Paṭiccavāro
Paccayapaccanīyavaṇṇanā
86-87.
Paccayapaccanīyaṃ pana yasmā kusalapade na labbhati kusaladhammassa hetupaccayena vinā anuppattito , tasmā akusalaṃ dhammaṃ paṭiccātiādi āraddhaṃ .
Tattha nahetupaccayāti hetupaccayapaṭikkhepo hetupaccayaṃ vinā aññena paccayena uppajjatīti attho .
Vicikicchāsahagato uddhaccasahagato mohoti ayañhi sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sayaṃ hetupaccayo hoti , aññassa pana sampayuttahetuno abhāvā na hetupaccayā uppajjatīti ṭhapetvā hetupaccayaṃ sesehi attano anurūpapaccayehi uppajjati .
Iminā nayena sabbapaccayapaṭikkhepesu attho veditabbo .
Ahetukaṃ vipākābyākatan ti idaṃ rūpasamuṭṭhāpakavaseneva veditabbaṃ .
Aññesupi evarūpesu eseva nayo .
88. Naadhipatipaccaye kāmaṃ adhipatipi attanā saddhiṃ dutiyassa adhipatino abhāvā
V0.418 naadhipatipaccayaṃ labhati , yathā pana vicikicchuddhaccasahagato moho ahetuko , na tathā adhipatayo eva nirādhipati .Chandādīsu pana aññataraṃ adhipatiṃ akatvā kusalādīnaṃ uppattikāle sabbepi kusalādayo nirādhipatino .
Tasmā mohaṃ viya visuṃ adhipatimattameva anuddharitvā sabbasaṅgāhikavasena esā ‘‘ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā ’’ tiādikā desanā katāti veditabbā .
89. Nānantaranasamanantaresu nārammaṇe viya rūpameva paccayuppannaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ nārammaṇapaccayasadisan ’’ ti .
Sahajātapaccayo parihīno .
Yathā cesa , tathā nissayaatthiavigatapaccayāpi .
Kiṃ kāraṇā ?
Etehi vinā kassaci anuppattito .
Sahajātanissayaatthiavigatapaccayepi hi paccakkhāya ekopi rūpārūpadhammo nuppajjati , tasmā te parihīnā .
90. Naaññamaññapaccayavibhaṅge
M0.421 paṭisandhikkhaṇe vipākābyākate khandhe paṭicca kaṭattārūpan ti hadayavatthuvajjaṃ veditabbaṃ . 91. Naupanissayapaccayavibhaṅge rūpameva paccayuppannaṃ , tañhi upanissayaṃ na labhati .
Arūpaṃ pana kiñcāpi ārammaṇūpanissayapakatūpanissaye na labheyya , anantarūpanissayamuttakaṃ pana natthi .
Tena vuttaṃ ‘‘ nārammaṇapaccayasadisan ’’ ti .
92. Napurejāte cittasamuṭṭhānarūpan ti pañcavokāravasena vuttaṃ .
93. Napacchājātapaccayāti ettha sahajātapurejātapaccayā saṅgahaṃ gacchanti .
Tasmā sahajātapaccayasadisā ettha pāḷi , sā naadhipatipaccaye vitthāritāti idha saṅkhittā .
Nāsevanapaccaye kusalākusalā paṭhamajavanavasena veditabbā , tathā kiriyābyākataṃ .
Pāḷi pana idhāpi naadhipatipaccaye vitthāritavasena veditabbā .
Tenevāha –
‘‘ napacchājātapaccayampi nāsevanapaccayampi nādhipatipaccayasadisan ’’ ti .
94-97.
Nakammapaccaye
V0.419 vipākacetanā nānākkhaṇikakammapaccayaṃ labhatīti na gahitā .Nāhārapaccaye ekaccaṃ rūpameva paccayuppannaṃ , tathā naindriyapaccaye .
98. Najhānapaccaye pañcaviññāṇadhammā ceva ekaccañca rūpaṃ paccayuppannaṃ .
Pañcaviññāṇasmiñhi vedanā ca cittekaggatā ca dubbalattā upanijjhānalakkhaṇaṃ na pāpuṇantīti jhānapaccaye na gahitā .
99-102.
Namaggapaccaye ahetukavipākakiriyañceva ekaccañca rūpaṃ paccayuppannaṃ .
Nasampayuttanonatthinovigatesu rūpameva paccayuppannaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ nārammaṇapaccayasadisan ’’ ti .
103. Nahetuyā dveti ekamūlakagaṇanāya yathāpāḷimeva niyyāti .
104. Dumūlake nahetupaccayā nārammaṇe ekan ti ettha kiñcāpi bahugaṇanena saddhiṃ ūnataragaṇanassa saṃsandane ūnataragaṇanavasena nahetuyā viya dvīhi bhavitabbaṃ .
Nārammaṇavasena pana arūpadhammānaṃ parihīnattā abyākataṃ paṭicca rūpābyākatassa uppattiṃ sandhāya ‘‘ ekan ’’ ti vuttaṃ
M0.422 .Sabbesu ekakesupi eseva nayo .
Dveti vuttaṭṭhāne pana nahetuyā laddhavasena vāradvayaṃ veditabbaṃ .
105-106.
Timūlakādīsu pana sabbesu nārammaṇapaccayassa aparihīnattā ekameva vissajjananti ayaṃ paccanīye nahetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakādīsu gaṇanā .
107-130.
Nārammaṇapaccayādayo pana ekamūlake tāva purimena sadisattā idhāpi na dassitāyeva .
Nārammaṇapaccayavasena dumūlake nārammaṇapaccayā , nahetuyā ekan ti nahetudumūlake vuttameva .
Nādhipatiyā pañcāti nārammaṇapaccaye laddhavasena veditabbāti evaṃ sabbasaṃsandanesu ūnataragaṇanasseva paccayassa vasena gaṇanā veditabbā .
Yattha yattha ca nārammaṇapaccayo pavisati , tattha tattha rūpameva paccayuppannaṃ .
Nānantaranasamanantaranaaññamaññanaupanissayanāhāranaindriyanasampayuttanonatthinovigatapaccayānaṃ paviṭṭhaṭṭhānepi eseva nayo .
Nāhāranaindriyanajhānanamaggapaccayā sabbattha sadisavissajjanā .
Nasahajātādicatukkaṃ idhāpi parihīnamevāti
V0.420 idamettha lakkhaṇaṃ .Iminā pana lakkhaṇena sabbesu dumūlakādīsu ‘‘ ayaṃ paccayo mūlaṃ , ayamettha dumūlako , ayaṃ timūlako , ayaṃ sabbamūlako ’’ ti sallakkhetvā ūnataragaṇanassa paccayassa vasena gaṇanā veditabbāti .
Paccayapaccanīyavaṇṇanā .
Paccayānulomapaccanīyavaṇṇanā
131-189.
Idāni anulomapaccanīye gaṇanaṃ dassetuṃ hetupaccayā nārammaṇe pañcātiādi āraddhaṃ .
Tattha hetādhipatimaggapaccayesu anulomato ṭhitesu sahajātādayo cattāro sabbaṭṭhānikapaccayā , āhārindriyajhānamaggapaccayā cattāroti ime aṭṭha paccanīyato na labbhanti .
Hetupaccayādivasena hi uppajjamāno dhammo ime aṭṭha paccaye alabhanto nāma natthi .
Ārammaṇaanantarasamanantaraupanissayasampayuttanatthivigatapaccayesu pana anulomato ṭhitesu arūpaṭṭhānikā paccanīkato
M0.423 na labbhanti .Na hi ārammaṇapaccayādīhi uppajjamānā anantarasamanantarapaccayādayo na labhanti .
