16. Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā
16. Indriyapaccayaniddese
V0.376 cakkhundriyan ti cakkhusaṅkhātaṃ indriyaṃ .Indriyapaccayenāti sayaṃ purejāto hutvā arūpadhammānaṃ uppādato paṭṭhāya yāva bhaṅgā indriyapaccayena paccayo hoti .
Sotindriyādīsupi eseva nayo .
Arūpino indriyāti ettha arūpajīvitindriyampi saṅgahitaṃ .
Taṃsamuṭṭhānānan ti ettha heṭṭhā vuttanayeneva kaṭattārūpampi saṅgahitaṃ .
Vuttañhetaṃ pañhāvāre – paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā indriyā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ indriyapaccayena paccayoti .
Evaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā veditabbā .
Ayaṃ pana indriyapaccayo itthindriyapurisindriyavajjānaṃ samavīsatiyā indriyānaṃ vasena ṭhito .
Itthindriyapurisindriyāni hi kiñcāpi itthiliṅgapurisaliṅgādīnaṃ bījabhūtāni , kalalādikāle pana vijjamānesupi tesu itthiliṅgapurisaliṅgādīnaṃ abhāvā tāni neva tesaṃ , na aññesaṃ indriyapaccayataṃ pharanti .
Indriyapaccayo hi attano vijjamānakkhaṇe avinibbhuttadhammānaṃ indriyapaccayataṃ apharanto nāma natthi , tasmā tāni indriyapaccayā na honti .
Yesaṃ panetāni bījabhūtāni , tesaṃ tāni suttantikapariyāyena pakatūpanissayabhāvaṃ bhajanti .
Iti indriyapaccayo samavīsatiyā indriyānaṃ vasena ṭhitoti veditabbo .
So jātito kusalākusalavipākakiriyarūpavasena pañcadhā bhijjati .
Tattha kusalo bhūmivasena catudhā , akusalo kāmāvacarova vipāko catudhāva kiriyāsaṅkhāto tidhā , rūpaṃ kāmāvacaramevāti evaṃ anekadhā bhijjatīti evaṃ tāvettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo .
Evaṃ
M0.379 bhinne panettha catubhūmakopi kusalindriyapaccayo pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca indriyapaccayena paccayo , tathā akusalo .Ṭhapetvā pana rūpāvacarakusalaṃ avasesā kusalākusalā āruppe sampayuttadhammānaññeva indriyapaccayena paccayo .
Catubhūmako vipākindriyapaccayo ekanteneva sampayuttakānaṃ indriyapaccayena paccayo .
Kāmāvacararūpāvacarā panettha pañcavokāre uppajjanato pavatte cittasamuṭṭhānarūpassa , paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpassāpi indriyapaccayena paccayā honti .
Lokuttarā cittasamuṭṭhānarūpasseva .
Āruppe uppannā lokuttaravipākā indriyā rūpassa paccayā na honti .
Tebhūmakā kiriyindriyā pañcavokāre sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca , kāmāvacarārūpāvacarā pana āruppe sampayuttadhammānaññeva
V0.377 indriyapaccayataṃ pharanti .Cakkhundriyādivasena chabbidhe rūpindriye cakkhundriyaṃ kusalākusalavipākato sampayuttadhammānaṃ dvinnaṃ cakkhuviññāṇānaṃ , sotindriyādīni tathāvidhānaññeva sotaviññāṇādīnaṃ , rūpajīvitindriyaṃ attanā sahajātarūpānaṃ ṭhitikkhaṇe indriyapaccayena paccayo .
Sahajātapaccayatā pana tassa natthīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti .
Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā .