3. Mahādukkhakkhandhasuttaṃ

163. EvaṃT1.166V1.118 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .

Atha kho sambahulā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāyaP1.84 sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisiṃsu .

Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –

‘‘ atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ , yaṃ nūna mayaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyyāmā ’’ ti .

Atha kho te bhikkhū yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṃ sammodiṃsu ;

sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ –

‘‘ samaṇo , āvuso , gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapema ;

samaṇo , āvuso , gotamo rūpānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi rūpānaṃ pariññaṃ paññapema ;

samaṇo , āvuso , gotamo vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi vedanānaṃ pariññaṃ paññapema ;

idha no , āvuso , ko viseso , ko adhippayāso , kiṃ nānākaraṇaṃ samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā – yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ , anusāsaniyā vā anusāsanin ’’ ti ?

Atha kho te bhikkhū tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ bhāsitaṃ nevaT1.167 abhinandiṃsu , nappaṭikkosiṃsu ;

anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu –

‘‘ bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmā ’’ ti .

164. Atha kho te bhikkhū sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu ;

upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –

‘‘ idha mayaṃ , bhante , pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṃM1.119 piṇḍāya pāvisimha .

Tesaṃ no , bhante , amhākaṃ etadahosi –

‘ atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ , yaṃ nūna mayaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyyāmā ’ ti .

Atha kho mayaṃ , bhante , yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkamimha ;

upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehiV1.119 paribbājakehi saddhiṃ sammodimha ;

sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdimha .

Ekamantaṃ nisinne kho amhe , bhante , te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ –

‘ samaṇo , āvuso , gotamo kāmānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi kāmānaṃ pariññaṃ paññapemaP1.85 .

Samaṇo , āvuso , gotamo rūpānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi rūpānaṃ pariññaṃ paññapema .

Samaṇo , āvuso , gotamo vedanānaṃ pariññaṃ paññapeti , mayampi vedanānaṃ pariññaṃ paññapema .

Idha no , āvuso , ko viseso , ko adhippayāso , kiṃ nānākaraṇaṃT1.168 samaṇassa vā gotamassa amhākaṃ vā , yadidaṃ dhammadesanāya vā dhammadesanaṃ anusāsaniyā vā anusāsanin ’ ti .

Atha kho mayaṃ , bhante , tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ bhāsitaṃ neva abhinandimha , nappaṭikkosimha ;

anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkamimha –

‘ bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṃ ājānissāmā ’’’ ti .

165.‘‘ Evaṃvādino , bhikkhave , aññatitthiyā paribbājakā evamassu vacanīyā –

‘ ko panāvuso , kāmānaṃ assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?

Ko rūpānaṃ assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ?

Ko vedanānaṃ assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇan ’ ti ?

Evaṃ puṭṭhā , bhikkhave , aññatitthiyā paribbājakā na ceva sampāyissanti , uttariñca vighātaṃ āpajjissanti .

Taṃ kissa hetu ?

Yathā taṃ , bhikkhave , avisayasmiṃ .

Nāhaṃ taṃ , bhikkhave , passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yo imesaṃ pañhānaṃ veyyākaraṇena cittaṃ ārādheyya , aññatra tathāgatena vā tathāgatasāvakena vā , ito vā pana sutvā .

166.‘‘ Ko ca , bhikkhave , kāmānaṃ assādo ?

Pañcime , bhikkhave , kāmaguṇā .

Katame pañca ?

Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , sotaviññeyyā saddā … pe … ghānaviññeyyā gandhāM1.120 … jivhāviññeyyā rasā … kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā – imeT1.169 kho , bhikkhave , pañca kāmaguṇā .

Yaṃ kho , bhikkhave , ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ kāmānaṃ assādo .

167.‘‘ Ko ca , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo ?

Idha , bhikkhave , kulaputto yena sippaṭṭhānenaV1.120 jīvikaṃ kappeti – yadi muddāya yadi gaṇanāya yadi saṅkhānena [ saṅkhāya ( ka .)] yadi kasiyā yadi vaṇijjāya yadi gorakkhena yadi issatthena yadi rājaporisena yadi sippaññatarena – sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṃsamakasavātātapasarīṃsapasamphassehi rissamāno [ īrayamāno ( ka .), samphassamāno ( cūḷani . khaggavisāṇasutta 136)] khuppipāsāya mīyamāno ;

ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃP1.86 kāmānameva hetu .

‘‘ Tassa ce , bhikkhave , kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā nābhinipphajjanti .

So socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati –

‘ moghaṃ vata me uṭṭhānaṃ , aphalo vata me vāyāmo ’ ti .

Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .

‘‘ Tassa ce , bhikkhave , kulaputtassa evaṃ uṭṭhahato ghaṭato vāyamato te bhogā abhinipphajjanti .

So tesaṃ bhogānaṃ ārakkhādhikaraṇaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti –

‘ kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṃ , na corā hareyyuṃ , na aggi daheyya , na udakaṃ vaheyya [ vāheyya ( ka .)], na appiyā dāyādā hareyyun ’ ti .

TassaT1.170 evaṃ ārakkhato gopayato te bhoge rājāno vā haranti , corā vā haranti , aggi vā dahati , udakaṃ vā vahati , appiyā vā dāyādā haranti .

So socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati , sammohaṃ āpajjati –

‘ yampi me ahosi tampi no natthī ’ ti .

Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .

168.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu rājānopi rājūhi vivadanti , khattiyāpi khattiyehi vivadantiM1.121 , brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti , gahapatīpi gahapatīhi vivadanti , mātāpi puttena vivadati , puttopi mātarā vivadati , pitāpi puttena vivadati , puttopi pitarā vivadati , bhātāpi bhātarā vivadati , bhātāpi bhaginiyā vivadati , bhaginīpi bhātarā vivadati , sahāyopi sahāyena vivadati .

Te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṃ pāṇīhipi upakkamanti , leḍḍūhipi upakkamanti , daṇḍehipi upakkamanti , satthehipi upakkamanti .

Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃV1.121 .

Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā , dhanukalāpaṃ sannayhitvā , ubhatobyūḷhaṃ saṅgāmaṃ pakkhandanti usūsupi khippamānesuT1.171 , sattīsupi khippamānāsu , asīsupi vijjotalantesu .

Te tattha usūhipi vijjhanti , sattiyāpi vijjhanti , asināpi sīsaṃ chindanti .

Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .

Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu asicammaṃ gahetvā , dhanukalāpaṃ sannayhitvā , addāvalepanā [ aṭṭāvalepanā ( syā . ka .)] upakāriyo pakkhandanti usūsupi khippamānesu , sattīsupi khippamānāsuP1.87 , asīsupi vijjotalantesu .

Te tattha usūhipi vijjhanti , sattiyāpi vijjhanti , chakaṇakāyapi [ pakaṭṭhiyāpi ( sī .)] osiñcanti , abhivaggenapi omaddanti , asināpi sīsaṃ chindanti .

Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .

Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .

169.‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu sandhimpi chindanti , nillopampi haranti , ekāgārikampi karonti , paripanthepi tiṭṭhanti , paradārampi gacchanti .

Tamenaṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti – kasāhipi tāḷenti , vettehipi tāḷenti , aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷenti ;

hatthampi chindanti , pādampi chindanti , hatthapādampiT1.172 chindanti , kaṇṇampi chindanti , nāsampi chindanti , kaṇṇanāsampi chindanti ;

bilaṅgathālikampi karontiM1.122 , saṅkhamuṇḍikampi karonti , rāhumukhampi karonti , jotimālikampi karonti , hatthapajjotikampi karonti , erakavattikampi karonti , cīrakavāsikampi karonti , eṇeyyakampi karonti , baḷisamaṃsikampi karonti , kahāpaṇikampi karonti , khārāpatacchikampi karonti , palighaparivattikampi karonti , palālapīṭhakampi karonti , tattenapi telena osiñcanti , sunakhehipi khādāpenti , jīvantampi sūle uttāsenti , asināpi sīsaṃ chindantiV1.122 .

Te tattha maraṇampi nigacchanti , maraṇamattampi dukkhaṃ .

Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo sandiṭṭhiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu kāyena duccaritaṃ caranti , vācāya duccaritaṃ caranti , manasā duccaritaṃ caranti .

Te kāyena duccaritaṃ caritvā , vācāya duccaritaṃ caritvā , manasā duccaritaṃ caritvā , kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjanti .

Ayampi , bhikkhave , kāmānaṃ ādīnavo samparāyiko , dukkhakkhandho kāmahetu kāmanidānaṃ kāmādhikaraṇaṃ kāmānameva hetu .

170.‘‘ Kiñca , bhikkhave , kāmānaṃ nissaraṇaṃ ?

Yo kho , bhikkhave , kāmesu chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ kāmānaṃ nissaraṇaṃ .

‘‘ Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṃT1.173 kāmānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nappajānanti te vata sāmaṃ vā kāme parijānissanti , paraṃ vā tathattāya samādapessanti yathā paṭipanno kāme parijānissatīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .

Ye ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vāP1.88 evaṃ kāmānaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ pajānanti , te vata sāmaṃ vā kāme parijānissanti paraṃ vā tathattāya samādapessantntti yathā paṭipanno kāme parijānissatīti – ṭhānametaṃ vijjati .

171.‘‘ Ko ca , bhikkhave , rūpānaṃ assādo ?

Seyyathāpi , bhikkhave , khattiyakaññā vā brāhmaṇakaññā vā gahapatikaññā vā pannarasavassuddesikā vā soḷasavassuddesikā vā , nātidīghā nātirassā nātikisā nātithūlā nātikāḷī nāccodātā paramā sā , bhikkhave , tasmiṃ samaye subhāM1.123 vaṇṇanibhāti ?

‘ Evaṃ , bhante ’.

Yaṃ kho , bhikkhave , subhaṃ vaṇṇanibhaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ rūpānaṃ assādo .

‘‘ Ko ca , bhikkhave , rūpānaṃ ādīnavo ?

Idha , bhikkhave , tameva bhaginiṃ passeyya aparena samayena āsītikaṃ vā nāvutikaṃ vā vassasatikaṃ vā jātiyā , jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃV1.123 bhoggaṃ daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantiṃ āturaṃ gatayobbanaṃ khaṇḍadantaṃ [ khaṇḍadantiṃ ( sī . pī .)] palitakesaṃ [ palitakesiṃ ], vilūnaṃ khalitasiraṃ valinaṃ tilakāhatagattaṃ [ tilakāhatagattiṃ ( bahūsu ) aṭṭhakathā ṭīkā oloketabbā ].

Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , yā purimā subhā vaṇṇanibhāT1.174 sā antarahitā , ādīnavo pātubhūtoti ?

‘ Evaṃ , bhante ’.