9. Dvedhāvitakkasuttaṃ
206. Evaṃ
V1.163T1.232 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Pubbeva me , bhikkhave , sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi –
‘ yaṃnūnāhaṃ dvidhā katvā dvidhā katvā vitakke vihareyyan ’ ti .
So kho ahaṃ , bhikkhave , yo cāyaṃ kāmavitakko yo ca byāpādavitakko yo ca vihiṃsāvitakko – imaṃ ekaṃ bhāgamakāsiṃ
M1.162 ;yo cāyaṃ nekkhammavitakko yo ca abyāpādavitakko yo ca avihiṃsāvitakko – imaṃ dutiyaṃ bhāgamakāsiṃ .
207.‘‘ Tassa mayhaṃ , bhikkhave , evaṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati
P1.115 kāmavitakko .So evaṃ pajānāmi –
‘ uppanno kho me ayaṃ kāmavitakko .
So ca kho attabyābādhāyapi saṃvattati , parabyābādhāyapi saṃvattati , ubhayabyābādhāyapi saṃvattati , paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko ’[ anibbānasaṃvattaniko ’’ ti (?)].
‘ Attabyābādhāya saṃvattatī ’ tipi me , bhikkhave , paṭisañcikkhato abbhatthaṃ gacchati ;
‘ parabyābādhāya saṃvattatī ’ tipi me , bhikkhave , paṭisañcikkhato abbhatthaṃ gacchati ;
‘ ubhayabyābādhāya saṃvattatī ’ tipi me , bhikkhave , paṭisañcikkhato abbhatthaṃ gacchati ;
T1.233 ‘ paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko ’ tipi me , bhikkhave , paṭisañcikkhato abbhatthaṃ gacchati .So kho ahaṃ , bhikkhave , uppannuppannaṃ kāmavitakkaṃ pajahameva [ atītakālikakiriyāpadāniyeva ] vinodameva [ atītakālikakiriyāpadāniyeva ] byantameva [ byanteva ( sī . syā . pī .)] naṃ akāsiṃ .
208.‘‘ Tassa mayhaṃ , bhikkhave , evaṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati byāpādavitakko … pe … uppajjati vihiṃsāvitakko .
So evaṃ pajānāmi –
‘ uppanno kho me ayaṃ vihiṃsāvitakko .
So ca kho attabyābādhāyapi saṃvattati , parabyābādhāyapi
V1.164 saṃvattati , ubhayabyābādhāyapi saṃvattati , paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko ’.‘ Attabyābādhāya saṃvattatī ’ tipi me , bhikkhave , paṭisañcikkhato abbhatthaṃ gacchati ;
‘ parabyābādhāya saṃvattatī ’ tipi me , bhikkhave , paṭisañcikkhato abbhatthaṃ gacchati ;
‘ ubhayabyābādhāya saṃvattatī ’ tipi me , bhikkhave , paṭisañcikkhato abbhatthaṃ gacchati ;
‘ paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṃvattaniko ’ tipi me , bhikkhave , paṭisañcikkhato abbhatthaṃ gacchati .
So kho ahaṃ , bhikkhave , uppannuppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ pajahameva vinodameva byantameva naṃ akāsiṃ .
‘‘ Yaññadeva , bhikkhave , bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti , tathā tathā nati hoti cetaso .
Kāmavitakkaṃ ce , bhikkhave , bhikkhu bahulamanuvitakketi
M1.163 anuvicāreti , pahāsi nekkhammavitakkaṃ , kāmavitakkaṃ bahulamakāsi , tassa taṃT1.234 kāmavitakkāya cittaṃ namati .Byāpādavitakkaṃ ce , bhikkhave … pe … vihiṃsāvitakkaṃ ce , bhikkhave , bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti , pahāsi avihiṃsāvitakkaṃ , vihiṃsāvitakkaṃ bahulamakāsi , tassa taṃ vihiṃsāvitakkāya cittaṃ namati .
Seyyathāpi , bhikkhave , vassānaṃ pacchime māse saradasamaye kiṭṭhasambādhe gopālako gāvo rakkheyya .
So tā gāvo tato tato daṇḍena ākoṭeyya paṭikoṭeyya sannirundheyya sannivāreyya .
Taṃ kissa hetu ?
Passati hi so , bhikkhave , gopālako tatonidānaṃ vadhaṃ vā bandhanaṃ vā jāniṃ vā garahaṃ vā .
