1. Nasuttasādhanakathāvaṇṇanā
297.‘‘ Atītaṃ
M0.99 anāgataṃ paccuppannan ’’ ti ayaṃ kālavibhāgaparicchinno vohāro dhammānaṃ taṃ taṃ avatthāvisesaṃ upādāya paññatto .Dhammo hi sakiccakkhaṇe paccuppanno , tato pubbe anāgato , pacchā atītoti vuttovāyamattho .
Tattha yadipi dhammā aniccatāya anavaṭṭhitā , avatthā pana tesaṃ yathāvuttā vavatthitāti tadupādānā kālapaññattipi vavatthitā eva .
Na hi atītādi anāgatādibhāvena voharīyati , khandhādipaññatti pana anapekkhitakālavisesā .
Tīsupi hi kālesu rūpakkhandho rūpakkhandhova , tathā sesā khandhā āyatanadhātuyo ca .
Evamavaṭṭhite yasmā paravādī ‘‘ atthī ’’ ti imaṃ paccuppannaniyataṃ vohāraṃ atītānāgatesupi āropeti , tasmā so addhasaṅkaraṃ karoti .
Paramatthato avijjamāne vijjamāne katvā voharatīti tato vivecetuṃ ‘‘ atītaṃ khandhā ’’ tiādikā ayaṃ kathā āraddhā .
Yasmā pana ruppanādisabhāve atītādibhedabhinne dhamme ekajjhaṃ gahetvā tattha rāsaṭṭhaṃ upādāya khandhapaññatti , cakkhurūpādīsu kāraṇādiatthaṃ suññataṭṭhañca upādāya āyatanapaññatti dhātupaññatti
V0.98 ca , tasmā sā addhattayasādhāraṇā , na atītādipaññatti viya addhavisesādhiṭṭhānāti āha ‘‘ khandhādibhāvāvijahanato atītānāgatānan ’’ ti .Te panete atītādike khandhādike viya sabhāvadhammato sañjānanto paravādī ‘‘ atthī ’’ ti paṭijānātīti āha ‘‘ atītānāgatānaṃ atthitaṃ icchantassā ’’ ti .
Sesamettha yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttanayameva .
‘‘ Tayome , bhikkhave , niruttipathā ’’ ti suttaṃ niruttipathasuttaṃ .
Tattha hi paccuppannasseva atthibhāvo vutto , na atītānāgatānaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ atthitāya vāritattā ’’ ti .
Yadi evaṃ ‘‘ atthi , bhikkhave , nibbānan ’’ ti idaṃ kathanti ?
Taṃ sabbadā upaladdhito vuttaṃ niccasabhāvañāpanatthaṃ asaṅkhatadhammassa , idha pana saṅkhatadhammānaṃ khaṇattayasamaṅgitāya atthibhāvo na tato pubbe pacchā cāti paññāpanatthaṃ ‘‘ yaṃ , bhikkhave , rūpaṃ … pe … na tassa saṅkhā bhavissatī ’’ ti vuttaṃ .
Etena ‘‘ atthī ’’ ti samaññāya anupādānato atītaṃ anāgataṃ paramatthato
M0.100 natthīti dassitaṃ hoti .Imināvūpāyenāti ‘‘ khandhādibhāvāvijahanato ’’ ti evaṃ vuttena hetunā .
Upapattisādhanayutti hi idha ‘‘ upāyo ’’ ti vuttā .
Nasuttasādhanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .