Issues
Select Version
Mūlapaṇṇāsapāḷi
Mūlapaṇṇāsapāḷi

2. Alagaddūpamasuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Alagaddūpamasuttaṃ

234. EvaṃT1.261M1.182V1.183P1.130 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tena kho pana samayena ariṭṭhassa nāma bhikkhuno gaddhabādhipubbassa [ gandhabādhipubbassa ( ka .)] evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti –
‘‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’’ ti .
Assosuṃ kho sambahulā bhikkhū –
‘‘ ariṭṭhassa kira nāma bhikkhuno gaddhabādhipubbassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ –
‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’’’ ti .
Atha kho te bhikkhū yena ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ etadavocuṃ –
‘‘ saccaṃ kira te , āvuso ariṭṭha , evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ –
‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’’’ ti .
‘‘ Evaṃbyākho [ evaṃ kho (?) bhagavato sammukhāyevassa ‘‘ evaṃbyākho ’’ ti ] ahaṃ , āvuso , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’’ ti .
Atha kho tepi bhikkhū ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ etasmāT1.262 pāpakā diṭṭhigatā vivecetukāmā samanuyuñjanti samanugāhanti [ samanuggāhanti ( syā .)] samanubhāsanti –
‘‘ mā hevaṃ , āvuso ariṭṭha , avaca , mā bhagavantaṃ abbhācikkhi ;
na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃ [ abbhācikkhanaṃ ( ka .)], na hi bhagavā evaṃ vadeyya .
Anekapariyāyenāvuso ariṭṭha , antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā bhagavatā , alañca pana te paṭisevato antarāyāya .
Appassādā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo .
Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā … pe … maṃsapesūpamā kāmā vuttā bhagavatā … tiṇukkūpamā kāmā vuttā bhagavatā … aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā bhagavatā … supinakūpamā kāmā vuttā bhagavatā … yācitakūpamā kāmā vuttā bhagavatā … rukkhaphalūpamā kāmā vuttā bhagavatā … asisūnūpamā kāmā vuttā bhagavatā … sattisūlūpamā kāmā vuttā bhagavatā … sappasirūpamā kāmā vuttāM1.183 bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo ’’ ti .
Evampi kho ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubboV1.184 tehi bhikkhūhi samanuyuñjiyamāno samanugāhiyamāno [ samanuggāhiyamāno ( syā . vinayepi )] samanubhāsiyamāno tadeva [ tatheva taṃ ( vinaye )] pāpakaṃ diṭṭhigataṃ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharati –
‘‘ evaṃbyākho ahaṃ , āvuso , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’’ ti .
235. Yato kho te bhikkhū nāsakkhiṃsu ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃT1.263P1.131 etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetuṃ , atha kho te bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ ariṭṭhassa nāma , bhante , bhikkhuno gaddhabādhipubbassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ –
‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’ ti .
Assumha kho mayaṃ , bhante –
‘ ariṭṭhassa kira nāma bhikkhuno gaddhabādhipubbassa evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ – tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’ ti .
Atha kho mayaṃ , bhante , yena ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo tenupasaṅkamimha ;
upasaṅkamitvā ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ etadavocumha –
‘ saccaṃ kira te , āvuso ariṭṭha , evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ – tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’ ti ?
‘‘ Evaṃ vutte , bhante , ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo amhe etadavoca –
‘ evaṃbyākho ahaṃ , āvuso , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’ ti .
Atha kho mayaṃ , bhante , ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetukāmā samanuyuñjimha samanugāhimha samanubhāsimhaT1.264 –
‘ mā hevaṃ , āvuso ariṭṭha , avaca , mā bhagavantaṃ abbhācikkhi ;
na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṃM1.184 , na hi bhagavā evaṃ vadeyya .
Anekapariyāyenāvuso ariṭṭha , antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā bhagavatā , alañca pana te paṭisevato antarāyāya .
Appassādā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo .
Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā … pe … sappasirūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo ’ ti .
Evampi kho , bhante , ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo amhehi samanuyuñjiyamāno samanugāhiyamānoV1.185 samanubhāsiyamāno tadeva pāpakaṃ diṭṭhigataṃ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharati –
‘ evaṃbyākho ahaṃ , āvuso , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’ ti .
Yato kho mayaṃ , bhante , nāsakkhimha ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetuṃ , atha mayaṃ etamatthaṃ bhagavato ārocemā ’’ ti .
236. Atha kho bhagavā aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi –
‘‘ ehi tvaṃ , bhikkhu , mama vacanena ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ āmantehi –
‘ satthā taṃ , āvuso ariṭṭha , āmantetī ’’’ ti .
‘‘ EvaṃP1.132 , bhante ’’ ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā , yena ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ etadavoca –
‘‘ satthāT1.265 taṃ , āvuso ariṭṭha , āmantetī ’’ ti .
‘‘ Evamāvuso ’’ ti kho ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ bhagavā etadavoca –
‘‘ saccaṃ kira te , ariṭṭha , evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ –
‘ tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’’’ ti ?
‘‘ Evaṃbyākho ahaṃ , bhante , bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi –
‘ yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’’’ ti .
‘‘ Kassa kho nāma tvaṃ , moghapurisa , mayā evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānāsi ?
Nanu mayā , moghapurisa , anekapariyāyena antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā ?
Alañca pana te paṭisevato antarāyāya .
Appassādā kāmā vuttā mayā , bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo .
Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā mayā … maṃsapesūpamāM1.185 kāmā vuttā mayā … tiṇukkūpamā kāmā vuttā mayā … aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā mayā … supinakūpamā kāmā vuttā mayā … yācitakūpamā kāmā vuttā mayā … rukkhaphalūpamā kāmā vuttā mayā … asisūnūpamā kāmā vuttā mayā … sattisūlūpamā kāmā vuttā mayā … sappasirūpamā kāmā vuttā mayā , bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo .
Atha ca pana tvaṃ , moghapurisa , attanā duggahitenaT1.266 amhe ceva abbhācikkhasi , attānañca khanasi , bahuñca apuññaṃ pasavasi .
Tañhi te , moghapurisa , bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā ’’ ti .
AthaV1.186 kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , api nāyaṃ ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo usmīkatopi imasmiṃ dhammavinaye ’’ ti ?
‘‘ Kiñhi [ kiṃti ( ka .)] siyā , bhante ;
no hetaṃ , bhante ’’ ti .
Evaṃ vutte , ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo tuṇhībhūto maṅkubhūto pattakkhandho adhomukho pajjhāyanto appaṭibhāno nisīdi .
Atha kho bhagavā ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ tuṇhībhūtaṃ maṅkubhūtaṃ pattakkhandhaṃ adhomukhaṃ pajjhāyantaṃ appaṭibhānaṃ viditvā ariṭṭhaṃ bhikkhuṃ gaddhabādhipubbaṃ etadavoca –
‘‘ paññāyissasi kho tvaṃ , moghapurisa , etena sakena pāpakena diṭṭhigatena .
Idhāhaṃ bhikkhū paṭipucchissāmī ’’ ti .
237. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ tumhepi me , bhikkhaveP1.133 , evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānātha yathāyaṃ ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhati , attānañca khanati , bahuñca apuññaṃ pasavatī ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante .
Anekapariyāyena hi no , bhante , antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā bhagavatā ;
alañca pana te paṭisevato antarāyāya .
Appassādā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo .
Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā … pe … sappasirūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsāT1.267 , ādīnavo ettha bhiyyo ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , bhikkhave , sādhu , kho me tumhe , bhikkhave , evaṃ dhammaṃ desitaṃ ājānātha .
Anekapariyāyena hi kho , bhikkhave , antarāyikā dhammā vuttā mayā , alañca pana te paṭisevato antarāyāya .
Appassādā kāmā vuttā mayāM1.186 , bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo .
Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā mayā … pe … sappasirūpamā kāmā vuttā mayā , bahudukkhā bahupāyāsā , ādīnavo ettha bhiyyo .
Atha ca panāyaṃ ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhati , attānañca khanati , bahuñca apuññaṃ pasavati .
Tañhi tassa moghapurisassa bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya .
So vata , bhikkhave , aññatreva kāmehi aññatra kāmasaññāya aññatra kāmavitakkehi kāme paṭisevissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati ’’.
