3. Anulomapaccanīyavaṇṇanā
45-48.
Idāni anulomapaccanīyaṃ hoti .
Taṃ dassetuṃ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā naārammaṇapaccayātiādi āraddhaṃ .
Tattha ‘‘ hetupaccayā naārammaṇapaccayā … pe … hetupaccayā naavigatapaccayā ’’ ti hetupadassa sesesu tevīsatiyā paccayesu ekekena saddhiṃ yojanāvasena hetupadādike ekamūlake tevīsati anulomapaccanīyāni .
Tesu ekekasmiṃ ekūnapaññāsaṃ katvā sattavīsādhikāni ekādasa pucchāsatāni honti .
Dumūlake pana hetārammaṇapadānaṃ sesesu dvāvīsatiyā paccayesu ekekena saddhiṃ
M0.409 yojanāvasena dvāvīsati anulomapaccanīyānīti evaṃ anulome vuttesu sabbesu ekamūlakādīsu ekekaṃ padaṃ parihāpetvā avasesānaṃ vasena pucchāgaṇanā veditabbā .Ekamūlakādīsu cettha yā pucchā pāḷiyaṃ āgatā , yā ca na āgatā , tā sabbā heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbā .
Tikañca paṭṭhānavaraṃ … pe … cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrāti ettha pana heṭṭhā vuttanayeneva dve anulomapaccanīyāni – dhammānulomapaccanīyaṃ paccayānulomapaccanīyañca .
Tattha ‘‘ kusalā dhammā ’’ ti evaṃ abhidhammamātikāpadehi saṅgahitānaṃ dhammānaṃ ‘‘ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca na kusalo dhammo ’’ ti anulomapaccanīyadesanāvasena pavattaṃ dhammānulomapaccanīyaṃ nāma .
‘‘ Hetupaccayā naārammaṇapaccayā ’’ ti evaṃ catuvīsatiyā paccayesu labbhamānapadānaṃ anulomapaccanīyadesanāvasena pavattaṃ paccayānulomapaccanīyaṃ nāma .
Tattha heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ tikañca paṭṭhānavaraṃ … pe … cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā ’’ ti ayaṃ gāthā dhammānulomapaccanīyaṃ sandhāya vuttā .
Idha pana ayaṃ gāthā dhammānulomeyeva paccayānulomapaccanīyaṃ
V0.407 sandhāya vuttā .Tasmā ‘‘ cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā ’’ ti aṭṭhakathāgāthāya dhammānulomapaccanīye tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo .
Imasmiṃ panokāse hetupaccayā nārammaṇapaccayāti evaṃ pavatte paccayānulomapaccanīye ete dhammānulomeyeva tikapaṭṭhānādayo cha nayā sugambhīrāti evamattho veditabbo .
Tesu anulome tikapaṭṭhāneyeva kusalattikamattassa vasena ayaṃ imasmiṃ paṭiccavārassa paṇṇattivāre saṅkhipitvā pucchāpabhedo dassito .
Sesesu pana tikesu sesapaṭṭhānesu ca ekāpi pucchā na dassitā .
Tato paresu pana sahajātavārādīsu kusalattikassāpi vasena pucchaṃ anuddharitvā labbhamānakavasena vissajjanameva dassitaṃ .
‘‘ Cha anulomapaccanīyamhi nayā sugambhīrā ’’ ti vacanato pana imasmiṃ paccayānulomapaccanīye chapi ete paṭṭhānanayā pucchāvasena uddharitvā dassetabbā .
Paṭṭhānaṃ vaṇṇayantānañhi ācariyānaṃ bhāro esoti .