(2.) Saṅkhyāvāro
73. Idāni ye ettha hetupaccayādīsu ekekasmiṃ paccaye vissajjanavārā laddhā , te gaṇanavasena dassetuṃ hetuyā navātiādi āraddhaṃ .
Tattha hetuyā navāti hetupaccaye nava pucchāvissajjanavārā honti .
Seyyathidaṃ – kusalena kusalaṃ , kusalena abyākataṃ , kusalena kusalābyākataṃ ;
akusalena akusalaṃ , akusalena abyākataṃ , akusalena akusalābyākataṃ , abyākatena abyākataṃ , kusalābyākatena abyākataṃ , akusalābyākatena abyākatanti .
Ārammaṇe
V0.415 tīṇīti kusalena kusalaṃ , akusalena akusalaṃ , abyākatena abyākataṃ .Adhipatiyā navāti hetuyā vuttasadisāva .
Dvādasasu hi paccayesu nava navāti vuttaṃ .
Sabbesupi pucchāvissajjanāni hetupaccayasadisāneva .
Vibhaṅge pana atthi viseso .
Dasasu paccayesu tīṇi tīṇīti vuttaṃ .
Sabbesupi pucchāvissajjanāni ārammaṇasadisāneva .
Vibhaṅge pana atthi viseso .
Aññamaññapaccayasmiñhi abyākatapadassa vissajjane rūpampi labbhati , tathā purejātapaccaye .
Āsevanapaccaye vipākāni ceva vīthicittāni ca na labbhanti .
Vipāke ekan ti abyākatameva .
Evamettha saṅkhepato nava tīṇi ekanti , tividhova vāraparicchedo .
Vitthārato dvādasa navakā , dasa tikā , ekaṃ ekakanti sabbesupi tevīsatiyā paccayesu ekūnacattālīsādhikaṃ vārasataṃ hoti , ekūnacattālīsādhikañca pucchāsataṃ .
Ekūnacattālīsādhikaṃ pucchāvissajjanasatantipi tasseva nāmaṃ .
74. Evaṃ hetupaccayādike ekamūlake gaṇanaṃ dassetvā ito paresu dumūlakādīsu vitthāradesanaṃ saṅkhipitvā ekamūlake dassitāya desanāya labbhamānagaṇanaññeva ādāya vāraparicchedaṃ dassetuṃ dumūlake tāva hetupaccayā ārammaṇe tīṇītiādimāha .
Tatridaṃ lakkhaṇaṃ
M0.418 – bahugaṇanopi paccayo abahugaṇanena saddhiṃ yutto tena samānagaṇanova hoti .Tena vuttaṃ ‘‘ hetupaccayā ārammaṇe tīṇī ’’ ti .
Hetuārammaṇaduke ārammaṇe vuttāni tīṇeva vissajjanāni labbhantīti attho .
Samānagaṇano pana samānagaṇanena saddhiṃ yutto aparihīnagaṇanova hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ hetupaccayā adhipatiyā navā ’’ ti .
Hetādhipatiduke naveva vissajjanāni labbhantīti attho .
Vipāke ekan ti hetuvipākaduke vipāke vuttaṃ ekameva vissajjanaṃ labbhatīti evaṃ tāva dumūlake vāraparicchedo veditabbo .
75. Timūlakādīsupi idameva lakkhaṇaṃ .
Tenevāha – hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatiyā tīṇīti .
Hetārammaṇādhipati tike ārammaṇe vuttāni tīṇeva vissajjanāni labbhantīti attho .
Evaṃ sabbattha nayo netabbo .
76-79.
Dvādasamūlake pana vipākapaccayo na labbhati , tasmā āsevanapaccayā kamme tīṇīti vatvā vipākaṃ aparāmasitvā āhāre tīṇīti vuttaṃ .
Terasamūlakādīsupi eseva nayo .
Te pana saṅkhipitvā tevīsatimūlakovettha dassito .
So duvidho hoti – sāsevano vā savipāko
V0.416 vā .Tattha paṭhamaṃ sāsevano dassito , so tīṇeva vissajjanāni labhati .
Tena vuttaṃ ‘‘ āsevanapaccayā avigate tīṇī ’’ ti .
Savipāko pana āsevanaṃ na labhati , tasmā taṃ pahāya vipākavasena gaṇanāya dassanatthaṃ anantarāyeva ‘‘ hetupaccayā … pe … vipākapaccayā āhāre ekan ’’ ti ekaṃ nayaṃ dassetvā pacchā tevīsatimūlakova dassito .
Etesu pana dvīsu tevīsatimūlakesu kiñcāpi ekasmiṃ vipākapaccayo natthi , ekasmiṃ āsevanapaccayo , pacchājātapaccayo pana ubhayatthāpi .
Ruḷhīsaddena panete tevīsatimūlakātveva veditabbā .
Tesu sāsevane āsevanassa vasena sabbattha tīṇeva vissajjanāni , savipāke vipākapaccayassa vasena ekamevāti ayaṃ hetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakādīsu gaṇanā .
Yaṃ panetaṃ hetumūlakānantaraṃ ‘‘ ārammaṇe ṭhitena sabbattha tīṇeva pañhā ’’ ti vuttaṃ , taṃ ārammaṇapaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakepi dumūlakādīsupi sabbattha
M0.419 ārammaṇapade ceva ārammaṇena saddhiṃ sesapaccayayojanāsu ca yattha navahi bhavitabbaṃ , tattha tayova pañhā hontīti dassanatthaṃ vuttaṃ .Vipākapade pana vipākapadena saddhiṃ sesapaccayayojanāsu ca ekova pañho hotīti .
Iti yaṃ heṭṭhā avocumha ‘‘ bahugaṇanopi paccayo abahugaṇanena saddhiṃ yutto tena samānagaṇano hotī ’’ ti , taṃ suvuttameva .
80-85.
Idāni ye ārammaṇādīnaṃ paccayānaṃ vasena ekamūlakādayo dassetabbā , tesu ekamūlako tāva hetuekamūlakeneva sadisoti ekasmimpi paccaye na dassito .
Ārammaṇapaccayavasena pana dumūlake gaṇanaṃ dassetuṃ ārammaṇapaccayā hetuyā tīṇi , adhipatiyā tīṇi … pe … avigate tīṇīti vuttaṃ .
Ettha ca ‘‘ ārammaṇapaccayā adhipatiyā tīṇi … pe … avigate tīṇī ’’ ti vattabbe ye hetupaccayādayo paccayā bahugaṇanā , tesaṃ ūnataragaṇanehi ca samānagaṇanehi ca saddhiṃ saṃsandane yā gaṇanā labbhati , taṃ dassetuṃ ārammaṇapaccayassa purimabhāge ṭhitampi hetupaccayaṃ pacchimabhāgeva ṭhapetvā ‘‘ ārammaṇapaccayā hetuyā tīṇī ’’ ti vuttaṃ .
Tenetaṃ āvi karoti – ārammaṇapaccayo yena yena bahutaragaṇanena vā samānagaṇanena vā paccayena saddhiṃ dukatikādibhedaṃ gacchati , sabbattha tīṇeva pañhāvissajjanāni veditabbāni .
Vipākapaccayena pana saddhiṃ saṃsandane ekameva labbhati , taṃ vipākapaccayādikāya gaṇanāya āvi bhavissatīti idha na dassitaṃ .
Yā cesā dumūlake gaṇanā
V0.417 dassitā , timūlakādīsupi esāva gaṇanāti ārammaṇapaccayavasena timūlakādayo na vitthāritā .Idāni adhipatipaccayādivasena dumūlakādīsu gaṇanaṃ dassetuṃ adhipatipaccayā hetuyā navātiādi vuttaṃ .
Tatthāpi vuttanayeneva paccayasanniveso veditabbo .
Yathā ca adhipatipaccayā hetuyā nava , evaṃ sesesupi hetunā samānagaṇanāsu naveva .
Iti yo yo paccayo ādimhi tiṭṭhati , tena tena saddhiṃ samānagaṇanānaṃ saṃsandane ādimhi ṭhitassa vasena gaṇanā hoti .
Tena pana saddhiṃ ūnataragaṇanānaṃ saṃsandane ūnataragaṇanānaṃyeva vasena gaṇanā hotīti veditabbo .
Yathā ca ārammaṇapaccayavasena evaṃ adhipatipaccayavasenāpi tato paresaṃ anantarādīnaṃ vasenāpi timūlakādayo na vitthāritā .
Tasmā dumūlake
M0.420 dassitagaṇanāvaseneva sabbattha sādhetabbā .Teneva vuttaṃ ‘‘ ekekaṃ paccayaṃ mūlakaṃ kātuna sajjhāyamaggena gaṇetabbā ’’ ti .
Paccayānulomavaṇṇanā .