2. Dutiyavaggo
1. Parūpahāravaṇṇanā
307. Vikkhambhitarāgāva avikkhambhitarāgānaṃ adhimānikatāya asambhavatoti yāva adhimānikaṃ , tāva sampajānā niddaṃ okkamantīti adhippāyo .
‘‘ Adhimānikānan ’’ ti
M0.104 idaṃ bhūtapubbagatiyā vuttanti āha ‘‘ adhimānikapubbā adhippetā siyun ’’ ti . 308. Yaṃ vimatigāhakāraṇaṃ vuccamānaṃ , taṃ ‘‘ handa hī ’’ ti paraṃ jotetīti adhippāyenāha ‘‘ kāraṇattheti yuttan ’’ ti .
Vimatigāhassa pana nicchitataṃ ‘‘ handa hī ’’ ti paraṃ jotetīti vuttaṃ ‘‘ vacasāyatthe ’’ ti .
Parūpahāravaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Vacībhedakathāvaṇṇanā
326. Soti
V0.103 paṭhamamaggaṭṭho .Tasmāti yasmā ‘‘ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi ‘ yaṃ kiñci samudayadhammaṃ , sabbaṃ taṃ nirodhadhamman ’’’ ti suttassa atthaṃ aññathā gahetvā udayabbayānupassanānissandena maggakkhaṇepi dukkhanti vipassanā upaṭṭhāti , tasmā ‘‘ so dukkhamicceva vācaṃ bhāsatī ’’ ti vadanti .
328. Icchiteti paravādinā sampaṭicchite .
Āropiteti yuttiniddhāraṇena tasmiṃ atthe patiṭṭhāpite yujjati , vacīsamuṭṭhāpanakkhaṇato pana pacchā taṃ saddaṃ suṇātīti icchite na yujjati sotaviññāṇassa paccuppannārammaṇattāti adhippāyo .
Yasmā pana attanā nicchāritaṃ saddaṃ attanāpi suṇāti , tasmā sotaviññāṇaṃ ‘‘ yena taṃ saddaṃ suṇātī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
332. Lokuttaramaggakkhaṇeti paṭhamajjhānikassa paṭhamamaggassa khaṇe .
Abhibhūsuttāharaṇe adhippāyo vattabboti etena tadāharaṇassa asambandhataṃ dasseti .
Tenāha ‘‘ tasmā asādhakan ’’ ti .
Vacībhedakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Cittaṭṭhitikathāvaṇṇanā
335. Evan ti ‘‘ ekacittaṃ yāvatāyukaṃ tiṭṭhatī ’’ ti vuttākārena .
Aññatthāti arūpabhavato aññasmiṃ .
Etenāti ‘‘ ekameva cittaṃ āruppe tiṭṭhati
M0.105 , yāvatāyukaṃ tiṭṭhatī ’’ ti evaṃvādinā dutiyāpi aḍḍhakathā passitabbā paṭhamakathāya cirakālāvaṭṭhānavacanassa aññadatthu bhāvavibhāvanatoti adhippāyo .Purimāyāti ‘‘ yāvatāyukaṃ tiṭṭhatī ’’ ti pañhato purimāya .
Tattha hi ‘‘ vassasataṃ tiṭṭhatī ’’ ti pucchāya ‘‘ āmantā ’’ ti anuññā katā , pacchimāyaṃ pana ‘‘ manussānaṃ ekaṃ cittaṃ yāvatāyukaṃ tiṭṭhatī ’’ ti ‘‘ na hevaṃ vattabbe ’’ ti paṭikkhepo kato .
Avirodho vibhāvetabbo , yato tattheva anuññā katā , na pacchāti adhippāyo
V0.104 .Vassasatādīti ca ādi -saddena na kevalaṃ ‘‘ dve vassasatānī ’’ ti evamādiyeva saṅgahitaṃ , atha kho ‘‘ ekaṃ cittaṃ divasaṃ tiṭṭhatī ’’ ti evamādipīti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Muhuttaṃ muhuttaṃ uppajjatīti pañho sakavādinā pucchito viya vutto ’’ ti idaṃ vicāretabbaṃ .
‘‘ Muhuttaṃ muhuttaṃ uppajjatī ’’ ti pañho paravādissa .
‘‘ Uppādavayadhammino ’’ tiādisuttatthavasena paṭiññā sakavādissāti hi vuttaṃ .
Cittaṭṭhitikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Anupubbābhisamayakathāvaṇṇanā
339.‘‘ Tāni vā cattāripi ñāṇāni eko sotāpattimaggoyevāti paṭijānātī ’’ ti imaṃ sandhāyāha ‘‘ atha vā ’’ tiādi .
Catunnaṃ ñāṇānan ti dukkheñāṇādīnaṃ catunnaṃ ñāṇānaṃ .
Ekamaggabhāvatoti sotāpattiādiekamaggabhāvato .
Kamena pavattamānānipi hi tāni ñāṇāni taṃtaṃmaggakiccassa sādhanato ekoyeva maggo hotīti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ ekamaggassa … pe … paṭijānātī ’’ ti .
344. Dassaneti maggadassane .
345. Dhammatthānaṃ hetuphalabhāvato dhammatthapaṭisambhidānaṃ siyā sotāpattiphalahetutā , tadabhāvato na itarapaṭisambhidānanti āha ‘‘ nirutti … pe … vicāretabban ’’ ti .
Sabbāsampi pana paṭisambhidānaṃ paṭhamaphalasacchikiriyāhetutā vicāretabbā maggādhigameneva laddhabbattā phalānaṃ viya , tasmā ‘‘ aṭṭhahi ñāṇehī ’’ ti ettha nikkhepakaṇḍe āgatanayena dukkhādiñāṇānaṃ pubbantādiñāṇānañca vasena ‘‘ aṭṭhahi ñāṇehī ’’ ti yuttaṃ viya dissati .
Anupubbābhisamayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Vohārakathāvaṇṇanā
347. Visayavisayīsūti
M0.106V0.105 rūpacakkhādike sandhāyāha .Te hi rūpakkhandhapariyāpannattā ekantena lokiyā .
Visayassevāti saddasseva .
So hi voharitabbato vohārakaraṇatāya ca ‘‘ vohāro ’’ ti pāḷiyaṃ vutto .
Natthettha kāraṇaṃ visayīnaṃ visayassapi āsavādianārammaṇatābhāvato .
Asiddhalokuttarabhāvassa ekantasāsavattā tassa saddāyatanassa yathā lokuttaratā tava matenāti adhippāyo .
Paṭihaññeyyāti idaṃ parikappavacanaṃ .
Parikappavacanañca ayāthāvanti āha ‘‘ na hi … pe … atthī ’’ ti .
Na hi jalaṃ analanti parikappitaṃ dahati pacati vā .
Kiṃ lokiyena ñāṇena jānitabbato lokiyo rūpāyatanādi viya , udāhu lokuttaro paccavekkhiyamānamaggādi viyāti evamettha hetussa anekantabhāvo veditabbo .
Tenāha ‘‘ lokiye lokuttare ca sambhavato ’’ ti .
Vohārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
11. Nirodhakathāvaṇṇanā
353. Yesaṃ dvinnan ti yesaṃ dvinnaṃ dukkhasaccānaṃ .
Dvīhi nirodhehīti appaṭisaṅkhāpaṭisaṅkhāsaṅkhātehi dvīhi nirodhehi .
Tattha dukkhādīnaṃ paṭisaṅkhāti paṭisaṅkhā , paññāviseso .
Tena vattabbo nirodho paṭisaṅkhānirodho .
Yo sāsavehi dhammehi visaṃyogoti vuccati , yo paccayavekallena dhammānaṃ uppādassa accantavibandhabhūto nirodho , so paṭisaṅkhāya navattabbato appaṭisaṅkhānirodho nāmāti paravādino laddhi .
Paṭisaṅkhāya vinā niruddhāti paccayavekallena anuppattiṃ sandhāya vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ na uppajjitvā bhaṅgā ’’ ti .
Anuppādopi hi nirodhoti vuccati yato ‘‘ imassuppādā idaṃ uppajjatī ’’ ti lakkhaṇuddesassa paṭilome ‘‘ imassa
V0.106 nirodhā idaṃ nirujjhatī ’’ ti dassito .Tenāti paṭisaṅkhāya nirodhassa khaṇikanirodhassa ca idha nādhippetattā .
Nirodhakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Dutiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .