Issues
Select Version
Mūlapaṇṇāsapāḷi
Mūlapaṇṇāsapāḷi

1. Mūlapariyāyasuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Mūlapariyāyasuttaṃ

1. EvaṃM1.1V1.1P1.1T1.1 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā ukkaṭṭhāyaṃ viharati subhagavane sālarājamūle .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo , bhikkhave , desessāmi .
Taṃ suṇātha , sādhukaṃ manasi karotha , bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
2.‘‘ Idha , bhikkhave , assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovidoV1.2 ariyadhamme avinīto , sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto – pathaviṃ [ paṭhaviṃ ( sī . syā . kaṃ . pī .)] pathavito sañjānāti ;
pathaviṃ pathavito saññatvā pathaviṃ maññati , pathaviyā maññati , pathavito maññati , pathaviṃ meti maññatiT1.2 , pathaviṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Āpaṃ āpato sañjānāti ;
āpaṃ āpato saññatvā āpaṃ maññati , āpasmiṃ maññati , āpato maññati , āpaṃ meti maññati , āpaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ TejaṃM1.2 tejato sañjānāti ;
tejaṃ tejato saññatvā tejaṃ maññati , tejasmiṃ maññati , tejato maññati , tejaṃ meti maññati , tejaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Vāyaṃ vāyato sañjānāti ;
vāyaṃ vāyato saññatvā vāyaṃ maññati , vāyasmiṃ maññati , vāyato maññati , vāyaṃ meti maññati , vāyaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ tiP1.2 vadāmi .
3.‘‘ Bhūte bhūtato sañjānāti ;
bhūte bhūtato saññatvā bhūte maññati , bhūtesu maññati , bhūtato maññati , bhūte meti maññati , bhūte abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Deve devato sañjānāti ;
deve devato saññatvā deve maññati , devesu maññati , devato maññati , deve meti maññati , deve abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Pajāpatiṃ pajāpatito sañjānāti ;
pajāpatiṃ pajāpatito saññatvā pajāpatiṃ maññati , pajāpatismiṃ maññati , pajāpatito maññati , pajāpatiṃ meti maññati , pajāpatiṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ BrahmaṃV1.3 brahmato sañjānāti ;
brahmaṃ brahmato saññatvā brahmaṃ maññatiT1.3 , brahmasmiṃ maññati , brahmato maññati , brahmaṃ meti maññati , brahmaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Ābhassare ābhassarato sañjānāti ;
ābhassare ābhassarato saññatvā ābhassare maññati , ābhassaresu maññati , ābhassarato maññati , ābhassare meti maññati , ābhassare abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Subhakiṇhe subhakiṇhato sañjānāti ;
subhakiṇhe subhakiṇhato saññatvā subhakiṇhe maññati , subhakiṇhesu maññati , subhakiṇhato maññati , subhakiṇhe meti maññati , subhakiṇhe abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ VehapphaleM1.3 vehapphalato sañjānāti ;
vehapphale vehapphalato saññatvā vehapphale maññati , vehapphalesu maññati , vehapphalato maññati , vehapphale meti maññati , vehapphale abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Abhibhuṃ abhibhūto sañjānāti ;
abhibhuṃ abhibhūto saññatvā abhibhuṃ maññati , abhibhusmiṃ maññati , abhibhūto maññati , abhibhuṃ meti maññati , abhibhuṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
4.‘‘ Ākāsānañcāyatanaṃ ākāsānañcāyatanato sañjānāti ;
ākāsānañcāyatanaṃ ākāsānañcāyatanato saññatvā ākāsānañcāyatanaṃ maññati , ākāsānañcāyatanasmiṃ maññati , ākāsānañcāyatanato maññati , ākāsānañcāyatanaṃ meti maññati , ākāsānañcāyatanaṃ abhinandati .