Evameva kho ahaṃ , bhikkhave , addasaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ , kusalānaṃ dhammānaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ vodānapakkhaṃ .
209.‘‘ Tassa
P1.116 mayhaṃ , bhikkhave , evaṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati nekkhammavitakko .So evaṃ pajānāmi –
‘ uppanno kho me ayaṃ nekkhammavitakko .
So ca kho nevattabyābādhāya saṃvattati , na parabyābādhāya saṃvattati , na ubhayabyābādhāya saṃvattati , paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko ’.
Rattiṃ cepi naṃ , bhikkhave , anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ , neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi .
Divasaṃ cepi naṃ , bhikkhave , anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ , neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi .
Rattindivaṃ cepi naṃ , bhikkhave , anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ , neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi .
Api ca kho me aticiraṃ anuvitakkayato anuvicārayato kāyo kilameyya
V1.165 .Kāye kilante [ kilamante ( ka .)] cittaṃ
T1.235 ūhaññeyya .Ūhate citte ārā cittaṃ samādhimhāti .
So kho ahaṃ , bhikkhave , ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi sannisādemi ekodiṃ karomi [ ekodi karomi ( pī .)] samādahāmi .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Mā me cittaṃ ūhaññī ’ ti [ ugghāṭīti ( syā . ka .), ūhanīti ( pī .)].
210.‘‘ Tassa mayhaṃ , bhikkhave , evaṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati abyāpādavitakko … pe … uppajjati avihiṃsāvitakko .
So evaṃ pajānāmi –
‘ uppanno kho me ayaṃ avihiṃsāvitakko .
So ca kho nevattabyābādhāya saṃvattati , na parabyābādhāya saṃvattati , na ubhayabyābādhāya
M1.164 saṃvattati , paññāvuddhiko avighātapakkhiko nibbānasaṃvattaniko ’.Rattiṃ cepi naṃ , bhikkhave , anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ , neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi .
Divasaṃ cepi naṃ , bhikkhave , anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ , neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi .
Rattindivaṃ cepi naṃ , bhikkhave , anuvitakkeyyaṃ anuvicāreyyaṃ , neva tatonidānaṃ bhayaṃ samanupassāmi .
Api ca kho me aticiraṃ anuvitakkayato anuvicārayato kāyo kilameyya .
Kāye kilante cittaṃ ūhaññeyya .
Ūhate citte ārā cittaṃ samādhimhāti .
So kho ahaṃ , bhikkhave , ajjhattameva cittaṃ saṇṭhapemi , sannisādemi , ekodiṃ karomi samādahāmi .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Mā me cittaṃ ūhaññī ’ ti .
‘‘ Yaññadeva , bhikkhave , bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti , tathā tathā nati hoti cetaso .
Nekkhammavitakkañce , bhikkhave , bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti , pahāsi
T1.236 kāmavitakkaṃ , nekkhammavitakkaṃ bahulamakāsi , tassaṃ taṃ nekkhammavitakkāya cittaṃ namati .Abyāpādavitakkañce , bhikkhave … pe … avihiṃsāvitakkañce , bhikkhave , bhikkhu bahulamanuvitakketi anuvicāreti , pahāsi vihiṃsāvitakkaṃ , avihiṃsāvitakkaṃ bahulamakāsi , tassa taṃ avihiṃsāvitakkāya cittaṃ namati .
Seyyathāpi , bhikkhave , gimhānaṃ pacchime māse sabbasassesu gāmantasambhatesu gopālako gāvo rakkheyya
P1.117 , tassa rukkhamūlagatassa vā abbhokāsagatassa vā satikaraṇīyameva hoti –‘ etā [ ete ( ka .)] gāvo ’ ti .
Evamevaṃ kho , bhikkhave , satikaraṇīyameva ahosi –
‘ ete dhammā ’ ti .
211.‘‘ Āraddhaṃ kho pana me , bhikkhave , vīriyaṃ ahosi asallīnaṃ , upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā
V1.166 , passaddho kāyo asāraddho , samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ .So kho ahaṃ , bhikkhave , vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .
Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .
Pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsiṃ sato ca sampajāno , sukhañca kāyena paṭisaṃvedesiṃ , yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘ upekkhako satimā
M1.165 sukhavihārī ’ ti , tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .
212.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ .
So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi .
Seyyathidaṃ , ekampi jātiṃ … pe … iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi .
Ayaṃ kho
T1.237 me , bhikkhave , rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā ;avijjā vihatā vijjā uppannā ;
tamo vihato āloko uppanno ;
yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato .
213.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ .
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne … pe … ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā … pe … iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate , yathākammūpage satte pajānāmi .
Ayaṃ kho me , bhikkhave , rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā ;
avijjā vihatā vijjā uppannā ;
tamo vihato āloko uppanno ;
yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato .
214.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ .
So ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ dukkhanirodho ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ
M1.166 .‘ Ime āsavā ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ āsavasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ
V1.167 āsavanirodho ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃT1.238 āsavanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ .Tassa me evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccittha , bhavāsavāpi cittaṃ vimuccittha , avijjāsavāpi cittaṃ vimuccittha , vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ ahosi –
‘ khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti abbhaññāsiṃ .
Ayaṃ kho me , bhikkhave , rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā ;
avijjā vihatā vijjā uppannā ;
tamo vihato āloko uppanno ;
yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato .
215.‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , araññe pavane mahantaṃ ninnaṃ pallalaṃ .
Tamenaṃ mahāmigasaṅgho upanissāya vihareyya .
Tassa kocideva puriso uppajjeyya anatthakāmo ahitakāmo ayogakkhemakāmo .
So yvāssa maggo khemo sovatthiko pītigamanīyo taṃ maggaṃ pidaheyya , vivareyya kummaggaṃ , odaheyya okacaraṃ , ṭhapeyya okacārikaṃ .
Evañhi so , bhikkhave , mahāmigasaṅgho aparena samayena
T1.239 anayabyasanaṃ [ anayabyasanaṃ tanuttaṃ ( sī . syā . pī .)] āpajjeyya .Tasseva kho pana , bhikkhave , mahato migasaṅghassa kocideva puriso uppajjeyya atthakāmo hitakāmo yogakkhemakāmo .
So yvāssa maggo khemo sovatthiko pītigamanīyo taṃ maggaṃ vivareyya , pidaheyya kummaggaṃ , ūhaneyya okacaraṃ , nāseyya okacārikaṃ .
Evañhi so , bhikkhave , mahāmigasaṅgho aparena samayena vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya .
‘‘ Upamā kho me ayaṃ , bhikkhave , katā atthassa viññāpanāya
P1.118 .Ayaṃ cevettha attho – mahantaṃ ninnaṃ pallalanti kho , bhikkhave , kāmānametaṃ adhivacanaṃ .
Mahāmigasaṅghoti kho , bhikkhave , sattānametaṃ adhivacanaṃ .
Puriso anatthakāmo ahitakāmo ayogakkhemakāmoti kho , bhikkhave , mārassetaṃ pāpimato adhivacanaṃ .
Kummaggoti kho , bhikkhave , aṭṭhaṅgikassetaṃ micchāmaggassa adhivacanaṃ , seyyathidaṃ – micchādiṭṭhiyā micchāsaṅkappassa micchāvācāya micchākammantassa micchāājīvassa micchāvāyāmassa micchāsatiyā micchāsamādhissa .
Okacaroti kho , bhikkhave , nandīrāgassetaṃ adhivacanaṃ .
Okacārikāti
M1.167 kho , bhikkhave , avijjāyetaṃ adhivacanaṃ .Puriso atthakāmo hitakāmo yogakkhemakāmoti kho , bhikkhave , tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassa .
Khemo maggo sovatthiko pītigamanīyoti kho
V1.168 , bhikkhave , ariyassetaṃ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṃ , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhiyā sammāsaṅkappassa sammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa sammāvāyāmassa sammāsatiyā sammāsamādhissa .‘‘ Iti kho , bhikkhave , vivaṭo mayā khemo maggo sovatthiko pītigamanīyo , pihito kummaggo , ūhato okacaro , nāsitā okacārikā .
Yaṃ , bhikkhave , satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya , kataṃ vo taṃ mayā .
Etāni , bhikkhave
T1.240 , rukkhamūlāni , etāni suññāgārāni ;jhāyatha , bhikkhave , mā pamādattha ;
mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha .
Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanī ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Dvedhāvitakkasuttaṃ niṭṭhitaṃ navamaṃ .