Vacanasodhanavaṇṇanā
288. Anāgataṃ vā paccuppannaṃ vāti ettha vā -saddo aniyamattho yathā ‘‘ khadire vā bandhitabbaṃ palāse vā ’’ ti .
Tasmā ‘‘ hutvā hotī ’’ ti ettha hoti-saddo anāgatapaccuppannesu yaṃ kiñci padhānaṃ katvā sambandhaṃ labhatīti dassento ‘‘ anāgataṃ … pe … daṭṭhabban ’’ ti āha .
Tattha paccuppannaṃ hontan ti paccuppannaṃ jāyamānaṃ paccuppannabhāvaṃ labhantaṃ .
Tenāha ‘‘ taññeva anāgataṃ taṃ paccuppannanti laddhivasenā ’’ ti .
Tampi hutvā hotīti yaṃ anāgataṃ hutvā paccuppannabhāvappattiyā ‘‘ hutvā hotī ’’ ti vuttaṃ , kiṃ tadapi puna hutvā hotīti pucchati .
Tabbhāvāvigamatoti paccuppannabhāvato hutvāhotibhāvānupagamato .
Paccuppannābhāvatoti paccuppannatāya abhāvato .
Vacanaṃ
M0.92V0.91 arahatīti iminā vacanamatte na koci dosoti dasseti .Idaṃ vuttaṃ hoti – yadipi tassa puna hutvā bhūtassa puna hutvāhotibhāvo natthi , punappunaṃ ñāpetabbatāya pana dutiyaṃ tato parampi tathā vattabbataṃ arahatīti ‘‘ āmantā ’’ ti paṭijānātīti .
Dhammeti sabhāvadhamme .
Tappaṭikkhepato adhamme abhāvadhamme .
Tenāha ‘‘ sasavisāṇe ’’ ti .
Paṭikkhittanayenāti ‘‘ hutvā hoti , hutvā hotī ’’ ti ettha pubbe yadetaṃ tayā ‘‘ anāgataṃ hutvā paccuppannaṃ hotī ’’ ti vadatā ‘‘ taṃyeva anāgataṃ taṃ paccuppannan ’’ ti laddhivasena ‘‘ anāgataṃ vā paccuppannaṃ vā hutvā hotī ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ kiṃ te tampi hutvā hotī ’’ ti pucchite yo paravādinā hutvā bhūtassa puna hutvāabhāvato ‘‘ na hevā ’’ ti paṭikkhepo kato , tena paṭikkhittanayena .
Svāyaṃ yadeva rūpādi anāgataṃ , tadeva paccuppannanti satipi atthābhede anāgatapaccuppannanti pana attheva kālabhedoti taṃkālabhedavirodhāya paṭikkhepo pavattoti āha ‘‘ paṭikkhittanayenāti kālanānattenā ’’ ti .
Tena hi so ayañca paṭikkhepo nīto pavattitoti .
Paṭiññātanayenāti idampi yathāvuttapaṭikkhepānantaraṃ yaṃ paṭiññātaṃ , taṃ sandhāyāha .
Yathā hi sā paṭiññā atthābhedena nītā pavattitā , tathāyampi .
Tenevāha ‘‘ atthānānattenā ’’ ti , anāgatādippabhedāya kālapaññattiyā upādānabhūtassa atthassa abhedenāti attho .
Yathā upādānabhūtarūpādiatthābhedepi tesaṃ khaṇattayānāvatti taṃsamaṅgitā anāgatapaccuppannabhāvāvattitā , tathā tattha vuccamānā hutvāhotibhāvā yathākkamaṃ purimapacchimesu pavattitā purimapacchimakiriyāti katvāti imamatthaṃ dassento ‘‘ atthānānattaṃ … pe … paṭijānātī ’’ ti vatvā puna ‘‘ atthānānattameva hī ’’ tiādinā tameva atthaṃ samattheti .
Yathā pana ‘‘ taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ’’ ti paṭijānantassa jīvova sarīraṃ , sarīrameva jīvoti jīvasarīrānaṃ anaññattaṃ āpajjati , evaṃ ‘‘ taññeva anāgataṃ taṃ paccuppannan ’’ ti ca paṭijānantassa anāgatapaccuppannānaṃ anaññattaṃ āpannanti paccuppannānāgatesu vuttā hotibhāvahutvābhāvā anāgatapaccuppannesupi āpajjeyyunti vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ evaṃ sante anāgatampi hutvāhoti nāma , paccuppannampi hutvāhotiyeva nāmā ’’ ti .
Anuññātapañhassāti
M0.93 ‘‘ taññeva anāgataṃ taṃ paccuppannanti ?Āmantā ’’ ti evaṃ atthānānattaṃ sandhāya anuññātassa atthassa .
Ñātuṃ icchito hi attho pañho .
Doso vuttoti anāgataṃ hutvā paccuppannabhūtassa puna anāgataṃ hutvā paccuppannabhāvāpattisaṅkhāto doso vutto purimanaye
V0.92 .Pacchimanaye pana anāgatapaccuppannesu ekekassa hutvāhotibhāvāpattisaṅkhāto doso vuttoti attho .
Paṭikkhittapañhan ti ‘‘ taṃyeva anāgataṃ taṃ paccuppannanti ?
Na hevaṃ vattabbe ’’ ti evaṃ kālanānattaṃ sandhāya paṭikkhittapañhaṃ .
Tenāti anāgatapaccuppannānaṃ hotihutvābhāvapaṭikkhepena .
Codetīti anāgataṃ tena hoti nāma , paccuppannaṃ tena hutvā nāma , ubhayampi anaññattā ubhayasabhāvanti codeti .
Etthāti ‘‘ hutvā hotī ’’ ti etasmiṃ pañhe kathaṃ hoti dosoti codetīti .
‘‘ Tassevā ’’ ti pariharati .
Kathaṃ katvā codanā , kathañca katvā parihāro ?
Anujānanapaṭikkhepānaṃ bhinnavisayatāya codanā , atthābhedakālabhedavisayattā abhinnādhāratāya tesaṃ parihāro .
Tassevāti hi paravādino evāti attho .
Tadubhayaṃ gahetvāti ‘‘ taṃ anāgataṃ taṃ paccuppannan ’’ ti ubhayaṃ ekajjhaṃ gahetvā .
Ekekan ti tesu ekekaṃ .
Ekekamevāti ubhayaṃ ekajjhaṃ aggahetvā ekekameva visuṃ visuṃ imasmiṃ pakkhe tathā na yuttanti attho .
Esa nayoti atidesaṃ katvā saṃkhittattā taṃ dubbiññeyyanti ‘‘ anāgatassa hī ’’ tiādinā vivarati .
Paṭijānitabbaṃ siyā anāgatapaccuppannānaṃ yathākkamaṃ hotihutvābhāvatoti adhippāyo .
‘‘ Yadetaṃ tayā ’’ tiādinā pavatto saṃvaṇṇanānayo purimanayo , tattha hi ‘‘ yadi te anāgataṃ hutvā ’’ tiādinā hutvāhotibhāvo codito .
‘‘ Aparo nayo ’’ tiādiko dutiyanayo .
Tattha hi ‘‘ anāgatassa … pe … hutvāhotiyeva nāmā ’’ ti anāgatādīsu ekekassa hutvāhotināmatā coditā .
Vacanasodhanavaṇṇanā niṭṭhitā .