5. Sabbamatthītikathāvaṇṇanā
1. Vādayuttivaṇṇanā
282. Sabbaṃ
V0.89 atthīti ettha yasmā paccuppannaṃ viya atītānāgatampi dharamānasabhāvanti paravādino laddhi , tasmā sabban ti kālavibhāgato atītādibhedaṃ sabbaṃ .So pana ‘‘ yampi natthi , tampi atthī ’’ ti kālavimuttassa vasena anuyogo , taṃ atippasaṅgadassanavasena paravādipaṭiññāya dosāropanaṃ .
Nayadassanaṃ vā atītānāgatānaṃ natthibhāvassa .
Atthīti
M0.90 pana ayaṃ atthibhāvo yasmā desakālākāradhammehi vinā na hoti , tasmā taṃ tāva tehi saddhiṃ yojetvā anuyogaṃ dassetuṃ ‘‘ sabbattha sabbamatthī ’’ tiādinā pāḷi pavattā .Tattha yadipi sabbatthāti idaṃ sāmaññavacanaṃ , taṃ pana yasmā visesaniviṭṭhaṃ hoti , parato ca sabbesūti dhammā vibhāgato vuccanti , tasmā oḷārikassa pākaṭassa rūpadhammasamudāyassa vasena atthaṃ dassetuṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sabbatthāti sabbasmiṃ sarīre ’’ ti vuttaṃ , nidassanamattaṃ vā etaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tathā ca kāṇādakāpilehi paṭiññāyamānā ākāsakālādisattapakatipurisā viya paravādinā paṭiññāyamānaṃ sabbaṃ sabbabyāpīti āpannameva hotīti .
‘‘ Sabbattha sarīre ’’ ti ca ‘‘ tile telan ’’ ti viya byāpane bhummanti sarīrapariyāpannena sabbena bhavitabbanti vuttaṃ ‘‘ sirasi pādā … pe … attho ’’ ti .
Sabbasmiṃ kāle sabbamatthīti yojanā .
Etasmiṃ pakkheyevassa aññavādo paridīpito siyā ‘‘ yaṃ atthi , attheva taṃ , yaṃ natthi , nattheva taṃ , asato natthi sambhavo , sato natthi vināso ’’ ti .
Evaṃ sabbenākārena sabbaṃ sabbesu dhammesu sabbaṃ atthīti atthoti sambandho .
Imehi pana pakkhehi ‘‘ sabbaṃ sabbasabhāvaṃ , anekasattinicitābhāvā asato natthi sambhavo ’’ ti vādo paridīpito siyā .
Yogarahitan ti kenaci yuttāyuttalakkhaṇasaṃyogarahitaṃ .
Taṃ pana ekasabhāvan ti saṃyogarahitaṃ nāma atthato ekasabhāvaṃ , ekadhammoti attho .
Etena devavādīnaṃ brahmadassanaṃ atthevātivādo paridīpito siyā .
Atthīti pucchatīti yadi sabbamatthīti tava vādo , yathāvuttāya mama diṭṭhiyā sammādiṭṭhibhāvo atthīti ekantena tayā sampaṭicchitabbo , tasmā ‘‘ kiṃ so atthī ’’ ti pucchatīti attho .
Vādayuttivaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Kālasaṃsandanakathāvaṇṇanā
285. Atītā
V0.90 … pe … karitvāti etthāyaṃ saṅkhepattho – atītaṃ anāgatanti rūpassa imaṃ visesaṃ , evaṃ visesaṃ vā rūpaṃ aggahetvā paccuppannatāvisesavisiṭṭharūpameva appiyaṃ paccuppannarūpabhāvānaṃ samānādhikaraṇattā etasmiṃyevaM0.91 visaye appetabbaṃ , vacīgocaraṃ pāpetabbaṃ satipi nesaṃ visesanavisesitabbatāsaṅkhāte vibhāge tathāpi avibhajitabbaṃ katvāti .Yasmā pana pāḷiyaṃ ‘‘ paccuppannanti vā rūpanti vā ’’ ti paccuppannarūpasaddehi tadatthassa vattabbākāro itisaddehi dassito , tasmā ‘‘ paccuppannasaddena … pe … vuttaṃ hotī ’’ ti āha .
Rūpapaññattīti rūpāyatanapaññatti .
Sā hi sabhāvadhammupādānā tajjāpaññatti .
Tenevāha ‘‘ sabhāvaparicchinne pavattā vijjamānapaññattī ’’ ti .
Rūpasamūhaṃ upādāyāti taṃtaṃattapaññattiyā upādānabhūtānaṃ abhāvavibhāvanākārena pavattamānānaṃ rūpadhammānaṃ samūhaṃ upādāya .
Upādānupādānampi hi upādānamevāti .
Tasmāti samūhupādāyādhīnatāya avijjamānapaññattibhāvato .
Vigamāvattabbatāti vigamassa vatthabhāvāpagamassa avattabbatā .
Na hi odātatāvigamena avatthaṃ hoti .
Na pana yuttā rūpabhāvassa vigamāvattabbatāti yojanā .
Rūpabhāvoti ca rūpāyatanasabhāvo cakkhuviññāṇassa gocarabhāvo .
Na hi tassa paccuppannabhāvavigame vigamāvattabbatā yuttā .
Kālasaṃsandanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Vacanasodhanavaṇṇanā
288. Anāgataṃ vā paccuppannaṃ vāti ettha vā -saddo aniyamattho yathā ‘‘ khadire vā bandhitabbaṃ palāse vā ’’ ti .
Tasmā ‘‘ hutvā hotī ’’ ti ettha hoti-saddo anāgatapaccuppannesu yaṃ kiñci padhānaṃ katvā sambandhaṃ labhatīti dassento ‘‘ anāgataṃ … pe … daṭṭhabban ’’ ti āha .
Tattha paccuppannaṃ hontan ti paccuppannaṃ jāyamānaṃ paccuppannabhāvaṃ labhantaṃ .
Tenāha ‘‘ taññeva anāgataṃ taṃ paccuppannanti laddhivasenā ’’ ti .
Tampi hutvā hotīti yaṃ anāgataṃ hutvā paccuppannabhāvappattiyā ‘‘ hutvā hotī ’’ ti vuttaṃ , kiṃ tadapi puna hutvā hotīti pucchati .
Tabbhāvāvigamatoti paccuppannabhāvato hutvāhotibhāvānupagamato .
Paccuppannābhāvatoti paccuppannatāya abhāvato .
Vacanaṃ
M0.92V0.91 arahatīti iminā vacanamatte na koci dosoti dasseti .Idaṃ vuttaṃ hoti – yadipi tassa puna hutvā bhūtassa puna hutvāhotibhāvo natthi , punappunaṃ ñāpetabbatāya pana dutiyaṃ tato parampi tathā vattabbataṃ arahatīti ‘‘ āmantā ’’ ti paṭijānātīti .
Dhammeti sabhāvadhamme .
Tappaṭikkhepato adhamme abhāvadhamme .
Tenāha ‘‘ sasavisāṇe ’’ ti .
Paṭikkhittanayenāti ‘‘ hutvā hoti , hutvā hotī ’’ ti ettha pubbe yadetaṃ tayā ‘‘ anāgataṃ hutvā paccuppannaṃ hotī ’’ ti vadatā ‘‘ taṃyeva anāgataṃ taṃ paccuppannan ’’ ti laddhivasena ‘‘ anāgataṃ vā paccuppannaṃ vā hutvā hotī ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ kiṃ te tampi hutvā hotī ’’ ti pucchite yo paravādinā hutvā bhūtassa puna hutvāabhāvato ‘‘ na hevā ’’ ti paṭikkhepo kato , tena paṭikkhittanayena .
Svāyaṃ yadeva rūpādi anāgataṃ , tadeva paccuppannanti satipi atthābhede anāgatapaccuppannanti pana attheva kālabhedoti taṃkālabhedavirodhāya paṭikkhepo pavattoti āha ‘‘ paṭikkhittanayenāti kālanānattenā ’’ ti .
Tena hi so ayañca paṭikkhepo nīto pavattitoti .
Paṭiññātanayenāti idampi yathāvuttapaṭikkhepānantaraṃ yaṃ paṭiññātaṃ , taṃ sandhāyāha .
Yathā hi sā paṭiññā atthābhedena nītā pavattitā , tathāyampi .
Tenevāha ‘‘ atthānānattenā ’’ ti , anāgatādippabhedāya kālapaññattiyā upādānabhūtassa atthassa abhedenāti attho .
Yathā upādānabhūtarūpādiatthābhedepi tesaṃ khaṇattayānāvatti taṃsamaṅgitā anāgatapaccuppannabhāvāvattitā , tathā tattha vuccamānā hutvāhotibhāvā yathākkamaṃ purimapacchimesu pavattitā purimapacchimakiriyāti katvāti imamatthaṃ dassento ‘‘ atthānānattaṃ … pe … paṭijānātī ’’ ti vatvā puna ‘‘ atthānānattameva hī ’’ tiādinā tameva atthaṃ samattheti .
Yathā pana ‘‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ ti paṭijānantassa jīvova sarīraṃ , sarīrameva jīvoti jīvasarīrānaṃ anaññattaṃ āpajjati , evaṃ ‘‘ taññeva anāgataṃ taṃ paccuppannan ’’ ti ca paṭijānantassa anāgatapaccuppannānaṃ anaññattaṃ āpannanti paccuppannānāgatesu vuttā hotibhāvahutvābhāvā anāgatapaccuppannesupi āpajjeyyunti vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ evaṃ sante anāgatampi hutvāhoti nāma , paccuppannampi hutvāhotiyeva nāmā ’’ ti .
Anuññātapañhassāti
M0.93 ‘‘ taññeva anāgataṃ taṃ paccuppannanti ?Āmantā ’’ ti evaṃ atthānānattaṃ sandhāya anuññātassa atthassa .
Ñātuṃ icchito hi attho pañho .
Doso vuttoti anāgataṃ hutvā paccuppannabhūtassa puna anāgataṃ hutvā paccuppannabhāvāpattisaṅkhāto doso vutto purimanaye
V0.92 .Pacchimanaye pana anāgatapaccuppannesu ekekassa hutvāhotibhāvāpattisaṅkhāto doso vuttoti attho .
Paṭikkhittapañhan ti ‘‘ taṃyeva anāgataṃ taṃ paccuppannanti ?
Na hevaṃ vattabbe ’’ ti evaṃ kālanānattaṃ sandhāya paṭikkhittapañhaṃ .
Tenāti anāgatapaccuppannānaṃ hotihutvābhāvapaṭikkhepena .
Codetīti anāgataṃ tena hoti nāma , paccuppannaṃ tena hutvā nāma , ubhayampi anaññattā ubhayasabhāvanti codeti .
Etthāti ‘‘ hutvā hotī ’’ ti etasmiṃ pañhe kathaṃ hoti dosoti codetīti .
‘‘ Tassevā ’’ ti pariharati .
Kathaṃ katvā codanā , kathañca katvā parihāro ?
Anujānanapaṭikkhepānaṃ bhinnavisayatāya codanā , atthābhedakālabhedavisayattā abhinnādhāratāya tesaṃ parihāro .
Tassevāti hi paravādino evāti attho .
Tadubhayaṃ gahetvāti ‘‘ taṃ anāgataṃ taṃ paccuppannan ’’ ti ubhayaṃ ekajjhaṃ gahetvā .
Ekekan ti tesu ekekaṃ .
Ekekamevāti ubhayaṃ ekajjhaṃ aggahetvā ekekameva visuṃ visuṃ imasmiṃ pakkhe tathā na yuttanti attho .
Esa nayoti atidesaṃ katvā saṃkhittattā taṃ dubbiññeyyanti ‘‘ anāgatassa hī ’’ tiādinā vivarati .
Paṭijānitabbaṃ siyā anāgatapaccuppannānaṃ yathākkamaṃ hotihutvābhāvatoti adhippāyo .
‘‘ Yadetaṃ tayā ’’ tiādinā pavatto saṃvaṇṇanānayo purimanayo , tattha hi ‘‘ yadi te anāgataṃ hutvā ’’ tiādinā hutvāhotibhāvo codito .
‘‘ Aparo nayo ’’ tiādiko dutiyanayo .
Tattha hi ‘‘ anāgatassa … pe … hutvāhotiyeva nāmā ’’ ti anāgatādīsu ekekassa hutvāhotināmatā coditā .
Vacanasodhanavaṇṇanā niṭṭhitā .
Atītañāṇādikathāvaṇṇanā
290. Kathaṃ
M0.94 vuccatīti kasmā vuttaṃ .Tenāti hi iminā dutiyapucchāya ‘‘ atītaṃ ñāṇan ’’ ti idaṃ paccāmaṭṭhaṃ , tañca paccuppannaṃ ñāṇaṃ , atītadhammārammaṇatāya atītanti vuttaṃ .
Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ puna puṭṭho atītārammaṇaṃ paccuppannaṃ ñāṇan ’’ tiādi .
Atītañāṇādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Arahantādikathāvaṇṇanā
291.‘‘ Arahaṃ
V0.93 khīṇāsavo ’’ tiādinā suttavirodho pākaṭoti idameva dassento ‘‘ yuttivirodho … pe … daṭṭhabbo ’’ ti āha .Tattha anānattan ti aviseso .
Evamādikoti ādi -saddena katakiccatābhāvo anohitabhāratāti evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Arahantādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Padasodhanakathāvaṇṇanā
295. Yo atītasaddābhidheyyo attho , so atthisaddābhidheyyoti dvepi samānādhikaraṇatthāti katvā vuttaṃ ‘‘ atītaatthisaddānaṃ ekatthattā ’’ ti , na , atītasaddābhidheyyasseva atthisaddābhidheyyattā .
Tenāha ‘‘ atthisaddatthassa ca nvātītabhāvato ’’ ti .
Tena kiṃ siddhanti āha ‘‘ atītaṃ nvātītaṃ , nvātītañca atītaṃ hotī ’’ ti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yadi tava matena atītaṃ atthi , atthi ca nvātītanti atītañca no atītaṃ siyā , tathā atthi no atītaṃ atītañca no atītaṃ atītaṃ siyāti , yathā ‘‘ atītaṃ atthī ’’ ti ettha atītameva atthīti nāyaṃ niyamo gahetabbo anatītassapi atthibhāvassa icchitattā .
Tenevāha ‘‘ atthi siyā atītaṃ , siyā nvātītan ’’ ti .
Yena hi ākārena atītassa atthibhāvo paravādinā icchito , tenākārena anatītassa anāgatassa paccuppannassa ca so icchito .
Kena pana ākārena icchitoti
M0.95 ?Saṅkhatākārena .
Tena vuttaṃ ‘‘ tenātītaṃ nvātītaṃ , nvātītaṃ atītan ’’ ti .
Tasmā atītaṃ atthiyevāti evamettha niyamo gahetabbo .
Atthibhāve hi atītaṃ niyamitaṃ , na atīte atthibhāvo niyamito ,‘‘ na pana nibbānaṃ atthī ’’ ti ettha pana nibbānameva atthīti ayampi niyamo sambhavatīti so eva gahetabbo .
Yadipi hi nibbānaṃ paramatthato atthibhāvaṃ upādāya uttarapadāvadhāraṇaṃ labbhati tadaññassapi abhāvato , tathāpi asaṅkhatākārena aññassa anupalabbhanato tathā nibbānameva atthīti purimapadāvadhāraṇe atthe gayhamāne ‘‘ atthi siyā nibbānaṃ , siyā no nibbānan ’’ ti codanā anokāsā .
Atītādīsu pana purimapadāvadhāraṇaṃ paravādinā na gahitanti natthettha atippasaṅgo .
Aggahaṇañcassa pāḷito eva viññāyati .
Evamettha
V0.94 atītādīnaṃ atthitaṃ vadantassa paravādissevāyaṃ iṭṭhavighātadosāpatti , na pana nibbānassa atthitaṃ vadantassa sakavādissāti .Paṭipādanā patiṭṭhāpanā veditabbā .
Etthāha ‘‘ atītaṃ atthī ’’ tiādinā kiṃ panāyaṃ atītānāgatānaṃ paramatthato atthibhāvo adhippeto , udāhu na paramatthato .
Kiñcettha – yadi tāva paramatthato , sabbakālaṃ atthibhāvato saṅkhārānaṃ sassatabhāvo āpajjati , na ca taṃ yuttaṃ āgamavirodhato yuttivirodhato ca .
Atha na paramatthato ,‘‘ sabbamatthī ’’ tiādikā codanā niratthikā siyā , na niratthikā .
So hi paravādī ‘‘ yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatan ’’ tiādinā atītānāgatānampi khandhabhāvassa vuttattā asati ca atīte kusalākusalassa kammassa āyatiṃ phalaṃ kathaṃ bhaveyya , tattha ca pubbenivāsañāṇādi anāgate ca anāgataṃsañāṇādi kathaṃ pavatteyya , tasmā attheva paramatthato atītānāgatanti yaṃ paṭijānāti , taṃ sandhāya ayaṃ katāti .
Ekantena cetaṃ sampaṭicchitabbaṃ .
Yepi ‘‘ sabbaṃ atthī ’’ ti vadanti atītaṃ anāgataṃ paccuppannañca , te sabbatthivādāti .
Catubbidhā cete te sabbatthivādā .
Tattha keci bhāvaññattikā .
Te hi ‘‘ yathā suvaṇṇabhājanassa bhinditvā aññathā kariyamānassa saṇṭhānasseva aññathattaṃ , na vaṇṇādīnaṃ , yathā ca khīraṃ dadhibhāvena pariṇamantaṃ rasavīriyavipāke pariccajati , na vaṇṇaṃ , evaṃ dhammāpi anāgataddhuno paccuppannaddhaṃ saṅkamantā anāgatabhāvameva jahanti , na attano sabhāvaṃ .
Tathā
M0.96 paccuppannaddhuno atītaddhaṃ saṅkame ’’ ti vadanti .Keci lakkhaṇaññattikā , te pana ‘‘ tīsu addhāsu pavattamāno dhammo atīto atītalakkhaṇayutto , itaralakkhaṇehi ayutto .
Tathā anāgato paccuppanno ca .
Yathā puriso ekissā itthiyā ratto aññāsu aratto ’’ ti vadanti .
Aññe avatthaññattikā , te ‘‘ tīsu addhāsu pavattamāno dhammo taṃ taṃ avatthaṃ patvā añño aññaṃ niddisīyati avatthantarato , na sabhāvato .
Yathā ekaṃ akkhaṃ ekaṅge nikkhittaṃ ekanti vuccati , sataṅge satanti , sahassaṅge sahassanti , evaṃsampadamidan ’’ ti .
Apare aññathaññattikā , te pana ‘‘ tīsu addhāsu pavattamāno dhammo taṃ taṃ apekkhitvā tadaññasabhāvena vuccati .
Yathā taṃ ekā itthī mātāti ca vuccati dhītā ’’ ti ca .
Evamete cattāro sabbatthivādā .
Tesu paṭhamo pariṇāmavāditāya kāpilapakkhikesu pakkhipitabboti .
Dutiyassapi kālasaṅkaro āpajjati sabbassa sabbalakkhaṇayogato .
Catutthassapi saṅkarova .
Ekasseva dhammassa
V0.95 pavattikkhaṇe tayopi kālā samodhānaṃ gacchanti .Purimapacchimakkhaṇā hi atītānāgatā , majjhimo paccuppannoti .
Tatiyassa pana avatthaññattikassa natthi saṅkaro dhammakiccena kālavavatthānato .
Dhammo hi sakiccakkhaṇe paccuppanno , tato pubbe anāgato , pacchā atītoti .
Tattha yadi atītampi dharamānasabhāvatāya atthi anāgatampi , kasmā taṃ atītanti vuccati anāgatanti vā , nanu vuttaṃ ‘‘ dhammakiccena kālavavatthānato ’’ ti .
Yadi evaṃ paccuppannassa cakkhussa kiṃ kiccaṃ , anavasesapaccayasamavāye phaluppādanaṃ .
Evaṃ sati anāgatassapi cassa tena bhavitabbaṃ atthibhāvatoti lakkhaṇasaṅkaro siyā .
Idañcettha vattabbaṃ , teneva sabhāvena sato dhammassa kiccaṃ , kiccakaraṇe ko vibandho , yena kadāci karoti kadāci na karoti paccayasamavāyabhāvato , kiccassa samavāyābhāvatoti ce ?
Taṃ na , niccaṃ atthibhāvassa icchitattā .
Tato eva ca addhunaṃ avavatthānaṃ .
Dhammo hi teneva sabhāvena vijjamāno kasmā kadāci atītoti vuccati kadāci anāgatoti kālassa vavatthānaṃ na siyā .
Yo hi dhammo ajāto , so anāgato .
Yo jāto na ca niruddho , so paccuppanno .
Yo niruddho , so atīto .
Idamevettha vattabbaṃ .
Yadi yathā vattamānaṃ atthi
M0.97 , tathā atītaṃ anāgatañca atthi , tassa tathā sato ajātatā niruddhatā ca kena hotīti .Teneva hi sabhāvena sato dhammassa kathamidaṃ sijjhati ajātoti vā niruddhoti vā .
Kiṃ tassa pubbe nāhosi , yassa abhāvato ajātoti vuccati , kiñca pacchā natthi , yassa abhāvato niruddhoti vuccati .
Tasmā sabbathāpi addhattayaṃ na sijjhati , yadi ahutvā saṅgati hutvā ca vinassatīti na sampaṭicchanti .
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ saṅkhatalakkhaṇayogato na sassatabhāvappasaṅgo ’’ ti , tayidaṃ kevalaṃ vācāvatthumattaṃ udayavayāsambhavato , atthi ca nāma sabbadā so dhammo , na ca niccoti kutoyaṃ vācāyutti .
Sabhāvo sabbadā atthi , nicco dhammo na vuccati ;
Dhammo sabhāvato nāñño , aho dhammesu kosalaṃ .
Yañca
V0.96 vuttaṃ ‘‘ yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatan ’’ tiādinā atītānāgatānaṃ khandhabhāvassa vuttattā atthevāti , vadāma .Atītaṃ bhūtapubbaṃ , anāgataṃ yaṃ sati paccaye bhavissati , tadubhayassapi ruppanādisabhāvānātivattanato rūpakkhandhādibhāvo vutto .
Yathādhammasabhāvānātivattanato atītā dhammā anāgatā dhammāti , na dharamānasabhāvatāya .
Ko ca evamāha ‘‘ paccuppannaṃ viya taṃ atthī ’’ ti .
Kathaṃ panetaṃ atthīti ?
Atītānāgatasabhāvena .
Idaṃ pana taveva upaṭṭhitaṃ , kathaṃ taṃ atītaṃ anāgatañca vuccati , yadi niccakālaṃ atthīti .
Yaṃ pana ‘‘ na tāva kālaṃ karoti , yāva na taṃ pāpaṃ byantī hotī ’’ ti ( ma . ni .3.250) sutte vuttaṃ , taṃ yasmiñca santāne kammaṃ katūpacitaṃ , tattha tenāhitaṃ taṃphaluppādanasamatthataṃ sandhāya vuttaṃ , na atītassa kammassa dharamānasabhāvattā .
Tathā sati sakena bhāvena vijjamānaṃ kathaṃ taṃ atītaṃ nāma siyā .
Itthañcetaṃ evaṃ sampaṭicchitabbaṃ , yaṃ saṅkhārā ahutvā sambhavanti , hutvā pativenti tesaṃ udayato pubbe vayato ca pacchā na kāci ṭhiti nāma atthi , yato atītānāgataṃ atthīti vucceyya .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Anidhānagatā bhaggā , puñjo natthi anāgate ;
Uppannā yepi tiṭṭhanti , āragge sāsapūpamā ’’ ti .( mahāni .10,39);
Yadi
M0.98 cānāgataṃ paramatthato siyā , ahutvā sambhavantīti vattuṃ na sakkā .Paccuppannakāle ahutvā sambhavantīti ce ?
Na , dhammappavattimattattā kālassa .
Atha attano sabhāvena ahutvā sambhavantīti , siddhametaṃ anāgataṃ paramatthato natthīti .
Yañca vuttaṃ ‘‘ asati atīte kusalākusalassa kammassa āyatiṃ phalaṃ kathaṃ bhaveyyā ’’ ti , na kho panettha atītakammato phaluppatti icchitā , atha kho tassa katattā tadāhitavisesato santānato .
Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘ kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hotī ’’ ti ( dha . sa .431).
Yassa pana atītānāgataṃ paramatthato atthi , tassa phalaṃ niccameva atthīti kiṃ tattha kammassa sāmatthiyaṃ .
Uppādane ce , siddhamidaṃ ahutvā bhavatīti .
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ asati atītānāgate kathaṃ tattha ñāṇaṃ pavatteyyā ’’ ti , yathā taṃ ālambaṇaṃ , taṃ tathā atthi , kathañca taṃ ālambaṇaṃ , ahosi bhavissati cāti .
Na hi koci atītaṃ anussaranto atthīti anussarati , atha kho ahosīti .
Yathā pana vattamānaṃ ārammaṇaṃ anubhūtaṃ , tathā taṃ atītaṃ
V0.97 anussarati .Yathā ca vattamānaṃ bhavissati , tathā buddhādīhi gayhati .
Yadi ca taṃ tatheva atthi , vattamānameva taṃ siyā .
Atha natthi , siddhaṃ ‘‘ asantaṃ ñāṇassa ārammaṇaṃ hotī ’’ ti .
Vijjamānaṃ vā hi cittasaññātaṃ avijjamānaṃ vā ārammaṇaṃ etesaṃ atthīti ārammaṇā , cittacetasikā , na vijjamānaṃyeva ārabbha pavattanato , tasmā paccuppannameva dharamānasabhāvaṃ na atītānāgatanti na tiṭṭhati sabbatthivādo .
Keci pana ‘‘ na atītādīnaṃ atthitāpaṭiññāya sabbatthivādā , atha kho āyatanasabbassa atthitāpaṭiññāyā ’’ ti vadanti , tesaṃ matena sabbeva sāsanikā sabbatthivādā siyunti .
Padasodhanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Sabbamatthītikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .