3. Paccayavāravaṇṇanā
243. Paccayavāre kusalaṃ dhammaṃ paccayāti kusaladhamme patiṭṭhito hutvā kusalaṃ dhammaṃ nissayaṭṭhena paccayaṃ katvāti attho .
Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paccayāti kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ nissayapaccayaṃ
V0.424 katvā tayo khandhā uppajjanti hetupaccayāti vuttaṃ hoti .Imināvupāyena sabbapadesu attho veditabbo .
Vatthuṃ paccayā vipākābyākatā kiriyābyākatā khandhāti idaṃ pañcavokāre pavattivasena vuttaṃ .
Pañcavokāre pavattiyañhi khandhānaṃ purejātaṃ vatthu nissayapaccayo hoti .
Paṭiccaṭṭhassa pana sahajātaṭṭhattā paṭiccavāre esa nayo na labbhatīti paṭisandhiyaṃ sahajātameva vatthuṃ sandhāya ‘‘ vatthuṃ paṭicca khandhā ’’ ti vuttaṃ .
Kusalaṃ ekaṃ khandhañca vatthuñca paccayā tayo khandhātiādīsupi imināva nayena attho veditabbo .
Abyākataṃ
M0.427 dhammaṃ paccayā kusalo ca abyākato cāti kusalābyākatānaṃ hetupaccayavasena ekato uppattiṃ sandhāya vuttaṃ .Kusaluppattikkhaṇasmiñhi vatthuṃ nissāya kusalā khandhā , cittasamuṭṭhāne ca mahābhūte nissāya cittasamuṭṭhānaṃ upādārūpaṃ hetupaccayavasena ekato uppajjati .
Iti paccayabhūtassa abyākatassa nānattepi paccayuppannānaṃ hetupaccayavasena ekato uppattiṃ sandhāyetaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Aññesupi evarūpesu ṭhānesu eseva nayo .
Evaṃ imasmiṃ hetupaccaye sahajātañca purejātañca nissayaṭṭhena paccayaṃ katvā sattarasa pañhā vissajjitā .
Tattha khandhā ceva bhūtā ca sahajātavasena , vatthu sahajātapurejātavasena gahitaṃ .
Paṭiccavāre pana sahajātavasena paccayo labbhati , tasmā tattha naveva pañhā vissajjitā .
Ye panete ettha sattarasa pañhā vissajjitā , tesu ekādike ekāvasāne vissajjane kusalādīsu ekapaccayato eko paccayuppanno .
Ekādike dukāvasāne ekapaccayato nānāpaccayuppanno .
Dukādike ekāvasāne nānāpaccayato eko paccayuppanno .
Dukādike dukāvasāne nānāpaccayato nānāpaccayuppanno .
248-252.
Ārammaṇapaccayādīsupi imināvupāyena pañhāvissajjanappabhedo veditabbo .
Yaṃ panetaṃ ārammaṇapaccaye vatthuṃ paccayā khandhāti vuttaṃ , taṃ paṭisandhikkhaṇe vipākakkhandheyeva sandhāya vuttaṃ .
Cakkhuviññāṇādīni abyākataṃ nissāya ārammaṇapaccayena uppajjantānaṃ pabhedadassanatthaṃ vuttāni .
Puna vatthuṃ paccayāti pavatte vipākakiriyābyākatānaṃ uppattidassanatthaṃ vuttaṃ .
Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ .
Evaṃ imasmiṃ ārammaṇapaccaye sahajātañca purejātañca paccayaṃ katvā satta pañhā vissajjitā .
Tattha khandhā sahajātavasena , vatthu sahajātapurejātavasena , cakkhāyatanādīni purejātavaseneva gahitāni .
Paṭiccavāre pana sahajātavaseneva paccayo labbhati .
Tasmā tattha tayova pañhā vissajjitā .
253-254.
Adhipatipaccaye
V0.425 vipākābyākataṃ lokuttarameva veditabbaṃ .Anantarasamanantarā rūpābhāvena ārammaṇasadisā .
Parato āsevananatthivigatesupi eseva nayo .
255. Sahajātapaccaye
M0.428 kaṭattārūpaṃ upādārūpan ti upādārūpasaṅkhātaṃ kaṭattārūpaṃ .Idaṃ asaññasattānaññeva rūpaṃ sandhāya vuttaṃ .
Cakkhāyatanādīni pañcavokāravasena vuttāni .
256-257.
Aññamaññapaccaye ca yathā ārammaṇapaccayā evan ti vissajjanasamataṃ sandhāya vuttaṃ .
Paccayuppannesu pana nānattaṃ atthi .
258. Upanissayapaccaye ārammaṇapaccayasadisan ti rūpābhāvatopi vissajjanasamatāyapi vuttaṃ .
259-260.
Vatthuṃ purejātapaccayātiādīnaṃ paṭiccavāre vuttanayenevattho gahetabbo .
261-266.
Kammapaccaye tīṇīti kusalaṃ paccayā kusalo abyākato kusalābyākato cāti evaṃ tīṇi veditabbāni .
Akusalepi eseva nayo .
267-268.
Vippayuttapaccaye khandhe vippayuttapaccayāti khandhe nissāya vippayuttapaccayā uppajjantīti attho .
Khandhā vatthuṃ vippayuttapaccayāti khandhā vatthuṃ nissāya vippayuttapaccayā uppajjantīti attho .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .
269-276.
Idāni yathāladdhāni vissajjanāni gaṇanavasena dassetuṃ hetuyā sattarasātiādimāha .
Tattha hetuyā sattarasāti kusalena kusalaṃ , kusalena abyākataṃ , kusalena kusalābyākatanti evaṃ kusalavasena ekādikāni ekāvasānāni dve , dukāvasānaṃ ekanti tīṇi vuttāni honti , tathā akusalavasena .
Abyākatena abyākataṃ , teneva kusalaṃ , akusalaṃ , kusalābyākataṃ akusalābyākatañca ;
kusalābyākatehi kusalaṃ , abyākataṃ , kusalābyākataṃ ;
akusalābyākatehi akusalaṃ , abyākataṃ , akusalābyākatanti evaṃ sattarasa veditabbāni .
Ārammaṇe
V0.426 sattāti kusalena kusalaṃ ;akusalena akusalaṃ , abyākatena abyākataṃ , kusalaṃ , akusalaṃ ;
kusalābyākatena kusalaṃ ;
akusalābyākatena akusalanti evaṃ satta .
Vipāke
M0.429 ekan ti abyākatena abyākatameva .Evamettha sattarasa , satta , ekanti tayo vāraparicchedā honti .
Tesu dvādasa sattarasakā , dasa sattakā , ekaṃ ekakanti te sabbe sādhukaṃ sallakkhetvā parato dukatikādivasena paccayasaṃsandane ūnataragaṇanassa vasena gaṇanā veditabbā .
Sakkā hi imāya gaṇanāya dukamūlādīsu vāraparicchede jānitunti puna ‘‘ kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo ’’ ti anāmasitvā gaṇanavaseneva vāraparicchedaṃ dassetuṃ hetupaccayā ārammaṇe sattātiādi āraddhaṃ .
Tattha kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā ārammaṇapaccayā .
Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paccayā tayo khandhāti iminā nayena ārammaṇe laddhavissajjanāni vitthāretabbāni .
Ayaṃ tāva anulome nayo .
277-285.
Paccanīye pana kusalaṃ na labbhatīti akusalaṃ dhammaṃ paccayāti akusalameva ādiṃ katvā vissajjanaṃ āraddhaṃ .
Taṃ yathāpāḷimeva niyyāti .
Yañhettha vattabbaṃ siyā , taṃ paṭiccavārassa paccanīye vuttameva .
286-287.
Yaṃ panetaṃ paccanīye laddhavissajjanaparicchedaṃ gaṇanato dassetuṃ nahetuyā cattārītiādi vuttaṃ , tattha cattāri , sattarasa , satta , pañca , tīṇi , ekanti cha paricchedā .
Tesaṃ vasena dukatikādīsu paccayasaṃsandane gaṇanā veditabbā .
Yo hi paccayo sattarasa vissajjanāni labhati , tena saddhiṃ sadisasaṃsandane sattarasa , ūnatarasaṃsandane sesā chapi paricchedā labbhanti .
Evaṃ sesesupi adhikaparicchedaṃ ṭhapetvā samasamā ūnatarā ca labbhantīti .
Ettha ca adhikatarā na labbhantīti ayamettha niyamo .
Samasamā pana ūnatarā ca atthā virodhe sati labbhanti .
Tenettha ‘‘ nahetupaccayā nārammaṇe ekan ’’ tiādi vuttaṃ .
Ettha hi nahetuyā catunnaṃ , nārammaṇe pañcannaṃ āgatattā nahetuvasena cattārīti vattabbaṃ siyā , nārammaṇena
V0.427 saddhiṃ ghaṭitattā pana ārammaṇadhammo virujjhatīti akusalaṃ dhammaṃ paccayā akusalo dhammo , abyākataṃ dhammaṃ paccayā akusalo , akusalañcaM0.430 abyākatañca dhammaṃ paccayā akusaloti tīṇi vissajjanāni parihīnāni .Abyākataṃ dhammaṃ paccayā abyākatoti rūpavasena ekameva vuttaṃ .
Evaṃ sabbattha viruddhāviruddhaṃ ñatvā labbhamānaparicchedo veditabbo .
Apicettha idaṃ nayamattadassanaṃ .
Nādhipatiyā cattārīti nahetuyā laddhāneva .
Sesacatukkesupi eseva nayo .
Nānantare ekan ti ahetukacittasamuṭṭhānassa ceva sesarūpassa ca vasena abyākatena abyākataṃ .
Evaṃ sabbesu ekakesu yujjamānakarūpaṃ jānitabbaṃ .
Napurejāte dveti idhāpi nahetuvasena cattārīti vattabbaṃ siyā , napurejātena saddhiṃ ghaṭitattā pana abyākataṃ dhammaṃ paccayā akusalo , akusalañca abyākatañca dhammaṃ paccayā akusaloti vatthupurejātavasena dve vissajjanāni parihīnāni .
Āruppe pana ahetukamohassa ahetukakiriyassa ca vasena dve vuttāni .
Navippayutte dveti āruppe ahetukākusalakiriyavasena dve .
Nonatthi novigatesu ekanti sabbassa rūpassa vasena abyākatena abyākataṃ daṭṭhabbaṃ .
Tikādīsu apubbaṃ natthi .
288. Nārammaṇamūlake pana naadhipatiyā pañcāti nārammaṇe laddhāneva .
Nakamme ekan ti ettha cittasamuṭṭhānañca kaṭattārūpañca aggahetvā sesarūpavasena abyākatena abyākataṃ veditabbaṃ .
289-296.
Nādhipatimūlake napurejāte sattāti napurejāte laddhāneva .
Napacchājāte sattarasāti imānipi tattha laddhāni sattaraseva .
Nānantaranasamanantaranaaññamaññanaupanissayanasampayuttanonatthinovigatamūlakāni nārammaṇamūlakasadisāneva .
Imināva nayamattadassanena sabbattha āgatānāgataṃ labbhamānālabbhamānañca veditabbanti .
Paccanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .
297-328.
Imināyeva pana lakkhaṇena anulomaṃ purato katvā anulomapaccanīye paccanīyaṃ
V0.428 purato katvā paccanīyānulome ca gaṇanaparicchedo āgatānāgataṃ labbhamānālabbhamānañca veditabbanti .Paccayavāravaṇṇanā niṭṭhitā .