238.‘‘ Idha , bhikkhave , ekacce moghapurisā dhammaṃ pariyāpuṇanti – suttaṃ , geyyaṃ , veyyākaraṇaṃ , gāthaṃ , udānaṃ , itivuttakaṃ , jātakaṃ , abbhutadhammaṃ , vedallaṃ .
Te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā tesaṃ dhammānaṃ paññāya atthaṃ na upaparikkhanti .
Tesaṃ te dhammā paññāya atthaṃ anupaparikkhataṃV1.187 na nijjhānaṃ khamanti .
Te upārambhānisaṃsā ceva dhammaṃ pariyāpuṇanti itivādappamokkhānisaṃsā ca .
Yassa catthāya dhammaṃ pariyāpuṇanti tañcassa atthaṃT1.268 nānubhonti .
Tesaṃ te dhammā duggahitā dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattanti .
Taṃ kissa hetu ?
Duggahitattā , bhikkhave , dhammānaṃ .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , puriso alagaddatthiko alagaddagavesī alagaddapariyesanaṃ caramāno .
So passeyya mahantaṃ alagaddaṃ .
Tamenaṃ bhoge vā naṅguṭṭhe vā gaṇheyya .
Tassa so alagaddo paṭiparivattitvā [ paṭinivattitvā ( syā . ka .)] hatthe vā bāhāya vā aññatarasmiṃ vā aṅgapaccaṅge ḍaṃseyya [ ḍaseyya ( sī . pī .)].
So tatonidānaṃP1.134 maraṇaṃ vā nigaccheyya maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ .
Taṃ kissa hetu ?
Duggahitattā , bhikkhave , alagaddassa .
Evameva kho , bhikkhave , idhekacce moghapurisā dhammaṃ pariyāpuṇanti – suttaṃ , geyyaṃ , veyyākaraṇaṃ , gāthaṃ , udānaṃ , itivuttakaṃ , jātakaṃ , abbhutadhammaṃ , vedallaṃ .
Te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā tesaṃ dhammānaṃ paññāya atthaṃ na upaparikkhanti .
Tesaṃ te dhammā paññāya atthaṃ anupaparikkhataṃ na nijjhānaṃ khamanti .
Te upārambhānisaṃsā ceva dhammaṃ pariyāpuṇanti itivādappamokkhānisaṃsā ca .
Yassa catthāya dhammaṃ pariyāpuṇanti tañcassa atthaṃ nānubhonti .
Tesaṃ te dhammā duggahitā dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattanti .
Taṃ kissa hetu ?
Duggahitattā bhikkhave dhammānaṃ .
239.‘‘ IdhaM1.187 pana , bhikkhave , ekacce kulaputtā dhammaṃ pariyāpuṇanti – suttaṃ , geyyaṃ , veyyākaraṇaṃ , gāthaṃ , udānaṃ , itivuttakaṃ , jātakaṃ , abbhutadhammaṃ , vedallaṃ .
Te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā tesaṃ dhammānaṃ paññāya atthaṃ upaparikkhanti .
Tesaṃ te dhammā paññāya atthaṃ upaparikkhataṃ nijjhānaṃT1.269 khamanti .
Te na ceva upārambhānisaṃsā dhammaṃ pariyāpuṇanti na itivādappamokkhānisaṃsā ca [ na ca itivādappamokkhānisaṃsā (?)].
Yassa catthāya dhammaṃ pariyāpuṇanti tañcassa atthaṃ anubhonti .
Tesaṃ te dhammā suggahitā dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattanti .
Taṃ kissa hetu ?
Suggahitattā bhikkhave dhammānaṃ .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , puriso alagaddatthiko alagaddagavesī alagaddapariyesanaṃ caramāno .
So passeyya mahantaṃ alagaddaṃ .
Tamenaṃ ajapadena daṇḍena suniggahitaṃ niggaṇheyya .
Ajapadena daṇḍena suniggahitaṃ niggahitvā , gīvāya suggahitaṃ gaṇheyya .
Kiñcāpi so , bhikkhaveV1.188 , alagaddo tassa purisassa hatthaṃ vā bāhaṃ vā aññataraṃ vā aṅgapaccaṅgaṃ bhogehi paliveṭheyya , atha kho so neva tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigaccheyya maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ .
Taṃ kissa hetu ?
Suggahitattā , bhikkhave , alagaddassa .
Evameva kho , bhikkhave , idhekacce kulaputtā dhammaṃ pariyāpuṇanti – suttaṃ , geyyaṃ , veyyākaraṇaṃ , gāthaṃ , udānaṃ , itivuttakaṃ , jātakaṃ , abbhutadhammaṃ , vedallaṃ .
Te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā tesaṃ dhammānaṃ paññāya atthaṃ upaparikkhanti .
Tesaṃ te dhammā paññāya atthaṃ upaparikkhataṃ nijjhānaṃ khamanti .
Te na ceva upārambhānisaṃsā dhammaṃ pariyāpuṇanti , na itivādappamokkhānisaṃsā ca .
Yassa catthāya dhammaṃ pariyāpuṇanti , tañcassa atthaṃ anubhonti .
Tesaṃ te dhammā suggahitā dīgharattaṃ atthāya hitāya sukhāya saṃvattanti .
Taṃ kissa hetu ?
Suggahitattā , bhikkhave , dhammānaṃ .
Tasmātiha , bhikkhave , yassaT1.270 me bhāsitassa atthaṃ ājāneyyātha , tathā naṃ dhāreyyātha .
Yassa ca pana me bhāsitassa atthaṃ na ājāneyyātha , ahaṃ vo tattha paṭipucchitabbo , ye vā panāssu viyattā bhikkhū .
240.‘‘ Kullūpamaṃ vo , bhikkhave , dhammaṃ desessāmi nittharaṇatthāya , no gahaṇatthāya .
Taṃ suṇātha , sādhukaṃ manasikarotha , bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ seyyathāpiM1.188 , bhikkhave , puriso addhānamaggappaṭipanno .
So passeyya mahantaṃ udakaṇṇavaṃ , orimaṃ tīraṃ sāsaṅkaṃ sappaṭibhayaṃ , pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayaṃ ;
na cassa nāvā santāraṇī uttarasetu vā apārā pāraṃ gamanāya .
Tassa evamassaP1.135 –
‘ ayaṃ kho mahāudakaṇṇavo , orimaṃ tīraṃ sāsaṅkaṃ sappaṭibhayaṃ , pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayaṃ ;
natthi ca nāvā santāraṇī uttarasetu vā apārā pāraṃ gamanāya .
Yaṃnūnāhaṃ tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ saṃkaḍḍhitvā , kullaṃ bandhitvā , taṃ kullaṃ nissāya hatthehi ca pādehi ca vāyamamāno sotthinā pāraṃ uttareyyan ’ ti .
Atha kho so , bhikkhave , puriso tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ saṃkaḍḍhitvā , kullaṃ bandhitvā taṃ kullaṃ nissāya hatthehi ca pādehi ca vāyamamāno sotthinā pāraṃ uttareyya .
Tassa purisassa uttiṇṇassa [ tiṇṇassa ( pī . ka .)] pāraṅgatassa evamassa –
‘ bahukāro kho me ayaṃ kullo ;
imāhaṃ kullaṃ nissāya hatthehi ca pādehi ca vāyamamāno sotthinā pāraṃ uttiṇṇo .
Yaṃnūnāhaṃ imaṃ kullaṃ sīse vā āropetvā khandheT1.271 vā uccāretvā [ uccopetvā ( ka .)] yena kāmaṃ pakkameyyan ’ ti .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , api nu so puriso evaṃkārī tasmiṃ kulle kiccakārī assā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Kathaṃkārī ca so , bhikkhave , puriso tasmiṃ kulle kiccakārī assa ?
Idha , bhikkhave , tassa purisassa uttiṇṇassa pāraṅgatassa evamassa –
‘ bahukāro kho me ayaṃ kullo ;
imāhaṃ kullaṃ nissāyaV1.189 hatthehi ca pādehi ca vāyamamāno sotthinā pāraṃ uttiṇṇo .
Yaṃnūnāhaṃ imaṃ kullaṃ thale vā ussādetvā [ ussāretvā ( ka .)] udake vā opilāpetvā yena kāmaṃ pakkameyyan ’ ti .
Evaṃkārī kho so , bhikkhave , puriso tasmiṃ kulle kiccakārī assa .
Evameva kho , bhikkhave , kullūpamo mayā dhammo desito nittharaṇatthāya , no gahaṇatthāya .
Kullūpamaṃ vo , bhikkhave , dhammaṃ desitaṃ , ājānantehi dhammāpi vo pahātabbā pageva adhammā .
241.‘‘ Chayimāni , bhikkhave , diṭṭhiṭṭhānāni .
Katamāni cha ?
Idha , bhikkhave , assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto , sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto , rūpaṃ ‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’ tiM1.189 samanupassati ;
vedanaṃ ‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’ ti samanupassati ;
saññaṃ ‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’ ti samanupassati ;
saṅkhāre ‘ etaṃ mama , esohamasmi , esoT1.272 me attā ’ ti samanupassati ;
yampi taṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ , anuvicaritaṃ manasā tampi ‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’ ti samanupassati ;
yampi taṃ diṭṭhiṭṭhānaṃ – so loko so attā , so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammoP1.136 , sassatisamaṃ tatheva ṭhassāmīti – tampi ‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’ ti samanupassati .
Sutavā ca kho , bhikkhave , ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto , sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto , rūpaṃ ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassati ;
vedanaṃ ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassati ;
saññaṃ ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassati ;
saṅkhāre ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassati ;
yampi taṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ , anuvicaritaṃ manasā , tampi ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassati ;
yampi taṃ diṭṭhiṭṭhānaṃ – so loko so attā , so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo , sassatisamaṃ tatheva ṭhassāmīti – tampi ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti samanupassati .
So evaṃ samanupassanto asati na paritassatī ’’ ti .
242. Evaṃ vutte , aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ siyā nu kho , bhante , bahiddhā asati paritassanā ’’ ti ?
‘‘ Siyā , bhikkhū ’’ ti – bhagavāT1.273 avoca .
‘‘ Idha bhikkhu ekaccassaV1.190 evaṃ hoti –
‘ ahu vata me , taṃ vata me natthi ;
siyā vata me , taṃ vatāhaṃ na labhāmī ’ ti .
So socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati .
Evaṃ kho , bhikkhu , bahiddhā asati paritassanā hotī ’’ ti .
‘‘ Siyā pana , bhante , bahiddhā asati aparitassanā ’’ ti ?
‘‘ Siyā , bhikkhū ’’ ti – bhagavā avoca .
‘‘ Idha bhikkhu ekaccassa na evaṃ hoti –
‘ ahu vata me , taṃ vata me natthi ;
siyā vata me , taṃ vatāhaṃ na labhāmī ’ ti .
So na socatiM1.190 na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjati .
Evaṃ kho , bhikkhu , bahiddhā asati aparitassanā hotī ’’ ti .
‘‘ Siyā nu kho , bhante , ajjhattaṃ asati paritassanā ’’ ti ?
‘‘ Siyā , bhikkhū ’’ ti – bhagavā avoca .
‘‘ Idha , bhikkhu , ekaccassa evaṃ diṭṭhi hoti –
‘ so loko so attā , so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo , sassatisamaṃ tatheva ṭhassāmī ’ ti .
So suṇāti tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā sabbesaṃ diṭṭhiṭṭhānādhiṭṭhānapariyuṭṭhānābhinivesānusayānaṃ samugghātāya sabbasaṅkhārasamathāya sabbūpadhipaṭinissaggāya taṇhākkhayāya virāgāya nirodhāya nibbānāya dhammaṃ desentassa .
Tassa evaṃ hotiP1.137 –
‘ ucchijjissāmi nāmassu , vinassissāmi nāmassu , nassu nāma bhavissāmī ’ ti .
So socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati .
Evaṃ kho , bhikkhu , ajjhattaṃ asati paritassanā hotī ’’ ti .
‘‘ Siyā pana , bhante , ajjhattaṃ asati aparitassanā ’’ ti ?
‘‘ Siyā , bhikkhū ’’ tiT1.274 bhagavā avoca .
‘‘ Idha , bhikkhu , ekaccassa na evaṃ diṭṭhi hoti –
‘ so loko so attā , so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo , sassatisamaṃ tatheva ṭhassāmī ’ ti .
So suṇāti tathāgatassa vā tathāgatasāvakassa vā sabbesaṃ diṭṭhiṭṭhānādhiṭṭhānapariyuṭṭhānābhinivesānusayānaṃ samugghātāya sabbasaṅkhārasamathāya sabbūpadhipaṭinissaggāya taṇhākkhayāya virāgāya nirodhāya nibbānāya dhammaṃ desentassa .
Tassa na evaṃ hoti –
‘ ucchijjissāmi nāmassu , vinassissāmi nāmassu , nassu nāma bhavissāmī ’ ti .
So na socatiV1.191 na kilamati na paridevati na urattāḷiṃ kandati na sammohaṃ āpajjati .
Evaṃ kho , bhikkhu , ajjhattaṃ asati aparitassanā hoti ’’.
243.‘‘ Taṃ [ tañca ( ka .)], bhikkhave , pariggahaṃ pariggaṇheyyātha , yvāssa [ yvāssu ( ka .)] pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo , sassatisamaṃ tatheva tiṭṭheyya .
Passatha no tumhe , bhikkhave , taṃ pariggahaṃ yvāssa pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo , sassatisamaṃ tatheva tiṭṭheyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sādhu , bhikkhave .
Ahampi kho taṃ , bhikkhave , pariggahaṃ na samanupassāmiM1.191 yvāssa pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva tiṭṭheyya .
‘‘ Taṃ , bhikkhave , attavādupādānaṃ upādiyetha , yaṃsa [ yassa ( syā . ka .)] attavādupādānaṃ upādiyato na uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā .
Passatha no tumhe , bhikkhave , taṃ attavādupādānaṃT1.275 yaṃsa attavādupādānaṃ upādiyato na uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sādhu , bhikkhave .
Ahampi kho taṃ , bhikkhave , attavādupādānaṃ na samanupassāmi yaṃsa attavādupādānaṃ upādiyato na uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā .
‘‘ Taṃ , bhikkhave , diṭṭhinissayaṃ nissayetha yaṃsa diṭṭhinissayaṃ nissayato na uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā .
Passatha no tumhe , bhikkhave , taṃ diṭṭhinissayaṃ yaṃsa diṭṭhinissayaṃ nissayato na uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sādhu , bhikkhave .
Ahampi kho taṃ , bhikkhave , diṭṭhinissayaṃ na samanupassāmi yaṃsa diṭṭhinissayaṃ nissayatoP1.138 na uppajjeyyuṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā ’’.
244.‘‘ Attani vā , bhikkhave , sati attaniyaṃ meti assā ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ Attaniye vā , bhikkhave , sati attā meti assā ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’.
‘‘ AttaniV1.192 ca , bhikkhave , attaniye ca saccato thetato anupalabbhamāne , yampi taṃ diṭṭhiṭṭhānaṃ –
‘ so loko so attā , so pecca bhavissāmi nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo , sassatisamaṃ tatheva ṭhassāmī ’ ti – nanāyaṃ [ na ca khoyaṃ ( ka .)], bhikkhave , kevalo paripūro bāladhammo ’’’ ti ?
‘‘ Kiñhi no siyā , bhante , kevalo hi , bhante , paripūro [ kevalo paripūro ( sī . pī .)] bāladhammo ’’ ti .
‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’T1.276 .
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ , dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , vedanā … pe … saññā … saṅkhārā … viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Aniccaṃ , bhante ’’.
‘‘ Yaṃ panāniccaṃ , dukkhaṃM1.192 vā taṃ sukhaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ Dukkhaṃ , bhante ’’.
‘‘ YaṃV1.193 panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ , kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Tasmātiha , bhikkhave , yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ , ajjhattaṃ vā bahiddhā vāP1.139 , oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā , hīnaṃ vā paṇītaṃ vā , yaṃ dūre santike vā , sabbaṃ rūpaṃ ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Yā kāci vedanā … pe … yā kāci saññā … ye keci saṅkhārā … yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ , ajjhattaṃ vā bahiddhā vā , oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā , hīnaṃ vā paṇītaṃ vā , yaṃ dūre santike vā , sabbaṃ viññāṇaṃ ‘ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ ’’.
245.‘‘ Evaṃ passaṃ , bhikkhave , sutavā ariyasāvako rūpasmiṃ nibbindati , vedanāya nibbindati , saññāya nibbindati , saṅkhāresu nibbindati , viññāṇasmiṃ nibbindati , nibbidā virajjati [ nibbindaṃ virajjati ( sī . syā . pī .)], virāgā vimuccatiT1.277 , vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu ukkhittapaligho itipi , saṃkiṇṇaparikkho itipi , abbūḷhesiko itipi , niraggaḷo itipi , ariyo pannaddhajo pannabhāro visaṃyutto itipi .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu ukkhittapaligho hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno avijjā pahīnā hoti , ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā , āyatiṃ anuppādadhammā .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu ukkhittapaligho hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu saṃkiṇṇaparikkho hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno ponobbhavikoV1.194 jātisaṃsāro pahīno hoti , ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato , āyatiṃ anuppādadhammo .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu saṃkiṇṇaparikkho hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu abbūḷhesiko hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno taṇhā pahīnā hoti , ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā , āyatiṃ anuppādadhammā .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu abbūḷhesiko hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu niraggaḷo hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno pañca orambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni honti , ucchinnamūlāni tālāvatthukatāni anabhāvaṃkatāni , āyatiṃ anuppādadhammāniM1.193 .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu niraggaḷo hoti .
‘‘ Kathañca , bhikkhave , bhikkhu ariyo pannaddhajo pannabhāro visaṃyutto hoti ?
Idha , bhikkhave , bhikkhuno asmimāno pahīno hoti , ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkatoT1.278 , āyatiṃ anuppādadhammoP1.140 .
Evaṃ kho , bhikkhave , bhikkhu ariyo pannaddhajo pannabhāro visaṃyutto hoti .
246.‘‘ Evaṃ vimuttacittaṃ kho , bhikkhave , bhikkhuṃ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā anvesaṃ nādhigacchanti –
‘ idaṃ nissitaṃ tathāgatassa viññāṇan ’ ti .
Taṃ kissa hetu ?
Diṭṭhevāhaṃ , bhikkhave , dhamme tathāgataṃ ananuvijjoti vadāmi .
Evaṃvādiṃ kho maṃ , bhikkhave , evamakkhāyiṃ eke samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti –
‘ venayiko samaṇo gotamo , sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññāpetī ’ ti .
Yathā cāhaṃ na , bhikkhave [ bhikkhave na ( sī . syā . pī .)], yathā cāhaṃ na vadāmi , tathā maṃ te bhonto samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti –
‘ venayiko samaṇo gotamo , sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññāpetī ’ ti .
Pubbe cāhaṃ bhikkhave , etarahi ca dukkhañceva paññāpemi , dukkhassa ca nirodhaṃ .
Tatra ce , bhikkhave , pare tathāgataṃ akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti , tatra , bhikkhave , tathāgatassa na hoti āghāto na appaccayo na cetaso anabhiraddhi .
‘‘ Tatra ce , bhikkhave , pare tathāgataṃ sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , tatra , bhikkhave , tathāgatassa na hoti ānando na somanassaṃ na cetaso uppilāvitattaṃ .
Tatra ce , bhikkhaveV1.195 , pareT1.279 vā tathāgataṃ sakkaronti garuṃ karonti mānenti pūjenti , tatra , bhikkhave , tathāgatassa evaṃ hoti –
‘ yaṃ kho idaṃ pubbe pariññātaṃ tattha me evarūpā kārā [ sakkārā ( ka .)] karīyantī ’ ti .
Tasmātiha , bhikkhave , tumhe cepi pare akkoseyyuṃ paribhāseyyuṃ roseyyuṃ viheseyyuṃ , tatra tumhe hi na āghāto na appaccayo na cetaso anabhiraddhi karaṇīyā .
Tasmātiha , bhikkhave , tumhe cepi pare sakkareyyuṃ garuṃ kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , tatra tumhehi na ānando na somanassaṃ na cetaso uppilāvitattaṃ karaṇīyaṃ .
Tasmātiha , bhikkhave , tumhe cepi pare sakkareyyuṃ garuṃM1.194 kareyyuṃ māneyyuṃ pūjeyyuṃ , tatra tumhākaṃ evamassa –
‘ yaṃ kho idaṃ pubbe pariññātaṃ , tattha me [ tattha no ( ka .) tattha + imeti padacchedo ] evarūpā kārā karīyantī ’ ti .
247.‘‘ Tasmātiha , bhikkhave , yaṃ na tumhākaṃ taṃ pajahatha ;
taṃ vo pahīnaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Kiñca , bhikkhave , na tumhākaṃ ?