TaṃT1.4 kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Viññāṇañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanato sañjānāti ;
viññāṇañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanato saññatvā viññāṇañcāyatanaṃP1.3 maññati , viññāṇañcāyatanasmiṃ maññati , viññāṇañcāyatanatoV1.4 maññati , viññāṇañcāyatanaṃ meti maññati , viññāṇañcāyatanaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Ākiñcaññāyatanaṃ ākiñcaññāyatanato sañjānāti ;
ākiñcaññāyatanaṃ ākiñcaññāyatanato saññatvā ākiñcaññāyatanaṃ maññati , ākiñcaññāyatanasmiṃ maññati , ākiñcaññāyatanato maññati , ākiñcaññāyatanaṃ meti maññati , ākiñcaññāyatanaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Nevasaññānāsaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanato sañjānāti ;
nevasaññānāsaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanato saññatvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ maññati , nevasaññānāsaññāyatanasmiṃ maññati , nevasaññānāsaññāyatanato maññati , nevasaññānāsaññāyatanaṃ meti maññati , nevasaññānāsaññāyatanaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
5.‘‘ DiṭṭhaṃM1.4 diṭṭhato sañjānāti ;
diṭṭhaṃ diṭṭhato saññatvā diṭṭhaṃ maññati , diṭṭhasmiṃ maññati , diṭṭhato maññati , diṭṭhaṃ meti maññati , diṭṭhaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Sutaṃ sutato sañjānāti ;
sutaṃ sutato saññatvā sutaṃT1.5 maññati , sutasmiṃ maññati , sutato maññati , sutaṃ meti maññati , sutaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Mutaṃ mutato sañjānāti ;
mutaṃ mutato saññatvā mutaṃ maññati , mutasmiṃ maññati , mutato maññati , mutaṃ meti maññati , mutaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Viññātaṃ viññātato sañjānāti ;
viññātaṃ viññātato saññatvā viññātaṃ maññati , viññātasmiṃ maññati , viññātato maññati , viññātaṃ meti maññati , viññātaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
6.‘‘ EkattaṃV1.5 ekattato sañjānāti ;
ekattaṃ ekattato saññatvā ekattaṃ maññati , ekattasmiṃ maññati , ekattato maññati , ekattaṃ meti maññati , ekattaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Nānattaṃ nānattato sañjānāti ;
nānattaṃ nānattato saññatvā nānattaṃ maññati , nānattasmiṃ maññati , nānattato maññati , nānattaṃ meti maññati , nānattaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Sabbaṃ sabbato sañjānāti ;
sabbaṃ sabbato saññatvā sabbaṃ maññati , sabbasmiṃP1.4 maññati , sabbato maññati , sabbaṃ meti maññati , sabbaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Nibbānaṃ nibbānato sañjānāti ;
nibbānaṃ nibbānato saññatvā nibbānaṃ maññati , nibbānasmiṃ maññatiT1.6 , nibbānato maññati , nibbānaṃ meti maññati , nibbānaṃ abhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Apariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
Puthujjanavasena paṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito .
7.‘‘ YopiM1.5 so , bhikkhave , bhikkhu sekkho [ sekho ( sī . syā . kaṃ . pī .)] appattamānaso anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamāno viharati , sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti ;
pathaviṃ pathavito abhiññāya [ abhiññatvā ( ka .)] pathaviṃ mā maññi [ vā maññati ], pathaviyā mā maññi , pathavito mā maññi , pathaviṃ meti mā maññi , pathaviṃ mābhinandi [ vā abhinandati ( sī .) ṭīkā oloketabbā ].
Taṃ kissa hetu ?
‘ Pariññeyyaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Āpaṃ … pe … tejaṃ … vāyaṃ … bhūte … deve … pajāpatiṃ … brahmaṃ … ābhassare … subhakiṇhe … vehapphale … abhibhuṃ … ākāsānañcāyatanaṃ … viññāṇañcāyatanaṃ … ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ … diṭṭhaṃ … sutaṃ … mutaṃ … viññātaṃ … ekattaṃ … nānattaṃ … sabbaṃ … nibbānaṃ nibbānato abhijānāti ;
nibbānaṃ nibbānato abhiññāyaV1.6 nibbānaṃ mā maññi , nibbānasmiṃ mā maññi , nibbānato mā maññi , nibbānaṃ meti mā maññi , nibbānaṃ mābhinandi .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Pariññeyyaṃ tassā ’ ti vadāmi .
Sekkhavasena [ satthāravasena ( sī .), satthuvasena ( syā . ka .)] dutiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito .
8.‘‘ Yopi so , bhikkhave , bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto , sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti ;
pathaviṃ pathavitoT1.7 abhiññāya pathaviṃ na maññati , pathaviyā na maññati , pathavito na maññati , pathaviṃ meti na maññati , pathaviṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Pariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Āpaṃ … pe … tejaṃ … vāyaṃ … bhūte … deve … pajāpatiṃ … brahmaṃ … ābhassare … subhakiṇhe … vehapphale … abhibhuṃ … ākāsānañcāyatanaṃ … viññāṇañcāyatanaṃ … ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ … diṭṭhaṃ … sutaṃ … mutaṃ … viññātaṃ … ekattaṃ … nānattaṃ … sabbaṃ … nibbānaṃ nibbānato abhijānāti ;
nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati , nibbānasmiṃ na maññati , nibbānato na maññati , nibbānaṃ meti na maññati , nibbānaṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Pariññātaṃ tassā ’ ti vadāmi .
Khīṇāsavavasena tatiyanayabhūmiparicchedo niṭṭhito .
9.‘‘ YopiM1.6 so , bhikkhave , bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto , sopi pathaviṃ pathavitoP1.5 abhijānāti ;
pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati , pathaviyā na maññati , pathavito na maññati , pathaviṃ meti na maññati , pathaviṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
Khayā rāgassa , vītarāgattā .
‘‘ Āpaṃ … pe … tejaṃ … vāyaṃ … bhūte … deve … pajāpatiṃ … brahmaṃ … ābhassare … subhakiṇhe … vehapphale … abhibhuṃ … ākāsānañcāyatanaṃ … viññāṇañcāyatanaṃ … ākiñcaññāyatanaṃV1.7 … nevasaññānāsaññāyatanaṃT1.8 … diṭṭhaṃ … sutaṃ … mutaṃ … viññātaṃ … ekattaṃ … nānattaṃ … sabbaṃ … nibbānaṃ nibbānato abhijānāti ;
nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati , nibbānasmiṃ na maññati , nibbānato na maññati , nibbānaṃ meti na maññati , nibbānaṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
Khayā rāgassa , vītarāgattā .
Khīṇāsavavasena catutthanayabhūmiparicchedo niṭṭhito .
10.‘‘ Yopi so , bhikkhave , bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto , sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti ;
pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati , pathaviyā na maññati , pathavito na maññati , pathaviṃ meti na maññati , pathaviṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
Khayā dosassa , vītadosattā .
‘‘ Āpaṃ … pe … tejaṃ … vāyaṃ … bhūte … deve … pajāpatiṃ … brahmaṃ … ābhassare … subhakiṇhe … vehapphale … abhibhuṃ … ākāsānañcāyatanaṃ … viññāṇañcāyatanaṃ … ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ … diṭṭhaṃ … sutaṃ … mutaṃ … viññātaṃ … ekattaṃ … nānattaṃ … sabbaṃ … nibbānaṃ nibbānato abhijānāti ;
nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati , nibbānasmiṃ na maññati , nibbānato na maññati , nibbānaṃ meti na maññati , nibbānaṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
Khayā dosassa , vītadosattā .
Khīṇāsavavasena pañcamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito .
11.‘‘ YopiT1.9M1.7 so , bhikkhave , bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto , sopi pathaviṃ pathavito abhijānāti ;
pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati , pathaviyā na maññati , pathavito na maññati , pathaviṃ meti na maññati , pathaviṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
Khayā mohassa , vītamohattā .
‘‘ Āpaṃ … pe … tejaṃ … vāyaṃ … bhūte … deve … pajāpatiṃ … brahmaṃ … ābhassare … subhakiṇhe … vehapphale … abhibhuṃ … ākāsānañcāyatanaṃ … viññāṇañcāyatanaṃ … ākiñcaññāyatanaṃV1.8 … nevasaññānāsaññāyatanaṃ … diṭṭhaṃ … sutaṃ … mutaṃ … viññātaṃ … ekattaṃ … nānattaṃ … sabbaṃ … nibbānaṃ nibbānato abhijānāti ;
nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati , nibbānasmiṃ na maññati , nibbānato na maññati , nibbānaṃ meti na maññati , nibbānaṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
Khayā mohassa , vītamohattā .
Khīṇāsavavasena chaṭṭhanayabhūmiparicchedo niṭṭhito .
12.‘‘ Tathāgatopi , bhikkhave , arahaṃ sammāsambuddho pathaviṃ pathavito abhijānāti ;
pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati , pathaviyā na maññati , pathavito na maññati , pathaviṃ meti na maññati , pathaviṃ nābhinandatiP1.6 .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Pariññātantaṃ tathāgatassā ’ ti vadāmi .
‘‘ Āpaṃ … pe … tejaṃ … vāyaṃ … bhūte … deve … pajāpatiṃ … brahmaṃ … ābhassare … subhakiṇhe … vehapphale … abhibhuṃ … ākāsānañcāyatanaṃ … viññāṇañcāyatanaṃT1.10 … ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ … diṭṭhaṃ … sutaṃ … mutaṃ … viññātaṃ … ekattaṃ … nānattaṃ … sabbaṃ … nibbānaṃ nibbānato abhijānāti ;
nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati , nibbānasmiṃ na maññati , nibbānato na maññati , nibbānaṃ meti na maññati , nibbānaṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Pariññātantaṃ tathāgatassā ’ ti vadāmi .
Tathāgatavasena sattamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito .
13.‘‘ TathāgatopiM1.8 , bhikkhave , arahaṃ sammāsambuddho pathaviṃ pathavito abhijānāti ;
pathaviṃ pathavito abhiññāya pathaviṃ na maññati , pathaviyā na maññati , pathavito na maññati , pathaviṃ meti na maññati , pathaviṃ nābhinandati .
Taṃ kissa hetu ?
‘ Nandī [ nandi ( sī . syā .)] dukkhassa mūlan ’ ti – iti viditvā ‘ bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan ’ ti .
Tasmātiha , bhikkhave ,‘ tathāgato sabbaso taṇhānaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho ’ ti vadāmi .
‘‘ ĀpaṃV1.9 … pe … tejaṃ … vāyaṃ … bhūte … deve … pajāpatiṃ … brahmaṃ … ābhassare … subhakiṇhe … vehapphale … abhibhuṃ … ākāsānañcāyatanaṃ … viññāṇañcāyatanaṃ … ākiñcaññāyatanaṃ … nevasaññānāsaññāyatanaṃ … diṭṭhaṃ … sutaṃ … mutaṃ … viññātaṃ … ekattaṃ … nānattaṃ … sabbaṃ … nibbānaṃ nibbānato abhijānāti ;
nibbānaṃ nibbānato abhiññāya nibbānaṃ na maññati , nibbānasmiṃ na maññati , nibbānato na maññati , nibbānaṃ meti na maññati , nibbānaṃ nābhinandati .
TaṃT1.11 kissa hetu ?
‘ Nandī dukkhassa mūlan ’ ti – iti viditvā ‘ bhavā jāti bhūtassa jarāmaraṇan ’ ti .
Tasmātiha , bhikkhave ,‘ tathāgato sabbaso taṇhānaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho ’ ti vadāmī ’’ ti .
Tathāgatavasena aṭṭhamanayabhūmiparicchedo niṭṭhito .
Idamavoca bhagavā .
Na te bhikkhū [ na attamanā tebhikkhū ( syā .), te bhikkhū ( pī . ka .)] bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti .
Mūlapariyāyasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ .