Paccanīyānulomavaṇṇanā
631. Paccanīyānulomepi ‘‘ hetuyā satta , ārammaṇe navā ’’ ti evaṃ anulome ‘‘ nahetuyā pannarasa , nārammaṇe pannarasā ’’ ti evaṃ paccanīye ca laddhagaṇanesu paccayesu yo paccanīyato ṭhito , tassa paccanīyato laddhavāresu ye anulomato ṭhitassa anulomato laddhavārehi sadisā vārā , tesaṃ vasena gaṇanā veditabbā .
Paccanīyasmiñhi nahetupaccaye ‘‘ nahetuyā pannarasā ’’ ti pannarasa vārā laddhā , anulome ārammaṇapaccaye ‘‘ ārammaṇe navā ’’ ti nava vārā laddhā .
Tattha ye nahetuyā pannarasa vuttā , tesu ye vārā ārammaṇe vuttehi navahi sadisā , tesaṃ vasena gaṇanā veditabbā .
Tattha ye ārammaṇe nava vuttā , te nahetuyā vuttesu pannarasasu kusalo ‘‘ kusalākusalābyākatānaṃ , akusalo akusalakusalābyākatānaṃ , abyākato abyākatakusalākusalānan ’’ ti imehi navahi sadisā , te sandhāya nahetuyā ārammaṇe navāti vuttaṃ .
Adhipatiyā dasātiādīsupi eseva nayo .
Ārammaṇādīnañhi anulomagaṇanāya ye vārā vuttā nahetupaccayena saddhiṃ saṃsandanepi te sabbe labbhantīti veditabbā .
‘‘ Kusalo dhammo kusalassa dhammassa nahetupaccayena paccayo ārammaṇapaccayena paccayo , dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ paccavekkhati , pubbe suciṇṇāni paccavekkhatī ’’ ti iminā upāyena tesaṃ pāḷi uddharitabbā .
Nahetupaccayā adhipatiyā dasāti ettha ṭhapetvā vīmaṃsādhipatiṃ sesādhipativasena anulomavibhaṅge āgatavārā uddharitabbā .
Evamettha nava
M0.479 dasasattatīṇiterasaekanti cha gaṇanaparicchedā , tesaṃ vasena ūnataragaṇanena saddhiṃ atirekagaṇanassāpi gaṇanaṃ parihāpetvā nahetumūlakādīnaṃ nayānaṃ timūlakādīsu sabbasaṃsandanesu gaṇanā veditabbā .Idaṃ tāva sādhāraṇalakkhaṇaṃ
V0.473 .Na panetaṃ sabbasaṃsandanesu gacchati , yehi pana paccayehi saddhiṃ yesaṃ paccayānaṃ saṃsandane ye vārā virujjhanti , te apanetvā avasesānaṃ vasenapettha gaṇanā veditabbā .
Nahetupaccayā naārammaṇapaccayā adhipatiyā sattāti ettha hi kusalo akusalassa ;
abyākato kusalassa , akusalassāti ime ārammaṇādhipativasena labbhamānā tayo vārā virujjhanti .
Kasmā ?
Naārammaṇapaccayāti vuttattā .
Tasmā te apanetvā sahajātādhipatinayenevettha ‘‘ kusalo kusalassa , abyākatassa , kusalābyākatassa ;
akusalo akusalassa , abyākatassa , akusalābyākatassa ;
abyākato abyākatassā ’’ ti satta vārā veditabbā .
Tepi nahetupaccayāti vacanato ṭhapetvā vīmaṃsādhipatiṃ sesādhipatīnaṃ vasena .
Evaṃ sabbattha ūnataragaṇanapaccayavasena avirujjhamānagaṇanavasena ca gaṇanā veditabbā .
Yesu ca paccayesu paccanīyato ṭhitesu ye anulomato na tiṭṭhanti , tepi veditabbā .
Seyyathidaṃ – anantare paccanīyato ṭhite samanantarāsevananatthivigatā anulomato na tiṭṭhanti , sahajāte paccanīyato ṭhite hetuaññamaññavipākajhānamaggasampayuttā anulomato na tiṭṭhanti , nissaye paccanīyato ṭhite vatthupurejāto anulomato na tiṭṭhati .
Āhāre vā indriye vā paccanīyato ṭhite hetuaññamaññavipākajhānamaggasampayuttā anulomato na tiṭṭhanti .
Ārammaṇe pana paccanīyato ṭhite adhipatiupanissayā anulomato na tiṭṭhanti , ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayā pana na labbhanti .
Iminā upāyena sabbattha yaṃ labbhati , yañca na labbhati , taṃ jānitvā labbhamānavasena vārā uddharitabbā .
Tattha sabbesupi timūlakādīsu anantare sattātiādayo dumūlake laddhavārāyeva sattamūlakādīsu pana nasahajātapaccayā nissaye tīṇīti purejātavasena vatthunissaye tīṇi .
