8. Aṭṭhamavaggo
1. Chagatikathāvaṇṇanā
503-504.
Vaṇṇā
V0.122 eva nīlādivasena nibhātīti vaṇṇanibhā , vaṇṇāyatananti attho .Saṇṭhānaṃ dīghādi .
Chagatikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Antarābhavakathāvaṇṇanā
505. Antaraṭṭhānānīti antarikaṭṭhānāni .
Nivārakaṭṭhānāni bhinditvā ca ākāsena ca gamanato .
Yadi so bhavānaṃ antarā na siyāti so antarābhavo kāmabhavādīnaṃ bhavānaṃ antare yadi na bhaveyya .
Na nāma antarābhavoti ‘‘ sabbena sabbaṃ natthi nāma antarābhavo ’’ ti evaṃ pavattassa sakavādivacanassa paṭikkhepe kāraṇaṃ natthi , tassa paṭikkhepe kāraṇaṃ hadaye ṭhapetvā na paṭikkhipati , atha kho tathā anicchanto kevalaṃ laddhiyā paṭikkhipatīti attho .
506. Jātīti na icchatīti sambandho .
507. Evaṃ
M0.121 taṃ tattha na icchatīti kāmabhavādīsu viya taṃ cutipaṭisandhiparamparaṃ tattha antarābhavāvatthāya na icchati .So hi tassa bhāvibhavanibbattakakammato eva pavattiṃ icchati , tasmā jātijarāmaraṇāni aniccato kuto cutipaṭisandhiparamparā .
Ayañca vādo antarābhavavādīnaṃ ekaccānaṃ vutto .
Ye ‘‘ appakena kālena sattāheneva vā paṭisandhiṃ pāpuṇātī ’’ ti vadanti , ye pana ‘‘ tattheva cavitvā āyātīti sattasattāhānī ’’ ti vadanti , tehi anuññātāva cutipaṭisandhiparamparāti te adhunātanā daṭṭhabbā pāḷiyaṃ ‘‘ antarābhave sattā jāyanti jīyanti mīyanti cavanti upapajjantīti ?
Na hevaṃ vattabbe ’’ ti āgatattā .
Yathā cetaṃ , evaṃ nirayūpagādibhāvampissa adhunātanā paṭijānanti .
Tathā hi te vadanti ‘‘ uddhaṃpādo tu
V0.123 nārako ’’ tiādi .Tattha yaṃ nissāya paravādī antarābhavaṃ nāma parikappeti , taṃ dassetuṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ antarāparinibbāyīti suttapadaṃ ayoniso gahetvā ’’ ti vuttaṃ .
Imassa hi ‘‘ avihādīsu tattha tattha āyuvemajjhaṃ anatikkamitvā antarā aggamaggādhigamena anavasesakilesaparinibbānena parinibbāyati , antarāparinibbāyī ’’ ti suttapadassa ayamattho , na antarābhavabhūtoti .
Tasmā vuttaṃ ‘‘ antarāparinibbāyīti suttapadaṃ ayoniso gahetvā ’’ ti .
Ye pana ‘‘ sambhavesīti vacanato attheva antarābhavo .
So hi sambhavaṃ upapattiṃ esatīti sambhavesī ’’ ti vadanti , tepi ye bhūtāva na puna bhavissanti , te khīṇāsavā ‘‘ bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā ’’ ti ettha ‘‘ bhūtā ’’ ti vuttā .
Tabbidhuratāya sambhavamesantīti sambhavesino , appahīnabhavasaṃyojanattā sekkhā puthujjanā .
Catūsu vā yonīsu aṇḍajajalābujā sattā yāva aṇḍakosaṃ vatthikosañca na bhindanti , tāva sambhavesī nāma , aṇḍakosato vatthikosato ca nikkhantā bhūtā nāma .
Saṃsedajaopapātikā ca paṭhamacittakkhaṇe sambhavesī nāma , dutiyacittakkhaṇato paṭṭhāya bhūtā nāma .
Yena vā iriyāpathena jāyanti , yāva tato aññaṃ na pāpuṇanti , tāva sambhavesī nāma , tato paraṃ bhūtā nāmāti evaṃ ujuke pāḷianugate atthe sati kiṃ aniddhāritassa patthiyena antarābhavena attabhāvena parikappitena payojananti paṭikkhipitabbā .
Yaṃ
M0.122 paneke ‘‘ santānavasena pavattamānānaṃ dhammānaṃ avicchedena desantaresu pātubhāvo diṭṭho .Yathā taṃ vīhiādiaviññāṇakasantāne , evaṃ saviññāṇakasantānepi avicchedena desantare pātubhāvena bhavitabbaṃ .
Ayañca nayo sati antarābhave yujjati , nāññathā ’’ ti yuttiṃ vadanti , tehi iddhimato cetovasippattassa cittānugatikaṃ kāyaṃ adhiṭṭhahantassa khaṇena brahmalokato idhūpasaṅkamane ito vā brahmalokūpagamane yutti vattabbā .
Yadi sabbattheva vicchinnadese dhammānaṃ pavatti na icchitā , yadipi siyā ‘‘ iddhimantānaṃ iddhivisayo acinteyyo ’’ ti , taṃ idhāpi samānaṃ ‘‘ kammavipāko acinteyyo ’’ ti vacanato , tasmā taṃ tesaṃ matimattameva .
Acinteyyasabhāvā hi sabhāvadhammā , te katthaci paccayavasena vicchinnadese pātubhavanti , katthaci avicchinnadese ca .
Tathā hi mukhaghosādīhi paccayehi aññasmiṃ dese ādāsapabbatapadesādike paṭibimbapaṭighosādikaṃ nibbattamānaṃ diṭṭhanti .
Etthāha
V0.124 – paṭibimbaṃ tāva asiddhattā asadisattā ca na nidassanaṃ .Paṭibimbañhi nāma aññadeva rūpantaraṃ uppajjatīti asiddhametaṃ .
Siddhiyampi asadisattā na nidassanaṃ siyā ekasmiṃ ṭhāne dvinnaṃ sahaṭhānābhāvato .
Yattheva hi ādāsarūpaṃ paṭibimbarūpañca dissati , na ca ekasmiṃ dese rūpadvayassa sahabhāvo yutto nissayabhūtadesato , asadisañcetaṃ sandhānato .
Na hi mukhassa paṭibimbasandhānabhūtaṃ ādāsasandhānasambandhattā sandhānaṃ uddissa avicchedena desantare pātubhāvo vuccati , na asantānanti asamānameva tanti .
Tattha yaṃ vuttaṃ ‘‘ paṭibimbaṃ nāma aññadeva rūpantaraṃ uppajjatīti asiddhaṃ ekasmiṃ ṭhāne dvinnaṃ sahaṭhānabhāvato ’’ ti , tayidaṃ asantānameva sahaṭhānaṃ coditaṃ bhinnanissayattā .
Na hi bhinnanissayānaṃ sahaṭhānaṃ atthi .
Yathā anekesaṃ maṇidīpādīnaṃ pabhārūpaṃ ekasmiṃ padese pavattamānaṃ acchitamānatāya nirantaratāya ca abhinnaṭṭhānaṃ viya paññāyati , bhinnanissayattā pana bhinnaṭṭhānameva taṃ , gahaṇavisesena tathāabhinnaṭṭhānamattaṃ , evaṃ ādāsarūpapaṭibimbarūpesupi daṭṭhabbaṃ .
Tādisapaccayasamavāyena hi tattha taṃ uppajjati ceva vigacchati ca , evañcetaṃ sampaṭicchitabbaṃ cakkhuviññāṇassa gocarabhāvūpagamanato .
Aññathā ālokena vināpi paññāyeyya , cakkhuviññāṇassa vā na gocaro viya siyā .
Tassa pana sāmaggiyā
M0.123 so ānubhāvo , yaṃ tathā dassanaṃ hotīti .Acinteyyo hi dhammānaṃ sāmatthiyabhedoti vadantenapi ayamevattho sādhito bhinnanissayassapi abhinnaṭṭhānassa viya upaṭṭhānato .
Eteneva udakādīsu paṭibimbarūpābhāvacodanā paṭikkhittā veditabbā .
Siddhe ca paṭibimbarūpe tassa nidassanabhāvo siddhoyeva hoti hetuphalānaṃ vicchinnadesatāvibhāvanato .
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ asadisattā na nidassanan ’’ ti , tadayuttaṃ .
Kasmā ?
Na hi nidassanaṃ nāma nidassitabbena sabbadā sadisameva hoti .
Cutikkhandhādhānato vicchinnadese upapattikkhandhā pātubhavantīti etassa atthassa sādhanatthaṃ mukharūpato vicchinne ṭhāne tassa phalabhūtaṃ paṭibimbarūpaṃ nibbattatīti ettha tassa nidassanatthassa adhippetattā .
Etena asantānacodanā paṭikkhittā veditabbā .
Yasmā vā mukhapaṭibimbarūpānaṃ hetuphalabhāvo siddho , tasmāpi sā paṭikkhittāva hoti .
Hetuphalabhāvasambandhesu hi santānavohāro .
Yathāvuttadvīhikāraṇehi paṭibimbaṃ uppajjati bimbato
V0.125 ādāsato ca , na cevaṃ upapattikkhandhānaṃ vicchinnadesuppatti .Yathā cettha paṭibimbarūpaṃ nidassitaṃ , evaṃ paṭighosadīpamuddādayopi nidassitabbā .
Yathā hi paṭighosadīpamuddādayo saddādihetukā honti , aññatra agantvā honti , evameva idaṃ cittanti .
Apicāyaṃ antarābhavavādī evaṃ pucchitabbo – yadi ‘‘ dhammānaṃ vicchinnadesuppatti na yuttā ’’ ti antarābhavo parikappito , rāhuādīnaṃ sarīre kathamanekayojanasahassantarikesu pādaṭṭhānahadayaṭṭhānesu kāyaviññāṇamanoviññāṇuppatti vicchinnadese yuttā .
Yadi ekasantānabhāvato , idhāpi taṃsamānaṃ .
Na cettha arūpadhammabhāvato alaṃ parihārāya pañcavokāre rūpārūpadhammānaṃ aññamaññaṃ sambandhattā .
Vattamānehi tāva paccayehi vicchinnadese phalassa uppatti siddhā , kimaṅgaṃ pana atītehi pañcavokārabhavehi .
Yattha vipākaviññāṇassa paccayo , tatthassa nissayabhūtassa vatthussa sahabhāvīnañca khandhānaṃ sambhavoti laddhokāsena kammunā nibbattiyamānassa avasesapaccayantarasahitassa vipākaviññāṇassa uppattiyaṃ nālaṃ vicchinnadesatā vibandhāya .
Yathā ca anekakappasahassantarikāpi cutikkhandhā upapattikkhandhānaṃ anantarapaccayoti na kāladūratā , evaṃ anekayojanasahassantarikāpi te tesaṃ anantarapaccayo hontīti na desadūratā .
Evaṃ
M0.124 cutikkhandhanirodhānantaraṃ upapattiṭṭhāne paccayantarasamavāyena paṭisandhikkhandhā pātubhavantīti nattheva antarābhavo .Asati ca tasmiṃ yaṃ tassa keci ‘‘ bhāvibhavanibbattakakammuno tato eva bhāvipurimakālabhavākāro sajātisuddhadibbacakkhugocaro ahīnindriyo kenaci appaṭihatagamano gandhāhāro ’’ ti evamādikāraṇākārādiṃ vaṇṇenti , taṃ vañjhātanayassa rassadīghasāmatādivivādasadisanti veditabbaṃ .
Antarābhavakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Kāmaguṇakathāvaṇṇanā
510. Sabbepīti kusalākusalakkhandhādayopi .
Tesampi hi ālambanatthikatālakkhaṇassa kattukamyatāchandassa vasena siyā kamanaṭṭhatāti adhippāyo .
Dhātukathāyaṃ ‘‘ kāmabhavo pañcahi khandhehi ekādasahi āyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahito .
Katihi asaṅgahito ?
Na kehici
V0.126 khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahito ’’ ti āgatattā āha ‘‘ upādinnakkhandhānameva kāmabhavabhāvo dhātukathāyaṃ dassito ’’ ti .Pañcāti gaṇanaparicchedo , tadaññagaṇananivattanatthoti ‘‘ pañca kāmaguṇā ’’ ti vacanaṃ tato aññesaṃ tabbhāvaṃ nivattetīti āha ‘‘ pañceva kāmakoṭṭhāsā kāmoti vuttā ’’ ti .
Tato eva kāmadhātūti vacanaṃ na aññassa nāmaṃ , tesaṃyeva nāmanti attho .
Tayidaṃ paravādino matimattanti vuttaṃ ‘‘ iminā adhippāyenā ’’ ti .
Evaṃ vacanamattan ti evaṃ ‘‘ pañcime kāmaguṇā ’’ ti vacanamattaṃ nissāya , na panatthassa aviparītaṃ atthanti attho .
Kāmaguṇakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Rūpadhātukathāvaṇṇanā
515-516.
Rūpadhātūti vacanatoti ‘‘ kāmadhāturūpadhātuarūpadhātū ’’ ti ettha rūpadhātūti vuttattā .
Rūpīdhammehevāti ruppanasabhāvehiyeva dhammehi .
‘‘ Tayome bhavā ’’ tiādinā paricchinnāti tayome bhavā
M0.125 , tisso dhātuyoti ca evaṃ paricchinnā .‘‘ Dhātuyā āgataṭṭhāne bhavena paricchinditabbaṃ , bhavassa āgataṭṭhāne dhātuyā paricchinditabban ’’ ti hi vuttaṃ , tasmā kāmarūpārūpāvacaradhammāva taṃtaṃbhummabhāvena paricchinnā evaṃ vuttā .
Rūpadhātukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Arūpadhātukathāvaṇṇanā
517-518.
Purimakathāyan ti rūpadhātukathāyaṃ .
Avisesenāti pavattiṭṭhānavasena visesaṃ akatvā .
Arūpadhātukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Rūpadhātuyāāyatanakathāvaṇṇanā
519. Okāsabhāvenāti
V0.127 vatthubhāvena .Tathāvidhan ti ghānādiākāraṃ .
Rūpadhātuyāāyatanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Arūperūpakathāvaṇṇanā
524-526.
Nissaraṇaṃ nāma nissaritabbe sati hoti , na asati , tasmā ‘‘ arūpabhave sukhumarūpaṃ atthi , yato nissaraṇaṃ taṃ āruppan ’’ ti āha .
Arūperūpakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Rūpaṃkammantikathāvaṇṇanā
527-537.
Pakappayamānāti pakārehi kappayamānā attano sampayuttānañca kiccaṃ samatthayamānā .
Tenāha ‘‘ sampayuttesu adhikaṃ byāpāraṃ kurumānā ’’ ti .
Rūpaṃkammantikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Jīvitindriyakathāvaṇṇanā
540. Antaṃ
M0.126 gahetvā vadatīti ‘‘ atthi arūpadhammānaṃ āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanāV0.128 vattanā pālanā , atthi arūpajīvitindriyan ’’ ti tasmiṃ pañhe ‘‘ atthi arūpajīvitindriyan ’’ ti imaṃ antaṃ pariyosānaṃ gahetvā vadati .Vattuṃ yutto samudāyassa icchanto tadavayavassa icchatīti .
Na hi avayavehi vinā samudāyo nāma atthi .
541. Tamevāti arūpaṃ cittavippayuttameva .
542. Tadāpīti samāpajjanavuṭṭhānakālepi .
544-545.
So yutto dvinnaṃ rūpārūpajīvitindriyānaṃ sakasamaye icchitattā .
Jīvitindriyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
11. Kammahetukathāvaṇṇanā
546.‘‘ Pāṇātipātakammassa hetū ’’ tiādikassa parihānikathāyaṃ anāgatattā yo tattha āgatanayo , tameva dassento ‘‘ sesanti … pe … vadatī ’’ ti āha .
Sampaṭicchanavacanan ti sampaṭicchāpanavacanaṃ .
Taṃ paravādiṃ .
Taṃtaṃladdhisampaṭicchāpanaṃ vā gāhāpananti dassento ‘‘ pakkhan ’’ tiādimāha .
Kammahetukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Aṭṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .