1. Cūḷagosiṅgasuttaṃ
325. Evaṃ
M1.266V1.269T1.386 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā nātike [ nādike ( sī . syā . pī .), ñātike ( ka .)] viharati giñjakāvasathe .Tena kho pana samayena āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo [ kimbilo ( sī . pī . ka .)] gosiṅgasālavanadāye viharanti .
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena gosiṅgasālavanadāyo tenupasaṅkami .
Addasā kho dāyapālo bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ mā , samaṇa , etaṃ dāyaṃ pāvisi .
Santettha tayo kulaputtā attakāmarūpā viharanti .
Mā tesaṃ aphāsumakāsī ’’ ti .
Assosi kho āyasmā anuruddho dāyapālassa bhagavatā saddhiṃ mantayamānassa .
Sutvāna dāyapālaṃ etadavoca –
‘‘ mā , āvuso dāyapāla , bhagavantaṃ vāresi .
Satthā no bhagavā anuppatto ’’ ti .
Atha kho āyasmā anuruddho yenāyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantañca nandiyaṃ āyasmantañca kimilaṃ etadavoca –
‘‘ abhikkamathāyasmanto , abhikkamathāyasmanto , satthā no bhagavā
P1.206 anuppatto ’’ ti .Atha
T1.387 kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo bhagavantaṃ paccuggantvā – eko bhagavato pattacīvaraṃ paṭiggahesi , eko āsanaṃ paññapesi , eko pādodakaṃ upaṭṭhāpesi .Nisīdi bhagavā paññatte āsane .
Nisajja kho bhagavā pāde pakkhālesi .
Tepi kho āyasmanto bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ anuruddhaṃ bhagavā etadavoca –
326.‘‘ Kacci vo , anuruddhā , khamanīyaṃ , kacci yāpanīyaṃ , kacci piṇḍakena na kilamathā ’’ ti
V1.270 ?‘‘ Khamanīyaṃ , bhagavā , yāpanīyaṃ , bhagavā ;
na ca mayaṃ , bhante , piṇḍakena kilamāmā ’’ ti .
‘‘ Kacci pana vo , anuruddhā , samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharathā ’’ ti ?
‘‘ Taggha mayaṃ
M1.267 , bhante , samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharāmā ’’ ti .‘‘ Yathā kathaṃ pana tumhe , anuruddhā , samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharathā ’’ ti ?
‘‘ Idha mayhaṃ , bhante , evaṃ hoti –
‘ lābhā vata me , suladdhaṃ vata me , yohaṃ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṃ viharāmī ’ ti .
Tassa mayhaṃ , bhante , imesu āyasmantesu mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ āvi ceva raho ca ;
mettaṃ vacīkammaṃ paccupaṭṭhitaṃ āvi ceva raho ca ;
mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ āvi ceva raho ca .
Tassa mayhaṃ , bhante , evaṃ hoti –
‘ yaṃnūnāhaṃ sakaṃ cittaṃ nikkhipitvā
T1.388 imesaṃyeva āyasmantānaṃ cittassa vasena vatteyyan ’ ti .So kho ahaṃ , bhante , sakaṃ cittaṃ nikkhipitvā imesaṃyeva āyasmantānaṃ cittassa vasena vattāmi .
Nānā hi kho no , bhante , kāyā ekañca pana maññe cittan ’’ ti .
Āyasmāpi kho nandiyo … pe … āyasmāpi kho kimilo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ mayhampi , bhante , evaṃ hoti –
‘ lābhā vata me , suladdhaṃ vata me , yohaṃ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṃ viharāmī ’ ti .
Tassa mayhaṃ , bhante , imesu āyasmantesu mettaṃ kāyakammaṃ paccupaṭṭhitaṃ āvi ceva raho ca , mettaṃ vacīkammaṃ paccupaṭṭhitaṃ āvi ceva raho ca , mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ āvi ceva raho ca .
Tassa mayhaṃ , bhante , evaṃ hoti –
‘ yaṃnūnāhaṃ sakaṃ
P1.207 cittaṃ nikkhipitvā imesaṃyeva āyasmantānaṃ cittassa vasena vatteyyan ’ ti .So kho ahaṃ , bhante , sakaṃ cittaṃ nikkhipitvā imesaṃyeva āyasmantānaṃ cittassa vasena vattāmi .
Nānā hi kho no , bhante , kāyā ekañca pana maññe cittanti .
‘‘ Evaṃ kho mayaṃ , bhante , samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṃ piyacakkhūhi sampassantā viharāmā ’’ ti .
327.‘‘ Sādhu sādhu , anuruddhā !
Kacci pana vo , anuruddhā , appamattā ātāpino pahitattā viharathā ’’ ti ?
‘‘ Taggha mayaṃ , bhante , appamattā ātāpino pahitattā viharāmā ’’ ti .
‘‘ Yathā
V1.271 kathaṃ pana tumhe , anuruddhā , appamattā ātāpino pahitattā viharathā ’’ ti ?‘‘ Idha , bhante , amhākaṃ yo paṭhamaṃ gāmato piṇḍāya paṭikkamati so āsanāni
T1.389 paññapeti , pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpeti , avakkārapātiṃ upaṭṭhāpeti .Yo pacchā gāmato
M1.268 piṇḍāya paṭikkamati , sace hoti bhuttāvaseso sace ākaṅkhati bhuñjati , no ce ākaṅkhati appaharite vā chaḍḍeti , appāṇake vā udake opilāpeti .So āsanāni paṭisāmeti , pānīyaṃ paribhojanīyaṃ paṭisāmeti , avakkārapātiṃ paṭisāmeti , bhattaggaṃ sammajjati .
Yo passati pānīyaghaṭaṃ vā paribhojanīyaghaṭaṃ vā vaccaghaṭaṃ vā rittaṃ tucchaṃ so upaṭṭhāpeti .
Sacassa hoti avisayhaṃ , hatthavikārena dutiyaṃ āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhāpema , na tveva mayaṃ , bhante , tappaccayā vācaṃ bhindāma .
Pañcāhikaṃ kho pana mayaṃ , bhante , sabbarattikaṃ dhammiyā kathāya sannisīdāma .
Evaṃ kho mayaṃ , bhante , appamattā ātāpino pahitattā viharāmā ’’ ti .
328.‘‘ Sādhu sādhu , anuruddhā !
Atthi pana vo , anuruddhā , evaṃ appamattānaṃ ātāpīnaṃ pahitattānaṃ viharantānaṃ uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti ?
‘‘ Kiñhi no siyā , bhante !
Idha mayaṃ , bhante , yāvadeva ākaṅkhāma vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāma .
Ayaṃ kho no , bhante , amhākaṃ appamattānaṃ ātāpīnaṃ pahitattānaṃ viharantānaṃ uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , anuruddhā !
Etassa
T1.390 pana vo , anuruddhā , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassaP1.208 paṭippassaddhiyā atthañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti ?‘‘ Kiñhi no siyā , bhante !
Idha mayaṃ , bhante , yāvadeva ākaṅkhāma vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāma .
Etassa , bhante , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti .
‘‘ Sādhu
V1.272 sādhu , anuruddhā !Etassa pana vo , anuruddhā , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti ?
‘‘ Kiñhi
M1.269 no siyā , bhante !Idha mayaṃ , bhante , yāvadeva ākaṅkhāma pītiyā ca virāgā upekkhakā ca viharāma , satā ca sampajānā , sukhañca kāyena paṭisaṃvedema , yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti –
‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’ ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharāma .
Etassa , bhante , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , anuruddhā !
Etassa pana vo , anuruddhā , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti
T1.391 ?‘‘ Kiñhi no siyā , bhante !
Idha mayaṃ , bhante , yāvadeva ākaṅkhāma sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā , pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā , adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharāma .
Etassa , bhante , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , anuruddhā !
Etassa pana vo , anuruddhā , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti ?
‘‘ Kiñhi no siyā , bhante !
Idha mayaṃ , bhante , yāvadeva ākaṅkhāma sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ ananto ākāso ’ ti ākāsānañcāyatanaṃ
P1.209 upasampajja viharāma .Etassa , bhante , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , anuruddhā !
Etassa pana vo , anuruddhā , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti ?
‘‘ Kiñhi no siyā , bhante !
Idha mayaṃ , bhante , yāvadeva ākaṅkhāma
V1.273 sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ anantaṃ viññāṇan ’ ti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharāma … pe … sabbaso viññāṇañcāyatanaṃT1.392 samatikkamma ‘ natthi kiñcī ’ ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharāma … pe … sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkammaM1.270 nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharāma .Etassa , bhante , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti .
329.‘‘ Sādhu sādhu , anuruddhā !
Etassa pana vo , anuruddhā , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā atthañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro ’’ ti ?
‘‘ Kiñhi no siyā , bhante !
Idha mayaṃ , bhante , yāvadeva ākaṅkhāma sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharāma , paññāya ca no disvā āsavā parikkhīṇā .
Etassa , bhante , vihārassa samatikkamāya etassa vihārassa paṭippassaddhiyā ayamañño uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro .
Imamhā ca mayaṃ , bhante , phāsuvihārā aññaṃ phāsuvihāraṃ uttaritaraṃ vā paṇītataraṃ vā na samanupassāmā ’’ ti .
‘‘ Sādhu sādhu , anuruddhā !
Imamhā phāsuvihārā uttaritaro vā paṇītataro vā phāsuvihāro natthī ’’ ti .
330. Atha kho bhagavā āyasmantañca anuruddhaṃ āyasmantañca nandiyaṃ āyasmantañca kimilaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā
T1.393 samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo bhagavantaṃ anusaṃyāyitvā [ anusaṃsāvetvā ( sī .), anusāvetvā ( ṭīkā )] tato paṭinivattitvā āyasmā ca nandiyo
P1.210 āyasmā ca kimilo āyasmantaṃ anuruddhaṃ etadavocuṃ –‘‘ kiṃ nu kho mayaṃ āyasmato anuruddhassa evamārocimha –
‘ imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṃ mayaṃ lābhino ’ ti , yaṃ no āyasmā anuruddho bhagavato sammukhā yāva āsavānaṃ khayā pakāsetī ’’ ti ?
‘‘ Na kho me āyasmanto evamārocesuṃ –
‘ imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṃ mayaṃ lābhino ’ ti , api ca me āyasmantānaṃ cetasā ceto paricca vidito –
‘ imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṃ ime āyasmanto lābhino ’ ti .
Devatāpi me
M1.271 etamatthaṃ ārocesuṃ –‘ imāsañca imāsañca vihārasamāpattīnaṃ ime āyasmanto lābhino ’ ti .
Tamenaṃ bhagavatā pañhābhipuṭṭhena byākatan ’’ ti .
331. Atha
V1.274 kho dīgho parajano yakkho yena bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhito kho dīgho parajano yakkho bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ lābhā vata , bhante , vajjīnaṃ , suladdhalābhā vajjipajāya , yattha tathāgato viharati arahaṃ sammāsambuddho , ime ca tayo kulaputtā – āyasmā ca anuruddho , āyasmā ca nandiyo , āyasmā ca kimilo ’’ ti .
Dīghassa parajanassa yakkhassa saddaṃ sutvā bhummā devā saddamanussāvesuṃ –
‘ lābhā
T1.394 vata , bho , vajjīnaṃ , suladdhalābhā vajjipajāya , yattha tathāgato viharati arahaṃ sammāsambuddho , ime ca tayo kulaputtā – āyasmā ca anuruddho , āyasmā ca nandiyo , āyasmā ca kimilo ’ ti .Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā cātumahārājikā devā … pe … tāvatiṃsā devā … pe … yāmā devā … pe … tusitā devā … pe … nimmānaratī devā … pe … paranimmitavasavattī devā … pe … brahmakāyikā devā saddamanussāvesuṃ –
‘‘ lābhā vata , bho , vajjīnaṃ , suladdhalābhā vajjipajāya , yattha tathāgato viharati arahaṃ sammāsambuddho , ime ca tayo kulaputtā – āyasmā ca anuruddho , āyasmā ca nandiyo , āyasmā ca kimilo ’’ ti .
Itiha te āyasmanto tena khaṇena ( tena layena )[() sī . syā . pī . potthakesu natthi ] tena muhuttena yāvabrahmalokā viditā [ saṃviditā ( ka .)] ahesuṃ .
‘‘ Evametaṃ , dīgha , evametaṃ , dīgha !
Yasmāpi , dīgha , kulā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā , tañcepi kulaṃ ete tayo kulaputte pasannacittaṃ anussareyya , tassapāssa kulassa dīgharattaṃ hitāya sukhāya .
Yasmāpi , dīgha , kulaparivaṭṭā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṃ
P1.211 pabbajitā , so cepi kulaparivaṭṭo ete tayo kulaputte pasannacitto anussareyya , tassapāssa kulaparivaṭṭassa dīgharattaṃ hitāya sukhāya .Yasmāpi , dīgha , gāmā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā , so cepi gāmo ete tayo kulaputte
M1.272 pasannacitto anussareyya , tassapāssa gāmassaT1.395 dīgharattaṃ hitāya sukhāya .Yasmāpi , dīgha , nigamā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā , so cepi nigamo ete tayo kulaputte pasannacitto anussareyya , tassapāssa nigamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāya .
Yasmāpi , dīgha , nagarā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā , tañcepi nagaraṃ ete tayo kulaputte pasannacittaṃ anussareyya , tassapāssa nagarassa dīgharattaṃ hitāya sukhāya .
Yasmāpi , dīgha , janapadā ete tayo kulaputtā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā , so cepi janapado ete tayo kulaputte pasannacitto anussareyya , tassapāssa janapadassa dīgharattaṃ hitāya sukhāya .
Sabbe cepi , dīgha , khattiyā ete tayo kulaputte pasannacittā
V1.275 anussareyyuṃ , sabbesānaṃpāssa khattiyānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya .Sabbe cepi , dīgha , brāhmaṇā … pe … sabbe cepi , dīgha , vessā … pe … sabbe cepi , dīgha , suddā ete tayo kulaputte pasannacittā anussareyyuṃ , sabbesānaṃpāssa suddānaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya .
Sadevako cepi , dīgha , loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā ete tayo kulaputte pasannacittā anussareyya , sadevakassapāssa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya dīgharattaṃ hitāya sukhāya .
Passa , dīgha , yāva ete tayo kulaputtā bahujanahitāya paṭipannā bahujanasukhāya lokānukampāya , atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’’ ti .
Idamavoca
T1.396 bhagavā .Attamano dīgho parajano yakkho bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti .
Cūḷagosiṅgasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ .