19. Ekūnavīsatimavaggo
1. Kilesapajahanakathāvaṇṇanā
828-831.
Te panāti ye ariyamaggena pahīnā kilesā , te pana .
Kāmañcettha maggena pahātabbakilesā maggabhāvanāya asati uppajjanārahā khaṇattayaṃ na āgatāti ca anāgatā nāma
V0.151 siyuṃ , yasmā pana te na uppajjissanti , tasmā tathā na vuccantīti daṭṭhabbaṃ .Tenevāha ‘‘ nāpi bhavissantī ’’ ti .
Kilesapajahanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Suññatakathāvaṇṇanā
832. Yena
M0.146 avasavattanaṭṭhena paraparikappito natthi etesaṃ attano visayanti anattāti vuccanti sabhāvadhammā , svāyaṃ anattatāti āha ‘‘ avasavattanākāro anattatā ’’ ti .Sā panāyaṃ yasmā atthato asārakatāva hoti , tasmā tadekadesena taṃ dassetuṃ ‘‘ atthato jarāmaraṇamevā ’’ ti āha .
Evaṃ sati lakkhaṇasaṅkaro siyā , tesaṃ panidaṃ adhippāyakittananti daṭṭhabbaṃ .
Arūpadhammānaṃ avasavattanākāratāya eva hi anattalakkhaṇassa saṅkhārakkhandhapariyāpannatā .
Suññatakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Sāmaññaphalakathāvaṇṇanā
835-836.
Pattidhamman ti heṭṭhā vuttaṃ samannāgamamāha .
Sāmaññaphalakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Tathatākathāvaṇṇanā
841-843.
Rūpādīnaṃ sabhāvatāti etena rūpādayo eva sabhāvatāti imamatthaṃ paṭikkhipati
V0.152 .Yato taṃ paravādī rūpādīsu apariyāpannaṃ icchati .
Tenāha ‘‘ bhāvaṃ hesa tathatāti vadati , na bhāvayogan ’’ ti .
Tattha bhāvan ti dhammamattaṃ , pakatīti attho ‘‘ jātidhamman ’’ tiādīsu viya .
Rūpādīnañhi ruppanādipakati tathā asaṅkhatāti ca paravādino laddhi .
Tena vuttaṃ ‘‘ na bhāvayogan ’’ ti .
Yena hi bhāvo sabhāvadhammo yujjati , ekībhāvameva gacchati , taṃ ruppanādilakkhaṇaṃ bhāvayogo .
Taṃ pana rūpādito anaññaṃ , tato eva saṅkhataṃ , aviparītaṭṭhena pana ‘‘ tathan ’’ ti vuccati .
Tathatākathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Kusalakathāvaṇṇanā
844-846.
Anavajjabhāvamatteneva
M0.147 kusalanti yojanā .Tasmāti yasmā avajjarahitaṃ anavajjaṃ , anavajjabhāvamatteneva ca kusalaṃ , tasmā nibbānaṃ kusalanti .
Kusalakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Accantaniyāmakathāvaṇṇanā
847. Yaṃ ‘‘ ekavāraṃ nimuggo tathā nimuggova hoti , etassa puna bhavato vuṭṭhānaṃ nāma natthī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ āgataṃ , so pana ācariyavādo , na aṭṭhakathānayoti dassento ‘‘ tāya jātiyā … pe … maññamāno ’’ ti āha .
Tattha tāya jātiyāti yassaṃ jātiyaṃ puggalo kammāvaraṇādiāvaraṇehi samannāgato hoti , tāya jātiyā .
Saṃsārakhāṇukabhāvo vassabhaññādīnaṃ viya makkhaliādīnaṃ viya ca daṭṭhabbo .
So ca ahetukādimicchādassanassa phalabhāveneva veditabbo , na accantaniyāmassa nāma kassaci atthibhāvato .
Yathā hi vimuccantassa koci niyāmo nāma natthi ṭhapetvā maggena bhavaparicchedaṃ , evaṃ avimuccantassapi koci saṃsāraniyāmo nāma
V0.153 natthi .Tādisassa pana micchādassanassa balavabhāve aparimitakappaparicchede cirataraṃ saṃsārappabandho hoti , apāyūpapatti ca yattha saṃsārakhāṇusamaññā .
Yaṃ paneke vadanti ‘‘ attheva accantaṃ saṃsaritā anantattā sattanikāyassā ’’ ti , tampi apuññabahulaṃ sattasantānaṃ sandhāya vuttaṃ siyā .
Na hi mātughātakādīnaṃ tenattabhāvena sammattaniyāmokkamanantarāyabhūto micchattaniyāmo viya sattānaṃ vimuttantarāyakaro saṃsāraniyāmo nāma natthi .
Yāva pana na maggaphalassa upanissayo upalabbhati , tāva saṃsāro aparicchinno .
Yadā ca so upaladdho , tadā so paricchinno evāti daṭṭhabbaṃ .
Yathā niyatasammādassanaṃ , evaṃ niyatamicchādassanenapi savisaye ekaṃsagāhavasena ukkaṃsagatena bhavitabbanti tena samannāgatassa puggalassa sati accantaniyāme kathaṃ tasmiṃ abhinivesavisaye anekaṃsagāho uppajjeyya , abhinivesantaraṃ vā viruddhaṃ yadi uppajjeyya , accantaniyāmo eva na
M0.148 siyāti pāḷiyaṃ vicikicchuppattiniyāmantaruppatticodanā katā .Na hi vicikicchā viya sammattaniyatapuggalānaṃ yathākkamaṃ micchattasammattaniyatapuggalānaṃ sammattamicchattaniyatā dhammā kadācipi uppajjanti , aviruddhaṃ pana niyāmantarameva hotīti ānantarikantaraṃ viya micchādassanantaraṃ samānajātikaṃ na nivattetīti viruddhaṃyeva dassetuṃ pāḷiyaṃ vicikicchā viya sassatucchedadiṭṭhiyo eva uddhaṭā .
Evamettha vicikicchuppattiniyāmantaruppattīnaṃ niyāmantaruppattinivattakabhāvo veditabbo , accantaniyāmo ca nivattissatīti ca viruddhametanti pana ‘‘ vicāretvāva gahetabbā ’’ ti vuttaṃ siyā .
Accantaniyāmakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Indriyakathāvaṇṇanā
853-856.
Yathā lokuttarā saddhādayo eva saddhindriyādīni , evaṃ lokiyāpi .
Kasmā
V0.154 ?Tatthāpi adhimokkhalakkhaṇādinā indaṭṭhasabbhāvato .
Saddheyyādivatthūsu saddahanādimattameva hi tanti imamatthaṃ dassento āha ‘‘ lokuttarānaṃ … pe … daṭṭhabbo ’’ ti .
Indriyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Ekūnavīsatimavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .