20. Vippayuttapaccayaniddesavaṇṇanā
20. Vippayuttapaccayaniddese rūpino dhammā arūpīnan ti idaṃ tāva hadayavatthuno ceva cakkhundriyādīnañca vasena veditabbaṃ .
Rūpadhammesu hi eteyeva cha koṭṭhāsā arūpakkhandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayā honti .
Rūpāyatanādayo pana ārammaṇadhammā kiñcāpi vippayuttadhammā , vippayuttapaccayā pana na honti .
Kiṃ kāraṇā ?
Sampayogāsaṅkāya abhāvato .
Arūpino hi khandhā cakkhādīnaṃ vatthūnaṃ abbhantarato nikkhamantā viya uppajjanti .
Tattha āsaṅkā hoti –
‘‘ kiṃ nu kho ete etehi sampayuttā , udāhu vippayuttā ’’ ti .
Ārammaṇadhammā pana vatthunissayena uppajjamānānaṃ ārammaṇamattā hontīti natthi tesu sampayogāsaṅkā .
Iti sampayogāsaṅkāya
M0.382 abhāvato na te vippayuttapaccayā .Hadayavatthuādīsu eva panāyaṃ vippayuttapaccayatā veditabbā .
Vuttampi cetaṃ pañhāvāre – vatthu kusalānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo .
Vatthu akusalānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayo .
Cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo .
Sota … ghāna … jivhā … kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇassa vippayuttapaccayena paccayo .
Vatthu vipākābyākatānaṃ kiriyābyākatānaṃ khandhānaṃ vippayuttapaccayena paccayoti .
Arūpino
V0.380 dhammā rūpīnan ti idaṃ pana catunnaṃ khandhānaṃ vasena veditabbaṃ .Arūpadhammesu hi cattāro khandhāva sahajātapurejātānaṃ rūpadhammānaṃ vippayuttapaccayā honti , nibbānaṃ pana arūpampi samānaṃ rūpassa vippayuttapaccayo na hoti .
‘‘ Catūhi sampayogo catūhi vippayogo ’’ ti hi vuttaṃ .
Iti catunnaṃ arūpakkhandhānaṃyeva vippayuttapaccayatā veditabbā .
Vuttampi cetaṃ pañhāvāre – sahajātā kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo .
Pacchājātā kusalā khandhā purejātassa imassa kāyassa vippayuttapaccayena paccayo .
Paṭisandhikkhaṇe vipākābyākatā khandhā kaṭattārūpānaṃ vippayuttapaccayena paccayo , khandhā vatthussāti .
Evaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā veditabbā .
Ayaṃ pana vippayuttapaccayo nāma saṅkhepato pañcavokārabhave vattamānā rūpārūpadhammā .
Tesu rūpaṃ vatthuno cakkhādīnañca vasena chadhā bhinnaṃ , arūpaṃ pañcavokārabhave uppannakusalākusalavipākakiriyavasena catudhā bhinnaṃ .
Tassa bhūmito kāmāvacarādivasena catudhā , ekadhā , tidhā , tidhāti ekadasadhā bhedo hoti .
Āruppavipākañhi vippayuttapaccayo na hotīti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo .
Evaṃ bhinne panettha pañcavokārabhave uppannaṃ catubhūmakampi kusalaṃ akusalañca attanā samuṭṭhāpitacittasamuṭṭhānarūpassa sahajātavippayuttapaccayena paccayo hoti .
Uppādakkhaṇaṃ pana atikkamitvā ṭhitikkhaṇaṃ pattassa purejātassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikarūpakāyassa pacchājātavippayuttapaccayena paccayo hoti .
Ettha ca tisamuṭṭhānikakāyoti āhārasamuṭṭhānassa abhāvato brahmapārisajjādīnaṃ kāyo veditabbo .
Kāmāvacararūpāvacaravipākaṃ pana pavatte cittasamuṭṭhānarūpassa , paṭisandhiyaṃ
M0.383 kaṭattārūpassa ca sahajātavippayuttapaccayena paccayo hoti .Lokuttaravipākaṃ cittasamuṭṭhānarūpasseva .
Tividhampi panetaṃ purejātassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātavippayuttapaccayena paccayo .
Tebhūmakampi kiriyaṃ cittasamuṭṭhānassa sahajātavippayuttapaccayena paccayo , purejātassa catusamuṭṭhānikatisamuṭṭhānikakāyassa pacchājātavippayuttapaccayena paccayo .
Chadhā ṭhitesu pana rūpesu vatthurūpaṃ paṭisandhikkhaṇe kāmāvacararūpāvacaravipākānaṃ sahajātavippayuttapaccayena paccayo , pavatte uppajjamānānaṃ catubhūmakakusalānaṃ akusalānaṃ dvipañcaviññāṇavajjānaṃ tebhūmakavipākānaṃ tebhūmakakiriyānañca purejātavippayuttapaccayena
V0.381 paccayo .Cakkhāyatanādīni cakkhuviññāṇādīnaṃ purejātavippayuttapaccayena paccayoti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti .
Vippayuttapaccayaniddesavaṇṇanā .