3. Adhipatipaccayaniddesavaṇṇanā
3. Adhipatipaccayaniddese chandādhipatīti chandasaṅkhāto adhipati .
Chandaṃ dhuraṃ katvā chandaṃ jeṭṭhakaṃ katvā cittuppattikāle uppannassa kattukamyatāchandassetaṃ nāmaṃ .
Sesesupi eseva nayo .
Kasmā pana yathā hetupaccayaniddese hetū hetusampayuttakānan ’’ ti vuttaṃ , evamidha ‘‘ adhipatī adhipatisampayuttakānanti avatvā ‘‘ chandādhipati chandasampayuttakānan ’’ tiādinā nayena desanā katāti ?
Ekakkhaṇe abhāvato .
Purimanayasmiñhi dve tayo hetū ekakkhaṇepi hetupaccayo honti mūlaṭṭhena .
Upakārakabhāvassa avijahanato .
Adhipati pana jeṭṭhakaṭṭhena upakārako , na ca ekakkhaṇe bahū jeṭṭhakā nāma honti .
Tasmā ekato uppannānampi nesaṃ ekakkhaṇe adhipatipaccayabhāvo natthi .
Tassa adhipatipaccayabhāvassa ekakkhaṇe abhāvato idha evaṃ desanā katāti .
Evaṃ
M0.361 sahajātādhipatiṃ dassetvā idāni ārammaṇādhipatiṃ dassetuṃ yaṃ yaṃ dhammaṃ garuṃ katvātiādi āraddhaṃ .Tattha yaṃ yaṃ dhamman ti yaṃ yaṃ ārammaṇadhammaṃ .
Garuṃ katvāti garukāracittīkāravasena vā assādavasena vā garuṃ bhāriyaṃ laddhabbaṃ avijahitabbaṃ anavaññātaṃ katvā .
Te te dhammāti te te garukātabbadhammā .
Tesaṃ tesan ti tesaṃ tesaṃ garukārakadhammānaṃ .
Adhipatipaccayenāti ārammaṇādhipatipaccayena paccayo hotīti ayaṃ tāvettha pāḷivaṇṇanā .
Ayaṃ
V0.360 pana adhipati nāma sahajātārammaṇavasena duvidho .Tattha sahajāto chandādivasena catubbidho .
Tesu ekeko kāmāvacarādivasena bhūmito catubbidho .
Tattha kāmāvacaro kusalākusalakiriyavasena tividho .
Akusalaṃ patvā panettha vīmaṃsādhipati na labbhati .
Rūpārūpāvacaro kusalakiriyavasena duvidho , apariyāpanno kusalavipākavasena duvidho .
Ārammaṇādhipati pana jātibhedato kusalākusalavipākakiriyarūpanibbānānaṃ vasena chabbidhoti evamettha nānappakārabhedato viññātabbo vinicchayo .
Evaṃ bhinne panettha sahajātādhipatimhi tāva kāmāvacarakusalakiriyasaṅkhāto adhipati duhetukatihetukesu cittuppādesu chandādīnaṃ aññataraṃ jeṭṭhakaṃ katvā uppattikāle attanā sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca adhipatipaccayo hoti .
Rūpāvacarakusalakiriyasaṅkhātepi eseva nayo .
Ayaṃ pana ekanteneva labbhati .
Na hi te dhammā sahajātādhipatiṃ vinā uppajjanti .
Arūpāvacarakusalakiriyasaṅkhāto pana pañcavokāre rūpāvacaraadhipatisadisova catuvokāre pana sampayuttadhammānaññeva adhipatipaccayo hoti .
Tathā tatthuppanno sabbopi kāmāvacarādhipati .
Apariyāpanno kusalatopi vipākatopi pañcavokāre ekanteneva sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca adhipatipaccayo hoti , catuvokāre arūpadhammānaññeva .
Akusalo kāmabhave micchattaniyatacittesu ekanteneva sampayuttakānañceva cittasamuṭṭhānarūpānañca adhipatipaccayo hoti .
Aniyato kāmabhavarūpabhavesu
M0.362 attano adhipatikāle tesaññeva .Arūpabhave arūpadhammānaññeva adhipatipaccayo hoti .
Ayaṃ tāva sahajātādhipatimhi nayo .
Ārammaṇādhipatimhi pana kāmāvacarakusalo ārammaṇādhipati kāmāvacarakusalassa lobhasahagatākusalassāti imesaṃ dvinnaṃ rāsīnaṃ ārammaṇādhipatipaccayo hoti .
Rūpāvacarārūpāvacarepi kusalārammaṇādhipatimhi eseva nayo .
Apariyāpannakusalo pana ārammaṇādhipati kāmāvacarato ñāṇasampayuttakusalassa ceva ñāṇasampayuttakiriyassa ca ārammaṇādhipatipaccayo hoti .
Akusalo pana ārammaṇādhipati nāma lobhasahagatacittuppādo vuccati .
So lobhasahagatākusalasseva ārammaṇādhipatipaccayo hoti .
Kāmāvacaro pana vipākārammaṇādhipati lobhasahagatākusalasseva ārammaṇādhipatipaccayo hoti .
Tathā rūpāvacarārūpāvacaravipākārammaṇādhipati .
Lokuttaro pana vipākārammaṇādhipati kāmāvacarato ñāṇasampayuttakusalakiriyānaññeva
V0.361 ārammaṇādhipatipaccayo hoti .Kāmāvacarādibhedato pana tividhopi kiriyārammaṇādhipati lobhasahagatākusalasseva ārammaṇādhipatipaccayo hoti .
Catusamuṭṭhānikarūpasaṅkhāto rūpakkhandho ārammaṇādhipati lobhasahagatākusalasseva ārammaṇādhipatipaccayo hoti .
Nibbānaṃ kāmāvacarato ñāṇasampayuttakusalassa ñāṇasampayuttakiriyassa lokuttarakusalassa lokuttaravipākassa cāti imesaṃ catunnaṃ rāsīnaṃ ārammaṇādhipatipaccayo hotīti evamettha paccayuppannatopi viññātabbo vinicchayoti .
Adhipatipaccayaniddesavaṇṇanā .