ yatonidānaṃ , bhikkhu , purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti .
Ettha ce natthtththi abhinanditabbaṃ
T1.223 abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ .Esevanto rāgānusayānaṃ … pe … etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī ’ ti
V1.157 .Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā ’’ ti ?
Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ .
Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .
Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā ’’ ti .
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṃ sammodiṃsu .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etadavocuṃ –
‘‘ idaṃ kho no , āvuso kaccāna , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ yatonidānaṃ , bhikkhu , purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti .
Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ .
Esevanto
M1.157 rāgānusayānaṃ … pe … etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī ’ ti .Tesaṃ no , āvuso kaccāna , amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi –
‘ idaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘‘ yatonidānaṃ , bhikkhu , purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti .
Ettha
T1.224 ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ .Esevanto rāgānusayānaṃ … pe … etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī ’’ ti .
Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyāti ?
Tesaṃ no , āvuso kaccāna , amhākaṃ etadahosi –
‘ ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ , pahoti
P1.111 cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittenaV1.158 uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .Yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā ’ ti .
Vibhajatāyasmā mahākaccāno ’’ ti .
203.‘‘ Seyyathāpi , āvuso , puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṃ , atikkamma khandhaṃ , sākhāpalāse sāraṃ pariyesitabbaṃ maññeyya ;
evaṃsampadamidaṃ āyasmantānaṃ satthari sammukhībhūte , taṃ bhagavantaṃ atisitvā
T1.225 , amhe etamatthaṃ paṭipucchitabbaṃ maññatha .So hāvuso , bhagavā jānaṃ jānāti , passaṃ passati , cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto , vattā pavattā , atthassa ninnetā , amatassa dātā , dhammassāmī tathāgato .
So ceva panetassa kālo ahosi , yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyātha .
Yathā vo bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāthā ’’ ti .
‘‘ Addhāvuso kaccāna , bhagavā jānaṃ jānāti , passaṃ passati , cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto , vattā pavattā , atthassa ninnetā , amatassa dātā , dhammassāmī tathāgato .
So ceva panetassa kālo ahosi , yaṃ bhagavantaṃyeva etamatthaṃ paṭipuccheyyāma .
Yathā no bhagavā byākareyya tathā naṃ dhāreyyāma .
Api cāyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ , pahoti
M1.158 cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ .Vibhajatāyasmā mahākaccāno agaruṃ katvā ’’ ti [ agarukatvā ( sī .), agarukaritvā ( syā . pī .)].
‘‘ Tena hāvuso , suṇātha , sādhukaṃ manasikarotha , bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṃ .
Āyasmā mahākaccāno etadavoca –
204.‘‘ Yaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ yatonidānaṃ , bhikkhu , purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti
T1.226 .Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ , esevanto rāgānusayānaṃ … pe … etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī ’ ti , imassa kho ahaṃ , āvuso , bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi –
‘‘ Cakkhuñcāvuso , paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ , tiṇṇaṃ saṅgati phasso , phassapaccayā
V1.159 vedanā , yaṃ vedeti taṃ sañjānātiP1.112 , yaṃ sañjānāti taṃ vitakketi , yaṃ vitakketi taṃ papañceti , yaṃ papañceti tatonidānaṃ purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti atītānāgatapaccuppannesu cakkhuviññeyyesu rūpesu .Sotañcāvuso , paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṃ … pe … ghānañcāvuso , paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṃ … pe … jivhañcāvuso , paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ … pe … kāyañcāvuso , paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṃ … pe … manañcāvuso , paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ , tiṇṇaṃ saṅgati phasso , phassapaccayā vedanā , yaṃ vedeti taṃ sañjānāti , yaṃ sañjānāti taṃ vitakketi , yaṃ vitakketi taṃ papañceti , yaṃ papañceti tatonidānaṃ purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti atītānāgatapaccuppannesu manoviññeyyesu dhammesu .
‘‘ So vatāvuso , cakkhusmiṃ sati rūpe sati cakkhuviññāṇe sati phassapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .
Phassapaññattiyā sati vedanāpaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .
Vedanāpaññattiyā sati saññāpaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .
Saññāpaññattiyā sati
M1.159 vitakkapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .Vitakkapaññattiyā sati papañcasaññāsaṅkhāsamudācaraṇapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .
So vatāvuso , sotasmiṃ sati sadde sati … pe …
V1.160T1.227 ghānasmiṃ sati gandhe sati … pe … jivhāya sati rase sati … pe … kāyasmiṃ sati phoṭṭhabbe sati … pe … manasmiṃ sati dhamme sati manoviññāṇe sati phassapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .Phassapaññattiyā sati vedanāpaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .
Vedanāpaññattiyā sati saññāpaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .
Saññāpaññattiyā sati vitakkapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .
Vitakkapaññattiyā sati papañcasaññāsaṅkhāsamudācaraṇapaññattiṃ paññāpessatīti – ṭhānametaṃ vijjati .
‘‘ So vatāvuso , cakkhusmiṃ asati rūpe asati cakkhuviññāṇe asati phassapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Phassapaññattiyā asati vedanāpaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Vedanāpaññattiyā asati saññāpaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Saññāpaññattiyā asati vitakkapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Vitakkapaññattiyā asati papañcasaññāsaṅkhāsamudācaraṇapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
So vatāvuso , sotasmiṃ
T1.229 asati sadde asati … pe … ghānasmiṃ asati gandhe asati … pe … jivhāya asati rase asati … pe … kāyasmiṃ asati phoṭṭhabbe asati … pe … manasmiṃ asati dhamme asati manoviññāṇeV1.161 asati phassapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .Phassapaññattiyā asati vedanāpaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Vedanāpaññattiyā asati saññāpaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Saññāpaññattiyā asati vitakkapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Vitakkapaññattiyā asati papañcasaññāsaṅkhāsamudācaraṇapaññattiṃ paññāpessatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
‘‘ Yaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena
P1.113 uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –‘ yatonidānaṃ , bhikkhu , purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ esevanto rāgānusayānaṃ … pe … etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī ’ ti , imassa kho ahaṃ , āvuso , bhagavatā
M1.160 saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa evaṃ vitthārena atthaṃ ājānāmi .Ākaṅkhamānā ca pana tumhe āyasmanto bhagavantaṃyeva upasaṅkamitvā etamatthaṃ paṭipuccheyyātha .
Yathā no bhagavā byākaroti tathā naṃ dhāreyyāthā ’’ ti .
205. Atha kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ yaṃ kho no , bhante , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘ yatonidānaṃ , bhikkhu , purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti .
Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ .
Esevanto rāgānusayānaṃ … pe … etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī ’ ti .
Tesaṃ no , bhante , amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato etadahosi –
‘ idaṃ kho no , āvuso , bhagavā saṃkhittena uddesaṃ uddisitvā vitthārena atthaṃ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ paviṭṭho –
‘‘ yatonidānaṃ , bhikkhu , purisaṃ papañcasaññāsaṅkhā samudācaranti .
Ettha ce natthi abhinanditabbaṃ abhivaditabbaṃ ajjhositabbaṃ .
Esevanto rāgānusayānaṃ , esevanto paṭighānusayānaṃ , esevanto diṭṭhānusayānaṃ , esevanto vicikicchānusayānaṃ , esevanto mānānusayānaṃ , esevanto bhavarāgānusayānaṃ
V1.162 , esevanto avijjānusayānaṃ , esevanto daṇḍādāna-satthādāna-kalaha-viggaha-vivādatuvaṃtuvaṃ-pesuñña-musāvādānaṃ .Etthete pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantī ’’ ti .
Ko nu kho imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajeyyā ’ ti ?
Tesaṃ no , bhante , amhākaṃ etadahosi –
‘ ayaṃ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṃvaṇṇito sambhāvito ca viññūnaṃ sabrahmacārīnaṃ , pahoti cāyasmā mahākaccāno
T1.230 imassa bhagavatā saṃkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṃ avibhattassa vitthārena atthaṃ vibhajituṃ , yaṃnūna mayaṃ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma ;upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahākaccānaṃ etamatthaṃ paṭipuccheyyāmā ’ ti .
Atha kho mayaṃ , bhante , yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimha ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ
M1.161 mahākaccānaṃP1.114 etamatthaṃ paṭipucchimha .Tesaṃ no , bhante , āyasmatā mahākaccānena imehi ākārehi imehi padehi imehi byañjanehi attho vibhatto ’’ ti .
‘‘ Paṇḍito , bhikkhave , mahākaccāno ;
mahāpañño , bhikkhave , mahākaccāno .
Maṃ cepi tumhe , bhikkhave , etamatthaṃ paṭipuccheyyātha , ahampi taṃ evamevaṃ byākareyyaṃ yathā taṃ mahākaccānena byākataṃ .
Eso cevetassa attho .
Evañca [ evemeva ca ( ka .)] naṃ dhārethā ’’ ti .
Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ seyyathāpi , bhante , puriso jighacchādubbalyapareto madhupiṇḍikaṃ adhigaccheyya , so yato yato sāyeyya , labhetheva sādurasaṃ asecanakaṃ .
Evameva kho , bhante , cetaso bhikkhu dabbajātiko , yato yato imassa dhammapariyāyassa paññāya atthaṃ upaparikkheyya , labhetheva attamanataṃ , labhetheva cetaso pasādaṃ .
Ko nāmo ayaṃ [ ko nāmāyaṃ ( syā .)], bhante , dhammapariyāyo ’’ ti ?
‘‘ Tasmātiha tvaṃ , ānanda , imaṃ dhammapariyāyaṃ madhupiṇḍikapariyāyo tveva naṃ dhārehī ’’ ti .
Idamavoca
T1.231 bhagavā .Attamano āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti .
Madhupiṇḍikasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ .