Issues
Select Version
Paṭṭhānappakaraṇa-aṭṭhakathā
Paṭṭhānappakaraṇa-aṭṭhakathā

19-24.

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

19-24.
Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā

1. Idāni kusalādīsu dhammesu paccayadhammaṃ paṭikkhipitvā paccayuppannassa kusalādibhāvaṃ appaṭikkhepavasena dhammānaṃ paccanīyānulomatāya laddhanāmaṃ paccanīyānulomapaṭṭhānaṃ dassetuṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayātiādi āraddhaṃ .
Tattha nakusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti kusalassa paccayabhāvaṃ vāreti .
Akusalo dhammo uppajjatīti akusalassa uppattiṃ anujānāti .
Nakusalañhi akusalaṃ abyākataṃ vā , tañca sahajātapaccayaṃ katvā uppajjamāno kusalo nāma natthi , tasmā akusalābyākatavasena desanā katā .
Tattha ‘‘ akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā ’’ ti evaṃ nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca vissajjanaṃ veditabbaṃ .
Abyākato dhammo uppajjati hetupaccayāti ayaṃ pana pañho ‘‘ vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpan ’’ ti vissajjitova .
Iti sabbapañhesu avissajjitassa atthānurūpaṃ vissajjitassa ca pāḷiāgatameva vissajjanaṃ .
Ekekasmiñca tikaduke vārappabhedapaccayagaṇanavidhānaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayānusāreneva veditabbaṃ .
Ettāvatā ca –
Tikañca paṭṭhānavaraṃ dukuttamaṃ ,
Dukaṃ tikañceva tikaṃ dukañca ;
TikaṃV0.491 tikañceva dukaṃ dukañca ,
Cha paccanīyānulomamhi nayā sugambhīrāti .
–
Aṭṭhakathāyaṃ vuttagāthāya dīpitā .
Dhammapaccanīyānulomapaṭṭhāne cha nayā niddiṭṭhā honti .
Paccayavasena panettha ekekasmiṃ paṭṭhāne anulomādayo cattāro cattāro nayāti ekena pariyāyena catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ paccanīyānulomapaṭṭhānaññeva veditabbaṃ .
Paccanīyānulomapaṭṭhānavaṇṇanā .
EvaṃM0.497 dhammānulomādivasena catūsu vāresu ekekasmiṃ catuvīsatiyā catuvīsatiyā nayānaṃ vasena channavuti nayā honti .
Tattha paccayanaye aggahetvā ekekasmiṃ paṭṭhāne tikadukādīnaññeva channaṃ channaṃ nayānaṃ vasenetaṃ catuvīsatinayapaṭimaṇḍitaṃ samantapaṭṭhānamahāpakaraṇaṃ veditabbaṃ .
Keci pana ‘‘ kusalārammaṇo dhammo akusalārammaṇo dhammo ’’ tiādinā nayena ārammaṇamātikaṃ nāma ṭhapetvā ‘‘ kusalārammaṇo dhammo kusalārammaṇassa dhammassa hetupaccayena paccayo ’’ tiādinā nayena ārammaṇapaṭṭhānaṃ nāma dassetvā aparampi phassādīnaṃ vasenapi phassapaṭṭhānaṃ nāma uddharitvā dassenti .
Taṃ neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāsu sandissatīti idha na vicāritaṃ .
Saṅgītiāruḷhapāḷivaseneva panettha vaṇṇanā katāti veditabbā .
Ettāvatā ca –
Sammūḷhā yattha pajā , tantākulādibhāvamāpannā ;
Nekavidhadukkhagahanaṃ , saṃsāraṃ nātivattanti .
Paccayabhede kusalo , loke garutampi paccayākāraṃ ;
Atinippuṇagambhīraṃ , javanabbhūmiṃ buddhañāṇassa .
Kusalādidhammabhedaṃ , nissāya nayehi vividhagaṇanehi ;
Vitthārento sattama-mabhidhammappakaraṇaṃ satthā .
SuvihitasanniṭṭhānoV0.492 , paṭṭhānaṃ nāma yaṃ pakāsesi ;
Saddhāya samāraddhā , yā aṭṭhakathā mayā tassa .
Ācariyānaṃ vādaṃ , avihāya vibhajjavādisissānaṃ ;
Atibahuvidhantarāye , lokamhi anantarāyena .
Sā evaṃ ajja katā , cuddasamattehi bhāṇavārehi ;
Atthaṃ pakāsayantī , paṭṭhānavarassa sakalassa .
Sanniṭṭhānaṃ pattā yatheva niṭṭhaṃ tathā bahujanassa ;
Sampāpuṇantu sīghaṃ , kalyāṇā sabbasaṅkappā .
EttāvatāM0.498 –
Sattappakaraṇaṃ nātho , abhidhammamadesayi ;
Devātidevo devānaṃ , devalokamhi yaṃ pure .
Tassa aṭṭhakathā esā , sakalassāpi niṭṭhitā ;
Ciraṭṭhitatthaṃ dhammassa , niṭṭhapentena taṃ mayā .
Yaṃ pattaṃ kusalaṃ tassa , ānubhāvena pāṇino ;
Sabbe saddhammarājassa , ñatvā dhammaṃ sukhāvahaṃ .
Pāpuṇantu visuddhāya , sukhāya paṭipattiyā ;
Asokamanupāyāsaṃ , nibbānasukhamuttamaṃ .
Ciraṃ tiṭṭhatu saddhammo , dhamme hontu sagāravā ;
Sabbepi sattā kālena , sammā devo pavassatu .
YathāV0.493 rakkhiṃsu porāṇā , surājāno tathevimaṃ ;
Rājā rakkhatu dhammena , attanova pajaṃ pajanti .
Paṭṭhānappakaraṇa-aṭṭhakathā niṭṭhitā .
Niṭṭhitā ca pañcapakaraṇaṭṭhakathāti .