Issues
Select Version
Mūlapaṇṇāsapāḷi
Mūlapaṇṇāsapāḷi

8. Mahāhatthipadopamasuttaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Mahāhatthipadopamasuttaṃ

300. EvaṃM1.242V1.245T1.349 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .
Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –
‘‘ āvuso bhikkhave ’’ ti .
‘‘ Āvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ .
Āyasmā sāriputto etadavoca –
‘‘ seyyathāpi , āvuso , yāni kānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ padajātāni sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti , hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati yadidaṃ mahantattena ;
evameva kho , āvuso , ye keci kusalā dhammā sabbete catūsu ariyasaccesu saṅgahaṃ gacchanti .
Katamesu catūsu ?
Dukkhe ariyasacceP1.185 , dukkhasamudaye ariyasacce , dukkhanirodhe ariyasacce , dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasacce ’’.
301.‘‘ Katamañcāvuso , dukkhaṃ ariyasaccaṃ ?
Jātipi dukkhā , jarāpi dukkhā , maraṇampi dukkhaṃ , sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā , yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ ;
saṃkhittena , pañcupādānakkhandhā dukkhā .
Katame cāvuso , pañcupādānakkhandhā ?
Seyyathidaṃ – rūpupādānakkhandho , vedanupādānakkhandho , saññupādānakkhandho , saṅkhārupādānakkhandho , viññāṇupādānakkhandho .
‘‘ Katamo cāvuso , rūpupādānakkhandho ?
Cattāri ca mahābhūtāni , catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ .
‘‘ Katamā cāvuso , cattāro mahābhūtā ?
Pathavīdhātu , āpodhātuT1.350 , tejodhātu , vāyodhātu .
302.‘‘ Katamā cāvuso , pathavīdhātu ?
Pathavīdhātu siyā ajjhattikā , siyā bāhirā .
Katamā cāvuso , ajjhattikā pathavīdhātu ?
Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ upādinnaṃ , seyyathidaṃ – kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhāru aṭṭhi aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ , yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃV1.246 paccattaṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ upādinnaṃ .
Ayaṃ vuccatāvuso , ajjhattikā pathavīdhātu .
Yā ceva kho pana ajjhattikā pathavīdhātu , yā ca bāhirā pathavīdhātu , pathavīdhāturevesā .
‘ Taṃ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti – evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā pathavīdhātuyā nibbindati , pathavīdhātuyā cittaṃ virājeti .
‘‘ HotiM1.243 kho so , āvuso , samayo yaṃ bāhirā āpodhātu pakuppati [ pathavīdhātu pakuppati ( ka .)].
Antarahitā tasmiṃ samaye bāhirā pathavīdhātu hoti .
Tassā hi nāma , āvuso , bāhirāya pathavīdhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati , khayadhammatā paññāyissati , vayadhammatā paññāyissati , vipariṇāmadhammatā paññāyissati .
Kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ‘ ahanti vā mamanti vā asmī ’ ti vā ?
Atha khvāssa notevettha hoti .
‘‘ Tañce , āvuso , bhikkhuṃ pare akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti , so evaṃ pajānāti –
‘ uppannā kho me ayaṃ sotasamphassajā dukkhavedanāT1.351 .
Sā ca kho paṭicca , no apaṭicca .
Kiṃ paṭicca ?
PhassaṃP1.186 paṭicca ’.
So [ sopikho ( syā .), sopi ( ka .)] phasso aniccoti passati , vedanā aniccāti passati , saññā aniccāti passati , saṅkhārā aniccāti passati , viññāṇaṃ aniccanti passati .
Tassa dhātārammaṇameva cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
‘‘ Tañce , āvuso , bhikkhuṃ pare aniṭṭhehi akantehi amanāpehi samudācaranti – pāṇisamphassenapi leḍḍusamphassenapi daṇḍasamphassenapi satthasamphassenapi .
So evaṃ pajānāti –
‘ tathābhūto kho ayaṃ kāyo yathābhūtasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamanti , leḍḍusamphassāpi kamanti , daṇḍasamphassāpi kamanti , satthasamphassāpi kamanti .
Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā kakacūpamovāde –
‘‘ ubhatodaṇḍakena cepi , bhikkhave , kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ , tatrāpi yo mano padūseyya na me so tena sāsanakaro ’’ ti .
Āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ bhavissati asallīnaṃ , upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā , passaddho kāyo asāraddho , samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ .
Kāmaṃ dāni imasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamantu , leḍḍusamphassāpi kamantu , daṇḍasamphassāpi kamantu , satthasamphassāpi kamantu , karīyati hidaṃ buddhānaṃ sāsanan ’ ti .
‘‘ Tassa ce , āvuso , bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃV1.247 anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti .
So tenaT1.352 saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati –
‘ alābhā vata me , na vataM1.244 me lābhā , dulladdhaṃ vata me , na vata me suladdhaṃ , yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato , evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato , upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātī ’ ti .
Seyyathāpi , āvuso , suṇisā sasuraṃ disvā saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati ;
evameva kho , āvuso , tassa ce bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato , evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato , upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti , so tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati –
‘ alābhā vata me na vata me lābhā , dulladdhaṃ vata me , na vata me suladdhaṃ , yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato , upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātī ’ ti .
Tassa ce , āvuso , bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato , evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti , so tena attamanoP1.187 hoti .
Ettāvatāpi kho , āvuso , bhikkhuno bahukataṃ hoti .
303.‘‘ Katamā cāvuso , āpodhātu ?
Āpodhātu siyā ajjhattikā , siyā bāhirā .
Katamā cāvuso ajjhattikā āpodhātu ?
Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ āpo āpogataṃ upādinnaṃ , seyyathidaṃ – pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttaṃ , yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ āpo āpogataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccatāvuso , ajjhattikā āpodhātu .
YāT1.353 ceva kho pana ajjhattikā āpodhātu yā ca bāhirā āpodhātu , āpodhāturevesā .
‘ Taṃ netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā āpodhātuyā nibbindati , āpodhātuyā cittaṃ virājeti .
‘‘ Hoti kho so , āvuso , samayo yaṃ bāhirā āpodhātu pakuppati .
Sā gāmampi vahati , nigamampi vahati , nagarampi vahati , janapadampi vahati , janapadapadesampi vahati .
Hoti kho so , āvuso , samayo yaṃ mahāsamudde yojanasatikānipi udakāni ogacchanti , dviyojanasatikānipi udakāni ogacchanti , tiyojanasatikānipi udakāni ogacchanti , catuyojanasatikānipi udakāni ogacchanti , pañcayojanasatikānipi udakāni ogacchanti , chayojanasatikānipi udakāni ogacchanti , sattayojanasatikānipi udakāni ogacchanti .
Hoti kho so , āvuso , samayo yaṃ mahāsamuddeM1.245 sattatālampi udakaṃ saṇṭhāti , chattālampi udakaṃV1.248 saṇṭhāti , pañcatālampi udakaṃ saṇṭhāti , catuttālampi udakaṃ saṇṭhāti , titālampi udakaṃ saṇṭhāti , dvitālampi udakaṃ saṇṭhāti , tālamattampi [ tālaṃpi ( sī .)] udakaṃ saṇṭhāti .
Hoti kho so , āvuso , samayo yaṃ mahāsamudde sattaporisampi udakaṃ saṇṭhāti , chapporisampi udakaṃ saṇṭhāti , pañcaporisampi udakaṃ saṇṭhāti , catupporisampi udakaṃ saṇṭhāti , tiporisampi udakaṃ saṇṭhāti , dviporisampi udakaṃ saṇṭhāti , porisamattampi [ porisaṃpi ( sī .)] udakaṃ saṇṭhāti .
Hoti kho so , āvuso , samayo yaṃ mahāsamuddeT1.354 aḍḍhaporisampi udakaṃ saṇṭhāti , kaṭimattampi udakaṃ saṇṭhāti , jāṇukamattampi udakaṃ saṇṭhāti , gopphakamattampi udakaṃ saṇṭhāti .
Hoti kho so , āvuso , samayo , yaṃ mahāsamudde aṅgulipabbatemanamattampi udakaṃ na hoti .
Tassā hi nāma , āvuso , bāhirāya āpodhātuyā tāva mahallikāya aniccatāP1.188 paññāyissati , khayadhammatā paññāyissati , vayadhammatā paññāyissati , vipariṇāmadhammatā paññāyissati .
Kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ‘ ahanti vā mamanti vā asmīti ’ vā ?
Atha khvāssa notevettha hoti … pe … tassa ce , āvuso , bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato , evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti .
So tena attamano hoti .
Ettāvatāpi kho , āvuso , bhikkhuno bahukataṃ hoti .
304.‘‘ Katamā cāvuso , tejodhātu ?
Tejodhātu siyā ajjhattikā , siyā bāhirā .
Katamā cāvuso , ajjhattikā tejodhātu ?
Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ tejo tejogataṃ upādinnaṃ , seyyathidaṃ – yena ca santappati , yena ca jīrīyati , yena ca pariḍayhati , yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ sammā pariṇāmaṃ gacchati , yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ tejo tejogataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccatāvuso , ajjhattikā tejodhātu .
Yā ceva kho pana ajjhattikā tejodhātu yā ca bāhirā tejodhātu , tejodhāturevesā .
‘ Taṃ netaṃ mamaT1.355 , nesohamasmi , na meso attā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā tejodhātuyā nibbindati , tejodhātuyā cittaṃ virājeti .
‘‘ HotiM1.246 kho so , āvuso , samayo yaṃ bāhirā tejodhātu pakuppati .
Sā gāmampi dahati , nigamampi dahati , nagarampi dahati , janapadampi dahati , janapadapadesampi dahati .
Sā haritantaṃ vā panthantaṃ vā selantaṃ vā udakantaṃ vā ramaṇīyaṃ vā bhūmibhāgaṃ āgamma anāhārā nibbāyati .
Hoti kho so , āvuso , samayo yaṃ kukkuṭapattenapi nhārudaddulenapi aggiṃ gavesantiV1.249 .
Tassā hi nāma , āvuso , bāhirāya tejodhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati , khayadhammatā paññāyissati , vayadhammatā paññāyissati , vipariṇāmadhammatā paññāyissati .
Kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ‘ ahanti vā mamanti vā asmī ’ ti vā ?
Atha khvāssa notevettha hoti … pe … tassa ce , āvuso , bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti , so tena attamano hoti .
Ettāvatāpi kho , āvuso , bhikkhuno bahukataṃ hoti .
305.‘‘ Katamā cāvuso , vāyodhātu ?
Vāyodhātu siyā ajjhattikā , siyā bāhirā .
Katamā cāvuso , ajjhattikā vāyodhātu ?
Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ vāyo vāyogataṃ upādinnaṃ , seyyathidaṃ – uddhaṅgamā vātā , adhogamā vātā , kucchisayā vātā , koṭṭhāsayā [ koṭṭhasayā ( sī . pī .)] vātā , aṅgamaṅgānusārinoT1.356 vātā , assāso passāso iti , yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ vāyo vāyogataṃ upādinnaṃ – ayaṃ vuccatāvuso , ajjhattikā vāyodhātu .
Yā ceva kho pana ajjhattikā vāyodhātu , yā ca bāhirā vāyodhātu , vāyodhāturevesā .
‘ Taṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attā ’ ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ .
Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā vāyodhātuyā nibbindati vāyodhātuyā cittaṃ virājeti .
‘‘ HotiP1.189 kho so , āvuso , samayo yaṃ bāhirā vāyodhātu pakuppati .
Sā gāmampi vahati , nigamampi vahati , nagarampi vahati , janapadampi vahati , janapadapadesampi vahati .
Hoti kho so , āvuso , samayo yaṃ gimhānaṃ pacchime māse tālavaṇṭenapi vidhūpanenapi vātaṃ pariyesanti , ossavanepiM1.247 tiṇāni na icchanti .
Tassā hi nāma , āvuso , bāhirāya vāyodhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati , khayadhammatā paññāyissati , vayadhammatā paññāyissati , vipariṇāmadhammatā paññāyissati .
Kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ‘ ahanti vā mamanti vā asmī ’ ti vā ?
Atha khvāssa notevettha hoti .
‘‘ Tañce , āvuso , bhikkhuṃ pare akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti .
So evaṃ pajānāti , uppannā kho me ayaṃ sotasamphassajā dukkhā vedanā .
Sā ca kho paṭicca , no apaṭicca .
Kiṃ paṭicca ?
Phassaṃ paṭicca .
Sopi phasso aniccoti passati , vedanā aniccātiT1.357 passatiV1.250 , saññā aniccāti passati , saṅkhārā aniccāti passati , viññāṇaṃ aniccanti passati .
Tassa dhātārammaṇameva cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati .
‘‘ Tañce , āvuso , bhikkhuṃ pare aniṭṭhehi akantehi amanāpehi samudācaranti , pāṇisamphassenapi leḍḍusamphassenapi daṇḍasamphassenapi satthasamphassenapi .
So evaṃ pajānāti ‘ tathābhūto kho ayaṃ kāyo yathābhūtasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamanti , leḍḍusamphassāpi kamanti , daṇḍasamphassāpi kamanti , satthasamphassāpi kamanti .
Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā kakacūpamovāde ‘‘ ubhatodaṇḍakena cepi , bhikkhave , kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okanteyyuṃ .
Tatrāpi yo mano padūseyya , na me so tena sāsanakaro ’’ ti .
Āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ bhavissati asallīnaṃ , upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā , passaddho kāyo asāraddho , samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ .
Kāmaṃ dāni imasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamantu , leḍḍusamphassāpi kamantu , daṇḍasamphassāpi kamantu , satthasamphassāpi kamantu .
Karīyati hidaṃ buddhānaṃ sāsanan ’ ti .
‘‘ Tassa ce , āvuso , bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato , evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti .
So tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati –
‘ alābhā vata me , na vata me lābhā , dulladdhaṃ vata me , na vata me suladdhaṃ .
Yassa me evaṃ buddhaṃP1.190 anussarato , evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitāT1.358 na saṇṭhātī ’ ti .
Seyyathāpi , āvuso , suṇisā sasuraṃ disvā saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati ;
evameva kho , āvuso , tassa ceM1.248 bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato , evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato , upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti .
So tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati –
‘ alābhā vata me , na vata me lābhā , dulladdhaṃ vata me , na vata me suladdhaṃ .
Yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato , evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato , upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātī ’ ti .
Tassa ce , āvuso , bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato , evaṃ dhammaṃ anussarato , evaṃ saṅghaṃ anussarato , upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti , so tena attamano hoti .
Ettāvatāpi kho , āvuso , bhikkhuno bahukataṃ hoti .
306.‘‘ Seyyathāpi , āvuso , kaṭṭhañca paṭicca valliñca paṭicca tiṇañca paṭicca mattikañca paṭicca ākāso parivārito agāraṃ tveva saṅkhaṃ gacchati ;
evameva kho , āvuso , aṭṭhiñcaV1.251 paṭicca nhāruñca paṭicca maṃsañca paṭicca cammañca paṭicca ākāso parivārito rūpaṃ tveva saṅkhaṃ gacchati .
Ajjhattikañceva , āvuso , cakkhuṃ aparibhinnaṃ hoti , bāhirā ca rūpā na āpāthaṃ āgacchanti , no ca tajjo samannāhāro hoti , neva tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti .
Ajjhattikañceva [ ajjhattikañce ( sī . syā . pī .), ajjhattikañcepi (?)], āvuso , cakkhuṃ aparibhinnaṃ hoti bāhirā ca rūpā āpāthaṃ āgacchanti , no ca tajjo samannāhāro hoti , nevaT1.359 tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti .
Yato ca kho , āvuso , ajjhattikañceva cakkhuṃ aparibhinnaṃ hoti , bāhirā ca rūpā āpāthaṃ āgacchanti , tajjo ca samannāhāro hoti .
Evaṃ tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti .
Yaṃ tathābhūtassa rūpaṃ taṃ rūpupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati , yā tathābhūtassa vedanā sā vedanupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati , yā tathābhūtassa saññā sā saññupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati , ye tathābhūtassa saṅkhārā te saṅkhārupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchanti , yaṃ tathābhūtassa viññāṇaṃ taṃ viññāṇupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati .
‘‘ So evaṃ pajānāti –
‘ evañhi kira imesaṃ pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ saṅgaho sannipāto samavāyo hoti .
Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā –
‘ yo paṭiccasamuppādaṃ passatiP1.191 so dhammaṃ passati ;
yo dhammaṃ passati so paṭiccasamuppādaṃ passatīti .
Paṭiccasamuppannā kho panime yadidaṃ pañcupādānakkhandhā .
Yo imesu pañcasuM1.249 upādānakkhandhesu chando ālayo anunayo ajjhosānaṃ so dukkhasamudayo .
Yo imesu pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ , so dukkhanirodho ’ ti .
Ettāvatāpi kho , āvuso , bhikkhuno bahukataṃ hoti .
‘‘ Ajjhattikañceva , āvuso , sotaṃ aparibhinnaṃ hoti … pe … ghānaṃ aparibhinnaṃ hoti … jivhā aparibhinnā hoti … kāyo aparibhinno hoti … mano aparibhinno hoti , bāhirā ca dhammā na āpāthaṃ āgacchantiT1.360 no ca tajjo samannāhāro hoti , neva tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti .
Ajjhattiko ceva , āvuso , mano aparibhinno hoti , bāhirā ca dhammā āpāthaṃ āgacchanti , no ca tajjo samannāhāro hoti , neva tāva tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti .
Yato ca kho , āvuso , ajjhattiko ceva mano aparibhinno hoti , bāhirā ca dhammā āpāthaṃ āgacchanti , tajjo ca samannāhāro hoti , evaṃ tajjassa viññāṇabhāgassa pātubhāvo hoti .
Yaṃ tathābhūtassa rūpaṃ taṃ rūpupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati , yā tathābhūtassa vedanā sā vedanupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati , yā tathābhūtassa saññāV1.252 sā saññupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati , ye tathābhūtassa saṅkhārā te saṅkhārupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchanti , yaṃ tathābhūtassa viññāṇaṃ taṃ viññāṇupādānakkhandhe saṅgahaṃ gacchati .
So evaṃ pajānāti –
‘ evañhi kira imesaṃ pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ saṅgaho sannipāto samavāyo hoti .
Vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā –
‘‘ yo paṭiccasamuppādaṃ passati so dhammaṃ passati ;
yo dhammaṃ passati so paṭiccasamuppādaṃ passatī ’’ ti .
Paṭiccasamuppannā kho panime yadidaṃ pañcupādānakkhandhā .
Yo imesu pañcasu upādānakkhandhesu chando ālayo anunayo ajjhosānaṃ so dukkhasamudayo .
Yo imesu pañcasu upādānakkhandhesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ so dukkhanirodho ’ ti .
Ettāvatāpi kho , āvuso , bhikkhuno bahukataṃ hotī ’’ ti .
IdamavocaT1.361 āyasmā sāriputto .
Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinandunti .
Mahāhatthipadopamasuttaṃ niṭṭhitaṃ aṭṭhamaṃ .