Paccanīyagaṇanavaṇṇanā
532. Idāni
M0.470 ete ‘‘ kusalo dhammo kusalassa dhammassā ’’ tiādayo anulomavasena pannarasa vārā dassitā .Yasmā paccanīyepi eteyeva , na ito uddhaṃ ;
heṭṭhā pana honti , tasmā yassa yassa paccayassa paccanīye ye ye vārā labbhanti , te te ādito paṭṭhāya gaṇanavasena dassetuṃ nahetuyā pannarasātiādi āraddhaṃ .
Tattha nahetuyā sabbesampi yathādassitānaṃ paccayānaṃ vasena pannarasa labbhanti .
Nārammaṇe sahajāte
V0.465 hetupaccayo pavisati .Tasmiṃ tasmiṃ vāre suddho ārammaṇapaccayo parihāyati , sesapaccayavasena te vārā vissajjanaṃ labhanti .
Yathā ca nārammaṇe , evaṃ sesesupi .
Sahajāte hetupaccayo pavisati .
Tasmiṃ tasmiñca vāre naupanissaye naanantareti evaṃ paccanīyato ṭhitā paccayā parihāyanti , avasesapaccayavasena te te vārā vissajjanaṃ labhanti .
Nasahajāte pana ‘‘ kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca , akusalo dhammo akusalassa ca abyākatassa ca , kusalo ca abyākato ca dhammā kusalassa , akusalo ca abyākato ca dhammā akusalassāti ime cattāro vārā parihāyanti .
Etesañhi catunnaṃ purimesu dvīsu sahajātapaccayena paccayoti ekādasannaṃ paccayānaṃ vasena ekova paccayasaṅgaho vutto .
Te tasmiṃ paṭikkhitte aññenākārena vissajjanaṃ na labhanti .
Pacchimesu dvīsu nissayaatthiavigatapaccaye sandhāya ‘‘ sahajātaṃ purejātan ’’ ti vuttaṃ .
Te sahajāte paṭikkhitte avasesānaṃ hetuādīnañca purejātānañceva nissayaatthiavigatānaṃ vasena vissajjanaṃ na labhanti , tasmā ime cattāropi vārā parihāyanti .
Avasesānaṃ vasena ‘‘ ekādasā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha siyā – yathā hetumhi paṭikkhitte sesānaṃ adhipatiādīnaṃ vasena te vārā laddhā , evaṃ sahajāte paṭikkhitte avasesānaṃ hetuādīnaṃ vasena kasmā na labbhantīti ?
Nippadesattā .
Hetuādayo hi sahajātānaṃ ekadesamattato sappadesā , tasmā tesu paṭikkhittesu aññesaṃ vasena te vārā labbhanti .
Sahajāto pana nippadeso sabbepi hetuādayo gaṇhāti , tasmā tasmiṃ paṭikkhitte sabbepi te paṭikkhittā honti .
Na hi asahajātā hetupaccayādayo nāma atthi
M0.471 .Iti sahajātassa nippadesattā tasmiṃ paṭikkhitte sabbepi te ubhopi vārā na labbhanti .
‘‘ Sahajātaṃ purejātan ’’ ti vissajjitavāresu pana kiñcāpi sahajātapaccayoyeva natthi , yasmā panettha sahajātāva arūpakkhandhā nissayaatthiavigatavasena paccayā , sahajāte ca paṭikkhitte ekantena sahajātanissayaatthiavigatā paṭikkhittā honti , tasmā tassa paṭikkhittattā tepi vārā na labbhantīti evaṃ sabbathāpettha ime cattāro vārā parihāyanti .
Avasesānaññeva vasena ekādasāti vuttaṃ .
Naaññamaññananissayanasampayutte pi teyeva vārā parihāyanti .
Kasmā ?
Sahajātagatikattā .
Yatheva hi arūpadhammabhūto sahajātapaccayo nippadesena cattāro arūpakkhandhe gaṇhāti , tathā aññamaññanissayasampayuttāpīti sahajātagatikattā etesupi paṭikkhittesu te vārā
V0.466 na labbhantīti veditabbā .Tena vuttaṃ naaññamaññe ekādasa , nanissaye ekādasa , nasampayutte ekādasāti .
Tattha siyā – kiñcāpi ime avisesena kusalādibhedānaṃ catunnaṃ khandhānaṃ saṅgāhakattā sahajātagatikā , kusalo pana kusalābyākatassa ṭhapetvā sahajātapaccayaṃ aññathā paccayova na hoti , tasmā tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyatu .
Kusalo pana kusalābyākatānaṃ neva aññamaññapaccayo hoti , tasmiṃ paṭikkhitte so vāro kasmā parihāyatīti ?
Aññamaññapaccayadhammavasena pavattisabbhāvato .
Yatheva hi kusalābyākatā kusalassa sahajātapaccayova na honti .
Sahajātadhammavasena pana nissayapaccayādīhi pavattisabbhāvato tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyati , evamidhāpi aññamaññapaccayadhammavasena sahajātādīhi pavattisabbhāvato tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyati .
Naaññamaññapaccayena paccayoti padassa hi ayamattho – ye dhammā aññamaññapaccayasaṅgahaṃ gatā , na tehi paccayo .
Kusalo ca kusalābyākatānaṃ sahajātādivasena paccayo honto aññamaññapaccayadhammeheva paccayo hoti , tasmā tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyati .
Yathā ca so vāro , tathā sesāpi tayoti cattāropi te vārā parihāyanti .
Nanissaye
M0.472 ekādasāti etthāpi yasmā tesaṃ vārānaṃ ekentena sahajātapaccayadhammāva nissayabhūtā , tasmā nissaye paṭikkhitte parihāyanti .Napurejāte terasāti sahajātaṃ purejātanti vuttavissajjane dvimūlake dve apanetvā terasa .
Yathā hi te sahajāte paṭikkhitte purejātānaññeva nissayaatthiavigatānaṃ vasena vissajjanaṃ na labhanti , tathā purejātepi paṭikkhitte sahajātānaññeva nissayaatthiavigatānaṃ vasena vissajjanaṃ na labhanti , tasmā te apanetvā terasāti veditabbā .
Napacchājāte pannarasāti ettha ‘‘ pacchājātapaccayena paccayo ’’ ti vā ‘‘ sahajātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriyan ’’ ti vā āgataṭṭhānesu ṭhapetvā pacchājātaṃ avasesavasenapi te pañhā labbhanti , tasmā pannaraseva vuttā .
Nakammetiādīsu yasmā kammavipākāhārindriyajhānamaggāpi kusalādibhedānaṃ catunnaṃ khandhānaṃ ekadesova tasmā ṭhapetvā te dhamme avasesadhammavasena sahajātadhammā paccayā hontīti ekampi pañhāvissajjanaṃ na parihīnaṃ
V0.467 .Nasampayutte ekādasāti yasmā tesu catūsu vāresu sampayuttadhammā sahajātādipaccayena paccayā honti , tasmā sampayuttapaccayapaṭikkhepena teyeva vārā parihāyantīti veditabbā .
Navippayutte navāti dumūlakaekāvasānā cattāro ekamūlakadukāvasānā dve cāti ime cha vārā ekantena vippayuttapaccayadhammehi yuttā .
Tehi sahajātādivasena paccayā honti , tasmā vippayutte paṭikkhitte sabbepi te parihāyantīti naveva labbhanti .
Tena vuttaṃ ‘‘ navippayutte navā ’’ ti .
Noatthinoavigatesupi teyeva veditabbā .
Ekantena hi te vārā atthiavigatapaccayadhammayuttā , tasmā te tesaṃ paṭikkhepe parihāyanti .
Yepi labbhanti , tesu ārammaṇavasena anantarādivasena vā vissajjanāni kātabbāni .
Sahajātapurejātapacchājātaāhārindriyabhedato pañcannaṃ atthiavigatānaṃ vippayuttadhammānaṃ vā vasena na kātabbānīti .
533. Evaṃ paccanīye laddhavāre gaṇanato dassetvā idāni dumūlakādivasena paccayagaṇanaṃ dassetuṃ nahetupaccayā nārammaṇe pannarasātiādi āraddhaṃ .
Tattha nahetumūlakadukesu atirekagaṇano ūnataragaṇanena saddhiṃ yojito ūnataragaṇanova hoti .
Timūlake
M0.473 naupanissaye terasāti kusalo akusalassa , akusalo kusalassāti dve vārā parihāyanti .Kasmā ?
Nārammaṇena saddhiṃ naupanissayassa ghaṭitattā .
Ārammaṇavasena hi upanissayavasena ca imesaṃ pavatti .
Tañca ubhayaṃ paṭikkhittaṃ .
Ārammaṇādhipati ca ārammaṇūpanissayaggahaṇena gahito hotiyeva .
Chamūlakepi naupanissaye terasāti teyeva terasa .
Sattamūlake pana naupanissaye sattāti nasahajātena saddhiṃ ghaṭitattā tattha parihīnehi catūhi saddhiṃ ‘‘ kusalo kusalassa , kusalo akusalassa , akusalo akusalassa , akusalo kusalassā ’’ ti ime anantarūpanissayapakatūpanissayavasena pavattamānā cattāroti aṭṭha parihāyanti , tasmā avasesānaṃ vasena sattāti vuttaṃ .
Napurejāte ekādasāti nasahajātena saddhiṃ ghaṭitattā ekādasa .
Napacchājāte navāti tesu ekādasasu sahajātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriyanti laddhavissajjanesu dumūlake abyākatante dve vāre apanetvā .
Te hi sahajāte paṭikkhittepi pacchājātavasena aparihīnā .
Sahajātena pana saddhiṃ pacchājāte paṭikkhitte parihāyantīti sesānaṃ vasena navāti vuttaṃ .
Aṭṭhamūlake nanissaye ekādasāti sabbaṃ heṭṭhā vuttasadisameva .
Navamūlake
V0.468 naupanissaye pañcāti kusalādayo abyākatantā tayo dumūlakā abyākatantā dve cāti pañca .Tesu nānākkhaṇikakammakabaḷīkārāhārarūpajīvitindriyapacchājātadhammavasena vissajjanaṃ veditabbaṃ .
Dasamūlake napurejāte pañcātiādīsupi teyeva .
Napacchājāte tīṇīti pacchājātavasena labbhamāne dumūlake abyākatante dve apanetvā avasesā .
Navippayuttepi teyeva tayo .
Noatthiyā dveti nānākkhaṇikakammavasena kusalañca akusalañca kaṭattārūpassa .
Vipākaṃ panettha naupanissayena saddhiṃ ghaṭitattā na labbhati .
Ekādasamūlake heṭṭhā vuttasadisāva gaṇanā .
Dvādasamūlake nakamme ekan ti abyākatena abyākataṃ .
Tattha ca āhārindriyavasena vissajjanaṃ veditabbaṃ .
Terasamūlakādīsupi sabbattha ekan ti āgataṭṭhāne idameva gahetabbaṃ .
Nāhāre pana indriyavasena vissajjanaṃ veditabbaṃ .
Naindriye āhāravasena .
Cuddasamūlakādīsu nakammena saddhiṃ ghaṭitattā noatthinoavigatā na labbhantīti
M0.474 na vuttā .Nāhārapaccayā najhānapaccayāti naindriyaṃ apanetvā vuttaṃ .
Tasmā tattha indriyavasena ekaṃ veditabbaṃ .
Navipākapaccayā naindriyapaccayāti nāhāraṃ apanetvā vuttaṃ , tasmā tattha āhāravasena ekaṃ veditabbaṃ .
Imesu pana dvīsu paccanīyato ṭhitesu gaṇanā nāma natthi , tasmā ekato na dassitāti .
Nahetumūlakaṃ .
534. Nārammaṇamūlakādīsupi pannarasaterasaekādasanavāti sabbadukesu cattārova mūlagaṇanaparicchedā .
Tikādīsu pana bahupaccayasamāyoge itarānipi satta pañca tīṇi dve ekanti paricchinnagaṇanāni vissajjanāni labbhantiyeva .
Tesu yesaṃ paccayānaṃ samāyoge yaṃ yaṃ labbhati , taṃ taṃ heṭṭhā vuttanayena sādhukaṃ sallakkhetvā uddharitabbaṃ .
Sabbesu cetesu nārammaṇamūlakādīsu nārammaṇādīni padāni atikkantena hetupadena saddhiṃ paṭhamaṃ bandhitvāva cakkāni katāni .
Yasmā pana tāni nahetumūlake vuttasadisāneva honti , tasmā vitthārena adassetvā saṅkhepaṃ katvā dassitāni .
Tattha yathā nahetumūlake nārammaṇanaupanissayā visuṃ visuṃ pannarasa vāre labhantāpi samāyoge terasa labhiṃsu , evaṃ sabbattha teraseva labhanti .
Yathā ca nārammaṇanasahajātehi saddhiṃ naupanissaye satta vārā honti , evaṃ naupanissayanārammaṇehi saddhiṃ nasahajātepi satta .
538. Nanissayapaccayā
V0.469 naupanissayapaccayā napacchājāte tīṇīti kusalādīni abyākatantāni .Tesu kaṭattārūpañca āhārasamuṭṭhānañca paccayuppannaṃ .
543-544.
Nāhāranaindriyamūlakesu catukkesu nakammena saddhiṃ aghaṭitattā nahetumūlake viya ekentena labbhanti .
Naindriyamūlake naupanissaye ca napurejāte ca ṭhapetvā nāhāre tīṇīti kātabban ti naindriyapaccayato paṭṭhāya ime dve paccaye ghaṭetvā naindriyapaccayā … pe … naupanissayapaccayā nāhāre tīṇī .
Naindriyapaccayā … pe … napurejātapaccayā nāhāre tīṇīti evaṃ imehi paccayehi saddhiṃ nāhārapaccaye ca gaṇanā kātabbāti
M0.475 attho .Tattha tīṇīti kusalādīneva abyākatassa .
Tattha kusalākusalā kaṭattārūpānaṃ purejātassa ca kāyassa pacchājātapaccayena , abyākatā pana cittacetasikā pacchājātapaccayenevāti imesaṃ vasena tīṇi vissajjanāni kātabbāni .
Parato pana napacchājātena saddhiṃ ghaṭitattā nāhāre dveti vuttaṃ .
Tattha kaṭattārūpavasena kusalaṃ abyākatassa , tathā akusalanti ettakameva labbhati .
Āhārassa pana paṭikkhittattā kabaḷīkārāhāro atthiavigatavasenāpi paccayabhāvaṃ na labhati .
545. Navippayuttamūlakassa catumūlake naupanissaye pañcāti kusalo sahajātakusalassa , kusalo kaṭattārūpasaṅkhātassa abyākatassa , akusalo sahajātaakusalassa , tathā kaṭattārūpasaṅkhātassa abyākatassa , abyākato sahajātaabyākatassāti evaṃ pañca .
Navippayuttapaccayā … pe … naupanissaye tīṇīti heṭṭhā vuttanayeneva kusalādayo tayo abyākatassa .
546. Noatthipaccayā nahetuyā navāti nahetupaccayā noatthiyā vuttā naveva .
Sabbepi hi te ekamūlakekāvasānā anantarapakatūpanissayavasena labbhanti .
Nārammaṇe navā tipi teyeva nārammaṇe ṭhatvā naupanissaye dve kātabbā .
Yāva nissayampīti noatthimūlake naye ‘‘ noatthipaccayā nahetupaccayā nārammaṇapaccayā ’’ ti evaṃ cakkabandhagamanena nārammaṇapaccaye ṭhatvā imehi vā tīhi , ito paresu nādhipatiādīsu aññataraññatarena vā saddhiṃ yāva nissayapaccayaṃ pāpuṇāti , tāva gantvā naupanissaye dve vissajjanāni kātabbānīti attho .
Evaṃ
V0.470 lakkhaṇaṃ ṭhapetvā puna nārammaṇato paṭṭhāya yāva nissayā satta paccaye gahetvā naupanissaye dveti āha .Tattha noatthipaccayā nahetupaccayā nārammaṇapaccayā naupanissaye dve , noatthipaccayā nahetunārammaṇanādhipatipaccayā naupanissaye dveti evaṃ nārammaṇato purimapacchimehi nissayapariyosānehi sabbapadehi saddhiṃ yojanā kātabbā .
Dveti panettha kusalo abyākatassa , akusalo abyākatassāti
M0.476 nānākkhaṇikakammavasena kaṭattārūpassa paccayavasena veditabbāni .Naupanissayapadena saddhiṃ napurejātādīsu sabbattha dve .
Kammapaccayo panettha na gahito .
Tasmiñhi gahite tepi dve vārā chijjanti , vissajjanameva na labbhati .
Evaṃ yena yena saddhiṃ yassa yassa saṃsandane .
Yaṃ labbhati , yañca parihāyati , taṃ sabbaṃ sādhukaṃ sallakkhetvā sabbapaccanīyesu gaṇanā uddharitabbāti .
Paccanīyagaṇanavaṇṇanā .