9. Upanissayapaccayaniddesavaṇṇanā
9. Upanissayapaccayaniddese
V0.367 purimā purimāti anantarūpanissaye samanantarātītā labbhanti , ārammaṇūpanissayapakatūpanissayesu nānāvīthivasena purimatarā .Te tayopi rāsayo kusalavasena kusalapade labbhanti , kusalena pana akusale samanantarātītā na labbhanti .
Teneva vuttaṃ –
‘‘ akusalānaṃ dhammānaṃ kesañci upanissayapaccayena paccayo ’’ ti
M0.369 .Idañhi –
‘‘ kusalo dhammo akusalassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo ;
ārammaṇūpanissayo pakatūpanissayo .
Ārammaṇūpanissayo – dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃ katvā assādeti abhinandati , taṃ garuṃ katvā rāgo uppajjati , diṭṭhi uppajjati , pubbe suciṇṇāni garuṃ katvā assādeti abhinandati , taṃ garuṃ katvā rāgo uppajjati , diṭṭhi uppajjati .
Jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṃ garuṃ katvā assādeti abhinandati , taṃ garuṃ katvā rāgo uppajjati diṭṭhi uppajjati .
Pakatūpanissayo – saddhaṃ upanissāya mānaṃ jappeti , diṭṭhiṃ gaṇhāti .
Sīlaṃ sutaṃ cāgaṃ paññaṃ upanissāya mānaṃ jappeti , diṭṭhiṃ gaṇhāti .
Saddhā sīlaṃ sutaṃ cāgo paññā rāgassa dosassa mohassa mānassa diṭṭhiyā patthanāya upanissayapaccayena paccayo ’’ ti imaṃ nayaṃ sandhāya vuttaṃ .
Kusalena abyākate tayopi labbhanti , tathā akusalena akusale .
Akusalena pana kusale samanantarātītā na labbhanti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ kusalānaṃ dhammānaṃ kesañci upanissayapaccayena paccayo ’’ ti .
Idampi hi –
‘‘ akusalo dhammo kusalassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo .
Pakatūpanissayo – rāgaṃ upanissāya dānaṃ deti , sīlaṃ samādiyati , uposathakammaṃ karoti , jhānaṃ uppādeti vipassanaṃ uppādeti , maggaṃ uppādeti , abhiññaṃ uppādeti , samāpattiṃ uppādeti ;
dosaṃ mohaṃ mānaṃ diṭṭhiṃ patthanaṃ upanissāya dānaṃ deti … pe … samāpattiṃ uppādeti .
Rāgo doso moho māno diṭṭhi patthanā saddhāya sīlassa sutassa cāgassa paññāya upanissayapaccayena paccayo .
Pāṇaṃ hantvā tassa paṭighātatthāya dānaṃ detī ’’ tiādinā nayena pañhāvāre āgataṃ pakatūpanissayameva sandhāya vuttaṃ .
Akusalaṃ pana kusalassa ārammaṇūpanissayo na hoti .
Kasmā ?
Taṃ garuṃ katvā tassa appavattanatoti yathā anantarūpanissayo , evaṃ ārammaṇūpanissayopettha na labbhatīti veditabbo .
Akusalena abyākatapade ārammaṇūpanissayova na labbhati .
Na hi abyākatā dhammā akusalaṃ garuṃ karonti
V0.368 .Yasmā pana anantaratā labbhati , tasmā ettha ‘‘ kesañcī ’’ ti na vuttaṃ .
Abyākatena pana abyākate kusale akusaleti tīsu nayesu tayopi upanissayā labbhanteva .
Puggalopi senāsanampīti idaṃ dvayaṃ pakatūpanissayavasena vuttaṃ .
Idañhi dvayaṃ kusalākusalapavattiyā balavapaccayo hoti .
Paccayabhāvo
M0.370 cassa panettha pariyāyavasena veditabboti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā .Ayaṃ pana upanissayapaccayo nāma saddhiṃ ekaccāya paññattiyā sabbepi catubhūmakadhammā .
Vibhāgato pana ārammaṇūpanissayādivasena tividho hoti .
Tattha ārammaṇūpanissayo ārammaṇādhipatinā ninnānākaraṇoti heṭṭhā vuttanayeneva nānappakārabhedato gahetabbo .
Anantarūpanissayo anantarapaccayena ninnānākaraṇo , sopi heṭṭhā vuttanayeneva nānappakārabhedato veditabbo .
Paccayuppannatopi nesaṃ tattha vuttanayeneva vinicchayo veditabbo .
Pakatūpanissayo pana jātivasena kusalākusalavipākakiriyarūpabhedato pañcavidho hoti , kusalādīnaṃ pana bhūmibhedato anekavidhoti evaṃ tāvettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo .
Evaṃ bhinne panettha tebhūmakakusalo catubhūmakassāpi kusalassa akusalassa vipākakiriyassāti catunnaṃ rāsīnaṃ pakatūpanissayo hoti .
Lokuttaro akusalasseva na hoti .
Amhākaṃ ācariyena ‘‘ lokuttaradhammo nibbattito ’’ ti iminā pana nayena aññesaṃ akusalassāpi hoti .
Yassa vā uppajjissati , tassāpi anuttaresu vimokkhesu pihaṃ upaṭṭhāpayato iminā nayena hotiyeva .
Akusalo sabbesampi catubhūmakānaṃ khandhānaṃ pakatūpanissayo hoti , tathā tebhūmakavipāko .
Lokuttaravipāke heṭṭhimāni tīṇi phalāni akusalasseva na honti , upariṭṭhimaṃ kusalassāpi .
Purimanayena pana aññesaṃ vā yassa vā uppajjissati , tassa santāne sabbopi lokuttaravipāko sabbesaṃ kusalādīnaṃ arūpakkhandhānaṃ pakatūpanissayo hoti .
Kiriyasaṅkhātopi pakatūpanissayo catubhūmakānaṃ akusalādikhandhānaṃ hotiyeva , tathā rūpasaṅkhāto .
Sayaṃ pana rūpaṃ imasmiṃ paṭṭhānamahāpakaraṇe āgatanayena upanissayapaccayaṃ na labhati , suttantikapariyāyena pana labhatīti vattuṃ vaṭṭati .
Evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti .
Upanissayapaccayaniddesavaṇṇanā .