Rūpaṃ , bhikkhave , na tumhākaṃ , taṃ pajahatha ;
taṃ vo pahīnaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Vedanā , bhikkhave , na tumhākaṃ , taṃP1.141 pajahatha ;
sā vo pahīnā dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Saññā , bhikkhave , na tumhākaṃ , taṃ pajahatha ;
sā vo pahīnā dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Saṅkhārā , bhikkhave , na tumhākaṃ , te pajahatha ;
te vo pahīnā dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissanti .
Viññāṇaṃ , bhikkhave , na tumhākaṃ , taṃ pajahatha ;
taṃ vo pahīnaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yaṃT1.280 imasmiṃ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ , taṃ jano hareyya vā daheyya vā yathāpaccayaṃ vā kareyya .
Api nu tumhākaṃ evamassa –
‘ amhe jano harati vā dahati vā yathāpaccayaṃ vā karotī ’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Taṃ kissa hetu ’’?
‘‘ Na hi no etaṃ , bhante , attā vā attaniyaṃ vā ’’ ti .
‘‘ Evameva kho , bhikkhave , yaṃ na tumhākaṃ taṃ pajahatha ;
taṃ vo pahīnaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Kiñca , bhikkhave , na tumhākaṃ ?
Rūpaṃ , bhikkhave , na tumhākaṃ , taṃ pajahatha ;
taṃ vo pahīnaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
Vedanā , bhikkhave … pe … saññā , bhikkhave … saṅkhārā , bhikkhave … pe … viññāṇaṃ , bhikkhave , na tumhākaṃ , taṃ pajahatha ;
taṃ vo pahīnaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissati .
248.‘‘ EvaṃV1.196 svākkhāto , bhikkhave , mayā dhammo uttāno vivaṭo pakāsito chinnapilotiko .
Evaṃ svākkhāte , bhikkhave , mayā dhamme uttāne vivaṭe pakāsite chinnapilotike ye te bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā , vaṭṭaṃ tesaṃ natthi paññāpanāya .
Evaṃ svākkhāto , bhikkhave , mayā dhammo uttāno vivaṭo pakāsito chinnapilotiko .
Evaṃ svākkhāte , bhikkhave , mayā dhamme uttāne vivaṭe pakāsite chinnapilotike yesaṃ bhikkhūnaṃ pañcorambhāgiyāni saṃyojanāniM1.195 pahīnāni , sabbe te opapātikā , tatthaT1.281 parinibbāyino , anāvattidhammā tasmā lokā .
Evaṃ svākkhāto , bhikkhave , mayā dhammo uttāno vivaṭo pakāsito chinnapilotiko .
Evaṃ svākkhāte , bhikkhave , mayā dhamme uttāne vivaṭe pakāsite chinnapilotike yesaṃ bhikkhūnaṃ tīṇi saṃyojanāni pahīnāni , rāgadosamohā tanubhūtā , sabbe te sakadāgāmino , sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti .
Evaṃ svākkhāto , bhikkhave , mayā dhammo uttāno vivaṭo pakāsito chinnapilotiko .
Evaṃ svākkhāte , bhikkhave , mayā dhamme uttāne vivaṭe pakāsite chinnapilotike yesaṃ bhikkhūnaṃ tīṇi saṃyojanāni pahīnāni , sabbe te sotāpannā , avinipātadhammāP1.142 , niyatā sambodhiparāyanā .
Evaṃ svākkhāto , bhikkhave , mayā dhammo uttāno vivaṭo pakāsito chinnapilotiko .
Evaṃ svākkhāte , bhikkhave , mayā dhamme uttāne vivaṭe pakāsite chinnapilotike ye te bhikkhū dhammānusārino saddhānusārino sabbe te sambodhiparāyanā .
Evaṃ svākkhāto , bhikkhave , mayā dhammo uttāno vivaṭo pakāsito chinnapilotiko .
Evaṃ svākkhāte , bhikkhave , mayā dhamme uttāne vivaṭe pakāsite chinnapilotike yesaṃ mayi saddhāmattaṃ pemamattaṃ sabbe te saggaparāyanā ’’ ti .
Idamavoca bhagavā .
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Alagaddūpamasuttaṃ niṭṭhitaṃ dutiyaṃ .