21. Atthipaccayaniddesavaṇṇanā
21. Atthipaccayaniddese cattāro khandhātiādīhi sahajātavasena atthipaccayo niddiṭṭho .
Cakkhāyatanan tiādīhi purejātavasena .
Yaṃ rūpaṃ nissāyāti ettha sahajātapurejātavasena atthipaccayo niddiṭṭho .
Evamayaṃ pāḷi sahajātapurejātānaññeva atthipaccayānaṃ vasena āgatā .
Pañhāvāre pana sahajātaṃ , purejātaṃ , pacchājātaṃ , āhāraṃ , indriyanti imesaṃ vasena āgatattā pacchājātaāhārindriyavasenāpi atthipaccayo labbhati .
Idha pana sāvasesavasena desanā katāti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā .
Ayaṃ pana atthipaccayo nāma duvidho – aññamaññato , na aññamaññato .
Tattha aññamaññaṃ tividhaṃ – arūpaṃ arūpena , rūpaṃ rūpena , rūpārūpaṃ rūpārūpena .
‘‘ Cattāro khandhā arūpino ’’ ti ettha hi sabbacittuppattivasena arūpaṃ arūpena vuttaṃ .
‘‘ Cattāro mahābhūtā ’’ ti ettha sabbasantativasena rūpaṃ rūpena .
‘‘ Okkantikkhaṇe nāmarūpan ’’ ti ettha paṭisandhikhandhānañceva vatthuno ca vasena rūpārūpaṃ rūpārūpena vuttaṃ .
Na aññamaññampi tividhaṃ –
‘‘ arūpaṃ rūpassa , rūpaṃ rūpassa , rūpaṃ
M0.384 arūpassa cittacetasikā dhammā ’’ ti ettha hi pañcavokāravasena arūpaṃ rūpassa vuttaṃ .‘‘ Mahābhūtā upādārūpānan ’’ ti ettha sabbasantativasena rūpaṃ rūpassa .
‘‘ Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā ’’ tiādīsu vatthārammaṇavasena rūpaṃ arūpassa atthipaccayoti vuttaṃ .
Apicesa atthipaccayo nāma saṅkhepato khaṇattayappattaṃ nāmañceva rūpañca , vattamānā pañcakkhandhātipi vattuṃ vaṭṭati .
So jātibhedato kusalākusalavipākakiriyarūpavasena pañcadhā bhijjati
V0.382 .Tattha kusalo sahajātapacchājātavasena duvidho hoti , tathā akusalo vipākakiriyasaṅkhāto ca .
Tesu kusalo kāmāvacarādibhedena catudhā bhijjati , akusalo kāmāvacarova vipāko catubhūmako , kiriyāsaṅkhāto tibhūmako .
Rūpasaṅkhāto atthipaccayo kāmāvacarova .
So pana sahajātapurejātavasena duvidho .
Tattha pañca vatthūni ārammaṇāni ca purejātāneva , hadayavatthu sahajātaṃ vā hoti purejātaṃ vā .
Pañhāvāre pana āgato āhāro indriyañca sahajātādibhedaṃ na labhatīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo .
Evaṃ bhinne panettha catubhūmakakusalopi sahajāto atthipaccayo pañcavokāre ‘‘ eko khandho tiṇṇannaṃ khandhānan ’’ tiādinā nayena aññamaññaṃ khandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca ṭhapetvā pana rūpāvacarakusalaṃ avaseso āruppe sampayuttakkhandhānaññeva sahajātakusalo atthipaccayena paccayo hoti .
Catubhūmako panesa pañcavokāre catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājāto kusalo atthipaccayena paccayo hoti .
Akusalepi eseva nayo .
Sopi hi pañcavokāre sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca , catuvokāre sampayuttakkhandhānaññeva sahajātākusalo atthipaccayena paccayo .
Pañcavokāre catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātākusalo atthipaccayena paccayo .
Vipākato pana kāmāvacararūpāvacaro atthipaccayo niyameneva paṭisandhikkhaṇe khandhānañceva kaṭattārūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo .
Pavatte
M0.385 pana sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo , ṭhitippattassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthipaccayena paccayo .Arūpāvacaravipāko pana āruppe uppannalokuttaravipāko ca attanā sampayuttakkhandhānaññeva sahajātatthipaccayena paccayo .
Pañcavokāre lokuttaravipāko sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo , catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthipaccayena paccayo .
Kiriyato rūpāvacaro atthipaccayo sampayuttakkhandhānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sahajātatthipaccayena paccayo , catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthipaccayena paccayo .
Kāmāvacarārūpāvacaro pana āruppe sampayuttakkhandhānaññeva , pañcavokāre cittasamuṭṭhānarūpassāpi sahajātatthipaccayena paccayo , catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātatthi paccayena paccayo .
Rūpasaṅkhāto pana atthipaccayo sahajāto , purejāto , āhāro , indriyanti catubbidho .
Tattha sahajātarūpatthipaccayo catusamuṭṭhānavasena catudhā ṭhito .
Tattha kammasamuṭṭhāno ekaṃ mahābhūtaṃ tiṇṇannaṃ mahābhūtānaṃ , tīṇi ekassa , dve dvinnaṃ , mahābhūtā upādārūpānanti evaṃ sahajātatthipaccayena paccayo hoti .
Paṭisandhikkhaṇe vatthurūpaṃ kāmāvacararūpāvacaravipākakkhandhānaṃ sahajātatthipaccayena paccayo hoti .
Tesampi tisamuṭṭhānikarūpaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ tiṇṇannaṃ mahābhūtānaṃ , tīṇi ekassa , dve dvinnaṃ , mahābhūtā upādārūpānanti evaṃ sahajātatthipaccayena paccayo hoti .
Purejātatthipaccayo pana vatthupurejātaārammaṇapurejātavasena duvidho hoti .
So duvidhopi heṭṭhā purejātapaccaye vuttanayeneva yojetvā gahetabbo .
Āhāratthipaccayopi heṭṭhā kabaḷīkārāhārapaccaye yojitanayeneva yojetabbo .
Idha panesa attano aniruddhakkhaṇe paccayabhāvena atthipaccayoti vutto .
Rūpajīvitindriyampi heṭṭhā indriyapaccaye rūpajīvitindriyayojanāyaṃ vuttanayeneva yojetabbaṃ .
Idha panetampi attano aniruddhakkhaṇeyeva paccayabhāvena atthipaccayoti vuttanti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti .
Atthipaccayaniddesavaṇṇanā .