Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

4. Nandakattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Nandakattheragāthāvaṇṇanā

DhiratthūtiādikāM2.10 āyasmato nandakattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahāvibhavo seṭṭhi hutvā satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ bhikkhunovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā satasahassagghanikena vatthena bhagavantaṃ pūjetvā paṇidhānamakāsi , satthu bodhirukkhe padīpapūjañca pavatteti .
So tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto kakusandhassa bhagavato kāle karavikasakuṇo hutvā madhurakūjitaṃ kūjanto satthāraṃ padakkhiṇaṃ akāsi .
Aparabhāge mayūro hutvā aññatarassa paccekabuddhassa vasanaguhāya dvāre pasannamānaso divase divase tikkhattuṃ madhuravassitaṃ vassi , evaṃ tattha tattha puññāni katvā amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ kulagehe nibbattitvā nandakoti laddhanāmo vayappatto satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.46.22-26)–
‘‘ PadumuttarabuddhassaV2.10 bodhiyā pādaputtame ;
Pasannacitto sumano , tayo ukke adhārayiṃ .
‘‘ Satasahassito kappe , sohaṃ ukkamadhārayiṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , ukkadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahā pana hutvā vimuttisukhena vītināmento satthārā bhikkhunīnaṃ ovāde āṇatto ekasmiṃ uposathadivase pañca bhikkhunisatāni ekovādeneva arahattaṃ pāpesi .
Tena naṃ bhagavā bhikkhunovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi .
Athekadivasaṃ theraṃ sāvatthiyaṃ piṇḍāya carantaṃ aññatarā purāṇadutiyikā itthī kilesavasena oloketvā hasi .
Thero tassā taṃ kiriyaṃ disvā sarīrassa paṭikkūlavibhāvanamukhena dhammaṃ kathento –
279.
‘‘ Dhiratthu pūre duggandhe , mārapakkhe avassute ;
Navasotāni te kāye , yāni sandanti sabbadā .
280.
‘‘ MāM2.11P2.117 purāṇaṃ amaññittho , māsādesi tathāgate ;
Saggepi te na rajjanti , kimaṅgaṃ pana mānuse .
281.
‘‘ Ye ca kho bālā dummedhā , dummantī mohapārutā ;
Tādisā tattha rajjanti , mārakhittamhi bandhane .
282.
‘‘ Yesaṃ rāgo ca doso ca , avijjā ca virājitā ;
Tādī tattha na rajjanti , chinnasuttā abandhanā ’’ ti .
– gāthā abhāsi ;
Tattha dhīti jigucchanatthe nipāto , ratthūti ra-kāro padasandhikaro , dhī atthu taṃ jigucchāmi tava dhikkāro hotūti attho .
Pūretiādīni tassā dhikkātabbabhāvadīpanāni āmantanavacanāni .
Pūreti ativiya jegucchehi nānākuṇapehi nānāvidhaasucīhi sampuṇṇe .
Duggandheti kuṇapapūritattā eva sabhāvaduggandhe .
Mārapakkheti yasmā visabhāgavatthu andhaputhujjanānaṃ ayonisomanasikāranimittatāya kilesamāraṃ vaḍḍheti , devaputtamārassa ca otāraṃ paviṭṭhaṃ deti .
Tasmā mārassa pakkho hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ mārapakkhe ’’ ti .
Avassuteti sabbakālaṃ kilesāvassavanena tahiṃ tahiṃ asucinissandanena ca avassute .
Idānissā navasotāni te kāye , yāni sandanti sabbadāti ‘‘ akkhimhā akkhigūthako ’’ tiādinā ( su . ni .199) vuttaṃ asucino avassavanaṭṭhānaṃ dasseti .
EvaṃV2.11 pana navachiddaṃ dhuvassavaṃ asucibharitaṃ kāyaṃ yathābhūtaṃ jānantī mā purāṇaṃ amaññitthoti purāṇaṃ ajānanakāle pavattaṃ hasitalapitaṃ kīḷitaṃ mā maññi ,‘‘ idānipi evaṃ paṭipajjissatī ’’ ti mā cintehi .
Māsādesi tathāgateti yathā upanissayasampattiyā purimakā buddhasāvakā āgatā , yathā vā te sammāpaṭipattiyā gatā paṭipannā , yathā ca rūpārūpadhammānaṃ tathalakkhaṇaṃ tathadhamme ca ariyasaccāni āgatā adhigatā avabuddhā , tathā imepīti evaṃ tathā āgamanādiatthena tathāgate ariyasāvake pakatisatte viya avaññāya kilesavasena caM2.12 upasaṅkamamānā māsādesi .
Anāsādetabbatāya kāraṇamāha .
Saggepi te na rajjanti , kimaṅgaṃ pana mānuseti sabbaññubuddhenāpi akkhānena pariyosāpetuṃ asakkuṇeyyasukhe saggepi te sāvakabuddhā na rajjanti , saṅkhāresu ādīnavassa suparidiṭṭhattā rāgaṃ na janenti , kimaṅgaṃ pana mīḷharāsisadise mānuse kāmaguṇe , tattha na rajjantīti vattabbameva natthi .
Ye ca khoti ye pana bālyappayogato bālā , dhammojapaññāya abhāvato dummedhā , asubhe subhānupassanena ducintitacintitāya dummantī , mohena aññāṇena sabbaso paṭicchāditacittatāya mohapārutāP2.118 tādisā tathārūpā andhaputhujjanā , tattha tasmiṃ itthisaññite , mārakhittamhi bandhane mārena oḍḍite mārapāse , rajjanti rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhopannā tiṭṭhanti .
Virājitāti yesaṃ pana khīṇāsavānaṃ telañjanarāgo viya dummocanīyasabhāvo rāgo sapatto viya laddhokāso dussanasabhāvo doso aññāṇasabhāvā avijjā ca ariyamaggavirāgena sabbaso virājitā pahīnā samucchinnā , tādisā aggamaggasatthena chinna bhavanetti suttā tato eva katthacipi bandhanābhāvato abandhanā tattha tasmiṃ yathāvutte mārapāse na rajjanti .
Evaṃ thero tassā itthiyā dhammaṃ kathetvā gato .
Nandakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .