9. Hevatthikathāvaṇṇanā
304. Hevatthikathāyaṃ ‘‘ sabbo dhammo sakabhāvena atthi parabhāvena natthī ’’ ti pavatto paravādīvādo yathā vibhajja paṭipucchā vā na byākātabbo , evaṃ ekaṃsato na byākātabbo visesābhāvato , kevalaṃ ṭhapanīyapakkhe tiṭṭhatīti adhippāyenāha ‘‘ avattabbuttarenā ’’ ti .
Yathā hi sabbe
M0.102 vādā sappaṭivādāvāti paṭiññā bhūtakathanattā avattabbuttarā upekkhitabbā , evamayampīti veditabbaṃ .Tenāha ‘‘ upekkhitabbenā ’’ ti .
Atha vā avattabbaṃ uttaraṃ avattabbuttaraṃ .
Yathā aniccavādinaṃ pati anicco saddo paccayādhīnavuttitoti , uttaraṃ na vattabbaṃ siddhasādhanabhāvato , evaṃ idhāpi daṭṭhabbaṃ .
Siddhasādhanañhi daḍḍhassa ḍahanasadisattā niratthakameva siyā , aṭṭhakathāyaṃ pana yasmā paravādinā yena sabhāvena yo dhammo atthi , teneva sabhāvena so vinā kālabhedādiparāmasanena natthīti patiṭṭhāpīyati , tasmā ‘‘ ayoniso patiṭṭhāpitattā ’’ ti vuttaṃ .
Ettha ca ‘‘ hevatthi , hevaṃ natthī ’’ ti paṭijānantena paravādinā yathā saparabhāvehi rūpādīnaṃ atthitā paṭiññātā , evaṃ kāladesādibhedehipi sā paṭiññātā eva .
Tenevāha ‘‘ atītaṃ anāgatapaccuppannavasena , anāgatapaccuppannāni vā atītādivasena natthī ’’ ti .
Evaṃ sati nigaṇṭhācelakavādo paridīpito siyā .
Te hi ‘‘ siyā atthi , siyā natthi , siyā atthi ca
V0.101 natthi cā ’’ tiādinā sabbapadatthesu pattabhāge paṭijānanti .Tattha yadi vatthuno sabhāveneva , desakālasantānavasena vā natthitā adhippetā , taṃ siddhasādhanaṃ sakavādinopi icchitattā .
Yassa hi dhammassa yo sabhāvo , na so tato aññathā upalabbhati .
Yadi upalabbheyya , añño eva so siyā .
Na cettha sāmaññalakkhaṇaṃ nidassetabbaṃ salakkhaṇassa adhippetattā tassa natthibhāvassa abhāvato .
Yathā ca parabhāvena natthitāya na vivādo , evaṃ desakālantaresupi ittarakālattā saṅkhārānaṃ .
Na hi saṅkhārā desantaraṃ , kālantaraṃ vā saṅkamanti khaṇikabhāvato .
Eteneva pariyāyantarena natthitāpi paṭikkhittā veditabbā .
Yathā ca atthitā , natthitā vinā kālabhedena ekasmiṃ dhamme patiṭṭhaṃ na labhanti aññamaññaviruddhattā , evaṃ sabbadāpi niccattā .
Yaṃ pana te vadanti ‘‘ yathā suvaṇṇaṃ kaṭakādirūpena ṭhitaṃ rucakādibhāvaṃ āpajjatīti niccāniccaṃ .
Tañhi suvaṇṇabhāvāvijahanato niccaṃ kaṭakādibhāvahānito aniccaṃ , evaṃ sabbadhammā ’’ ti .
Te idaṃ vattabbā ‘‘ kiṃ kaṭakabhāvo kaṭakassa , udāhu suvaṇṇassā ’’ ti .
Yadi kaṭakassa , suvaṇṇanirapekkho siyā tadaññabhāvo viya .
Atha suvaṇṇassa , niccakālaṃ tattha upalabbheyya suvaṇṇabhāvo viya .
Na ca sakkā ubhinnaṃ ekabhāvoti vattuṃ kaṭakavināsepi suvaṇṇāvināsato .
Atha mataṃ , suvaṇṇakaṭakādīnaṃ pariyāyīpariyāyabhāvato
M0.103 nāyaṃ dosoti .Yathā hi kaṭakapariyāyanirodhena rucakapariyāyuppādepi pariyāyī tatheva tiṭṭhati , evaṃ manussapariyāyanirodhe devapariyāyuppādepi pariyāyī jīvadrabyaṃ tiṭṭhatīti niccāniccaṃ , tathā sabbadrabyānīti .
Tayidaṃ ambaṃ puṭṭhassa labujabyākaraṇaṃ .
Yaṃ sveva nicco aniccoti vā vadanto aññattha niccataṃ aññattha aniccataṃ paṭijānāti , atha pariyāyapariyāyīnaṃ anaññatā icchitā , evaṃ sati pariyāyopi nicco siyā pariyāyino anaññattā pariyāyasarūpaṃ viya , pariyāyī vā anicco pariyāyato anaññattā pariyāyasarūpaṃ viyāti .
Atha nesaṃ aññā anaññatā , evañca sati vuttadosadvayānativatti .
Apica koyaṃ pariyāyo nāma , yadi saṇṭhānaṃ , suvaṇṇo tāva hotu , kathaṃ jīvadrabye arūpibhāvato .
Yadi tassapi saṇṭhānavantaṃ icchitaṃ , tathā satissa ekasmimpi sattasantāne bahutā āpajjati sarūpatā ca saṇṭhānavantesupi pīḷakādīsu tathādassanato .
Atha pavattiviseso , evampi bahutā khaṇikatā ca āpajjati , tasmā pariyāyasarūpameva tāva patiṭṭhapetabbaṃ .
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ suvaṇṇaṃ kaṭakādirūpena ṭhitan ’’ ti , tattha sampattiyogato viññāyamānesu visiṭṭhesu
V0.102 rūpagandharasaphoṭṭhabbesu kiṃ ekaṃ , udāhu tesaṃ samudāyo , tabbinimuttaṃ vā dhammantaraṃ suvaṇṇanti ?Tattha na tāva rūpādīsu ekekaṃ suvaṇṇaṃ tena suvaṇṇakiccāsiddhito , nāpi tabbinimuttaṃ dhammantaraṃ tādisassa abhāvato .
Atha samudāyo , taṃ pana paññattimattanti na tassa niccatā , nāpi aniccatā sambhavati .
Yathā ca suvaṇṇassa , evaṃ kaṭakassapi paññattimattattāti .
Tayidaṃ nidassanaṃ paravādino jīvadrabyassapi paññattimattaṃ tasseva sādhetīti kuto tassa niccāniccatāti alamatippapañcena .
Hevatthikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Mahāvaggavaṇṇanā niṭṭhitā .