Sahajātaaññamaññanissayakammāhārindriyaatthiavigatapaccayesu pana anulomato ṭhitesu cattāro sabbaṭṭhānikāyeva , paccanīkato na labbhanti .
Etesañhi paccayānaṃ vasena uppajjamāno sabbaṭṭhānike alabhanto nāma natthi .
Pacchājātapaccayassa anulomato ṭhānaṃ nāma natthi .
Evaṃ sesesu anulomato ṭhitesu ye ca labbhanti , ye ca na labbhanti , te sallakkhetvā sabbesupi dumūlakādīsu nayesu tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ saṃsandane ūnataragaṇanānaṃyeva vasena gaṇanā veditabbāti .
Paccayānulomapaccanīyavaṇṇanā .
Paccayapaccanīyānulomavaṇṇanā
190. Idāni paccanīyānulome gaṇanaṃ dassetuṃ nahetupaccayā ārammaṇe dvetiādi āraddhaṃ .
Tattha hetumhi paccanīkato ṭhite ṭhapetvā adhipatiṃ avasesā anulomato labbhanti .
Pacchājāto
V0.421 pana anulomato sabbattheva na labbhati , ye nava paccayā ‘‘ arūpānaññevā ’’ ti vuttā , tesu purejātañca āsevanañca ṭhapetvā avasesesu sattasu paccanīkato ṭhitesu sesā arūpaṭṭhānikā anulomato na labbhanti .Yo hi ārammaṇādīhi nuppajjati , na so anantarādayo labhati .
Paṭisandhivipāko pana purejātato , sabbavipāko ca saddhiṃ kiriyamanodhātuyā āsevanato anuppajjamānopi anantarādayo labhati , tasmā ‘‘ purejātañca āsevanañca ṭhapetvā ’’ ti vuttaṃ .
Purejātapacchājātaāsevanavipākavippayuttesu paccanīkato ṭhitesu ekaṃ ṭhapetvā avasesā anulomato labbhanti .
Kammapaccaye paccanīkato ṭhite ṭhapetvā vipākapaccayaṃ avasesā anulomato labbhanti .
Āhārindriyesu paccanīkato ṭhitesu ṭhapetvā sabbaṭṭhānike ceva aññamaññakammāhārindriyapaccaye ca avasesā anulomato na labbhanti , itare yujjamānakavasena labbhanti .
Jhānapaccaye paccanīkato ṭhite .
Hetādhipatiāsevanamaggapaccayā
M0.424 anulomato na labbhanti .Maggapaccaye paccanīkato ṭhite hetādhipatipaccayā anulomato na labbhanti .
Vippayuttapaccaye paccanīkato ṭhite purejātapaccayaṃ ṭhapetvā avasesā anulomato labbhanti .
Evaṃ tesu tesu paccayesu paccanīkato ṭhitesu ye ye anulomato na labbhanti , te te ñatvā tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ saṃsandane ūnataragaṇanānaṃ vasena gaṇanā veditabbā .
191-195.
Dumūlakādīsu ca nayesu yaṃ yaṃ paccayaṃ ādiṃ katvā ye ye dukādayo dassitā , te te labbhamānālabbhamānapaccayavasena yathā yathā dassitā , tathā tathā sādhukaṃ sallakkhetabbā .
Tattha yaṃ nahetuvasena dumūlakādayo naye dassentena nahetupaccayā nārammaṇapaccayā … pe … nāsevanapaccayāti vatvā ‘‘ yāva āsevanā sabbaṃ sadisan ’’ ti vuttaṃ .
Tassa ,‘‘ naaññamaññapaccayā sahajāte ekan ’’ tiādīhi sadisatā veditabbā .
Yaṃ pana ‘‘ nakamme gaṇite pañca gaṇhātī ’’ ti sīhaḷabhāsāya likhitaṃ , tassattho – nahetupaccayaṃ ādiṃ katvā nakammapaccayāti evaṃ nakammapaccayena ghaṭite sahajāte ekanti evaṃ dassitā pañceva paccayā anulomato labbhanti , na aññeti .
Evaṃ aññesupi evarūpesu ṭhānesu byañjanaṃ anādiyitvā adhippetatthoyeva gahetabbo .
Evarūpañhi byañjanaṃ attano saññānibandhanatthaṃ porāṇehi sakasakabhāsāya likhitaṃ .
Apica
V0.422 imasmiṃ paccanīyānulome paccayuppannadhammesupi atthi dhammo kammapaccayaṃ labhati , na indriyapaccayaṃ .So asaññesu ceva pañcavokāre pavatte ca rūpajīvitindriyavasena veditabbo .
Atthi dhammo maggapaccayaṃ labhati , nahetupaccayaṃ .
So vicikicchuddhaccasahajātamohavasena veditabbo .
Atthi dhammo jhānapaccayaṃ labhati , namaggapaccayaṃ .
So manodhātuahetukamanoviññāṇadhātuvasena veditabbo .
Yattha kaṭattārūpāni nānākkhaṇikakammavaseneva kammapaccayaṃ labhanti , tattha rūpadhammā hetādhipativipākindriyajhānamaggapaccaye na labhanti , sabbaṭṭhānikā paccanīyā na honti .
Ahetuke adhipatipaccayo natthīti imesampi pakiṇṇakānaṃ vasenettha gaṇanavāro asammohato veditabbo .
Tatrāyaṃ
M0.425 nayo – nahetupaccayā ārammaṇe dveti ettha tāva ahetukamoho ceva ahetukavipākakiriyā ca paccayuppannaṃ , tasmā akusalenākusalaṃ , abyākatena abyākataṃ sandhāyettha dveti vuttaṃ .Sesesupi eseva nayo .
Āsevane pana vipākaṃ na labbhati , tathā kiriyamanodhātu .
Tasmā kiriyāhetumanoviññāṇadhātuvasenettha abyākatena abyākataṃ veditabbaṃ .
Vipāke ekan ti abyākatena abyākatameva .
Magge ekan ti akusalena akusalameva .
196-197.
Nārammaṇamūlake hetuyā pañcāti rūpameva sandhāya vuttaṃ .
Tañhi kusalaṃ akusalaṃ abyākataṃ kusalābyākataṃ akusalābyākatañcāti pañca koṭṭhāse paṭicca uppajjati .
Sabbapañcakesu eseva nayo .
Aññamaññe ekan ti bhūtarūpāni ceva vatthuñca sandhāya vuttaṃ .
Tāni hi nārammaṇapaccayā aññamaññapaccayā uppajjanti .
Timūlakepi eseva nayo .
198-202.
Nādhipatimūlake hetuyā navāti anulome hetumhi vuttāneva .
Tīṇītiādīnipi heṭṭhā anulome vuttasadisāneva .
Timūlake dveti heṭṭhā nahetupaccayā ārammaṇe vuttasadisāneva .
203-233.
Napurejātamūlake hetuyā sattāti heṭṭhā ‘‘ āruppe kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭiccā ’’ tiādinā nayena purejāte dassitāneva .
Sabbasattakesu eseva nayo .
Nakammamūlake hetuyā tīṇītiādīsu cetanāva paccayuppannā .
Tasmā kusalaṃ akusalaṃ abyākatañca paṭicca uppattiṃ
V0.423 sandhāya tīṇīti vuttaṃ .Iminā nayena ‘‘ ekaṃ dve tīṇi pañca satta navā ’’ ti āgataṭṭhānesu gaṇanā veditabbā .
‘‘ Cattāri cha aṭṭhā ’’ ti imā pana tisso gaṇanā natthevāti .
Paccayapaccanīyānulomavaṇṇanā .
Niṭṭhitā ca paṭiccavārassa atthavaṇṇanā .