Kamme dve nānākkhaṇikavaseneva .
Āhāre
M0.480 ekaṃ kabaḷīkārāhāravasena .Indriye ekaṃ rūpindriyavasena .
Kamena gantvā vippayutte tīṇīti kusalādīnaṃ abyākatantāni pacchājātavasena .
Atthiavigatesu pañcāti tāni ceva tīṇi , kusalābyākatā abyākatassa , akusalābyākatā abyākatassāti imāni ca dve pacchājātāhārindriyavasenāti .
Pacchājātapaccayassa paccanīkabhāvato paṭṭhāya pana atthiavigatesu ekan ti abyākato abyākatassa
V0.474 āhārindriyavasena .Nāhāre gahite naindriyapaccayāti na gahetabbaṃ .
Tathā naindriye gahite nāhārapaccayāti .
Kasmā ?
Dvīsu ekato gahitesu gaṇetabbavārassa abhāvato .
Jhānamaggādīsupi paccanīkato ṭhitesu āhārato vā indriyato vā ekaṃ anulomaṃ akatvāva avasāne indriye ekaṃ , atthiyā ekaṃ , avigate ekaṃ , āhāre ekaṃ , atthiyā ekaṃ , avigate ekan ti vuttaṃ .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Nahetumūlakaṃ .
636. Nārammaṇamūlakādīsu naaññamaññamūlake naaññamaññapaccayā hetuyā tīṇīti kusalādīni cittasamuṭṭhānānaṃ .
Adhipatiyā aṭṭhāti adhipatiyā vuttesu dasasu ‘‘ kusalo kusalābyākatassa , akusalo akusalābyākatassā ’’ ti dve apanetvā sesāni aṭṭha .
Sahajāte pañcāti hetuyā vuttehi tīhi saddhiṃ ‘‘ kusalo ca abyākato ca abyākatassa , akusalo ca abyākato ca abyākatassā ’’ ti ime dve .
Nissaye sattāti tehi pañcahi saddhiṃ ‘‘ abyākato kusalassa , abyākato akusalassā ’’ ti ime dve vatthuvasena .
Kamme tīṇīti hetuyā vuttāneva .
Sesatikesupi eseva nayo .
Adhipatiyā tīṇīti heṭṭhā vuttāneva .
644. Nāhāramūlake aññamaññe tīṇīti ṭhapetvā āhāre sesacetasikavasena veditabbāni .
Yathā ca heṭṭhā , tathā idhāpi nāhāranaindriyesu ekekameva gahitaṃ , na dve ekato .
648. Nasampayuttapaccayā
M0.481 hetuyā tīṇīti heṭṭhā naaññamaññe vuttāneva .Adhipatiyā aṭṭhāti vuttāneva .
Navippayuttamūlake kamme pañcāti kusalādicetanā sahajātakusalādīnaṃ , nānākkhaṇikā kusalākusalacetanā kammasamuṭṭhānarūpassāti evaṃ pañca .
Āhārindriyesu tīṇi sahajātasadisāni .
Jhānamaggādīsu tīṇi hetusadisāni .
650. Noatthimūlake yasmā hetu noatthi nāma na hoti , niyamato atthiyeva , tasmā taṃ aggahetvā nārammaṇe navāti vuttaṃ .
Yathā ca hetu , tathā aññepi atthipaccayalakkhaṇayuttā ettha anulomato na tiṭṭhanti .
Kamme dveti idaṃ pana nānākkhaṇikakammavasena vuttaṃ .
Paccanīyato sabbe labbhanti .
Yaṃ pana anulomato labbhamānampi aggahetvā tato puretarā paccayā paccanīyato gayhanti , so pacchā yojanaṃ labhati .
Tenevettha ‘‘ noatthipaccayā nahetupaccayā … pe … noavigatapaccayā kamme dve ’’ ti vuttaṃ .
Kasmā panesa sakaṭṭhāneyeva na gahitoti
V0.475 ?Yasmā avasesesupi paccanīyato ṭhitesu ekova anulomato labbhati .
Idañhi imasmiṃ paccayānulome lakkhaṇaṃ – yo sabbesu paccanīyato ṭhitesu ekova anulomato labbhati , so pacchā vuccatīti .
Noatthipaccayā nohetupaccayā … pe … noavigatapaccayā upanissaye navāti etthāpi eseva nayo .
Idaṃ pana pakatūpanissayavasena vuttaṃ .
Iminā upāyena sabbattha labbhamānaṃ alabbhamānaṃ purevuttaṃ pacchāvuttañca veditabbanti .
Pañhāvārassa paccanīyānulomavaṇṇanā .
Niṭṭhitā ca kusalattikapaṭṭhānassa vaṇṇanāti .