7. Sattakanipāto
1. Sundarasamuddattheragāthāvaṇṇanā
Sattakanipāte
M2.123V2.106 alaṅkatātiādikā āyasmato sundarasamuddattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe aññatarassa mahāvibhavassa seṭṭhino putto hutvā nibbatti .
Samuddo tissa nāmaṃ ahosi .
Rūpasampattiyā pana sundarasamuddoti paññāyittha .
So paṭhamavaye ṭhito bhagavato rājagahappavese buddhānubhāvaṃ disvā , paṭiladdhasaddho nissaraṇajjhāsayatāya pabbajitvā , laddhūpasampado samādinnadhutadhammo rājagahato sāvatthiṃ gantvā , kalyāṇamittassa santike vipassanācāraṃ uggahetvā , kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto viharati .
Tassa mātā rājagahe ussavadivase aññe seṭṭhiputte sapajāpatike alaṅkatapaṭiyatte ussavakīḷaṃ kīḷante disvā , puttaṃ anussaritvā rodati .
Taṃ disvā aññatarā gaṇikā rodanakāraṇaṃ pucchi .
Sā tassā taṃ kāraṇaṃ kathesi .
Taṃ sutvā gaṇikā ‘‘ ahaṃ taṃ ānessāmi , passa tāva mama itthibhāvan ’’ ti vatvā ‘‘ yadi evaṃ taṃyeva tassa pajāpatiṃ katvā imassa kulassa sāminiṃ karissāmī ’’ ti tāya bahuṃ dhanaṃ datvā
P2.194 , vissajjitā mahatā parivārena sāvatthiṃ gantvā , therassa piṇḍāya vicaraṇaṭṭhāne ekasmiṃ gehe vasamānā divase divase aññehi therassa sakkaccaṃ piṇḍapātaṃ dāpesi .Alaṅkatapaṭiyattā ca hutvā suvaṇṇapādukā āruyha attānaṃ dassesi .
Athekadivasaṃ gehadvārena gacchantaṃ theraṃ disvā , suvaṇṇapādukā omuñcitvā , añjaliṃ paggayha purato gacchantī nānappakāraṃ theraṃ kāmanimantanāya nimantesi .
Taṃ sutvā thero ‘‘ puthujjanacittaṃ nāma cañcalaṃ , yaṃnūna mayā idāneva ussāho karaṇīyo ’’ ti tattheva ṭhito bhāvanaṃ ussukkāpetvā chaḷabhiñño ahosi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ –
459.
‘‘ Alaṅkatā suvasanā , māladhārī vibhūsitā ;
Alattakakatāpādā , pādukāruyha vesikā .
460.
‘‘ Pādukā
M2.124V2.107 oruhitvāna , purato pañjalīkatā ;Sā maṃ saṇhena mudunā , mhitapubbaṃ abhāsatha .
461.
‘‘‘ Yuvāsi tvaṃ pabbajito , tiṭṭhāhi mama sāsane ;
Bhuñja mānusake kāme , ahaṃ vittaṃ dadāmi te ;
Saccaṃ te paṭijānāmi , aggiṃ vā te harāmahaṃ .
462.
‘‘‘ Yadā jiṇṇā bhavissāma , ubho daṇḍaparāyanā ;
Ubhopi pabbajissāma , ubhayattha kaṭaggaho ’’’.
463.
‘‘ Tañca disvāna yācantiṃ , vesikaṃ pañjalīkataṃ ;
Alaṅkataṃ suvasanaṃ , maccupāsaṃva oḍḍitaṃ .
464.
‘‘ Tato me manasīkāro , yoniso udapajjatha ;
Ādīnavo pāturahu , nibbidā samatiṭṭhatha .
465.
‘‘ Tato cittaṃ vimucci me , passa dhammasudhammataṃ ;
Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Tattha māladhārīti mālādhārinī piḷandhapupphadāmā .
Vibhūsitāti ūnaṭṭhānassa pūraṇavasena pupphehi ceva gandhavilepanādīhi ca vibhūsitagattā .
‘‘ Alaṅkatā ’’ ti iminā hatthūpagagīvūpagādīhi ābharaṇehi alaṅkaraṇaṃ adhippetaṃ .
Alattakakatāpādāti pariṇatajayasumanapupphavaṇṇena lākhārasena rañjitacaraṇayugaḷā .
Samāsapadañhetaṃ ,‘‘ alattakakatapādā ’’ ti vattabbe gāthāsukhatthaṃ dīghaṃ katvā vuttaṃ .
Asamāsabhāve pana ‘‘ tassā ’’ ti vacanaseso veditabbo .
Pādukāruyha vesikāti ekā rūpūpajīvikā itthī yathāvuttavesā suvaṇṇapādukā paṭimuñcitvā ‘‘ ṭhitā ’’ ti vacanaseso .
Pādukā oruhitvānāti pādukāhi otaritvā , suvaṇṇapādukāyo omuñcitvāti attho .
Pañjalīkatāti paggahitaañjalikā sā vesī maṃ .
Sāmaṃ vā vacanaparamparaṃ
P2.195 vinā sayameva abhāsatha .Saṇhenāti maṭṭhena .
Mudunāti madhurena .
‘‘ Vacanenā ’’ ti avuttampi vuttameva hoti , abhāsathāti , vuttattā .
Yuvāsi
M2.125 tvaṃ pabbajitoti tvaṃ pabbajanto yuvā , daharoyeva hutvā pabbajitosi , nanu pabbajantena sattame dasake sampatteva pabbajitabbanti dasseti .Tiṭṭhāhi mama sāsaneti mama vacane tiṭṭha .
Kiṃ
V2.108 pana tanti āha ‘‘ bhuñja mānusake kāme ’’ ti kāme paribhuñjitukāmassa rūpasampatti , vayasampatti , parivārasampatti , bhogasampatti ca icchitabbā .Tattha ‘‘ kuto me bhogasampattī ’’ ti vadeyyāti , āha ‘‘ ahaṃ vittaṃ dadāmi te ’’ ti .
‘‘ Tayidaṃ vacanaṃ kathaṃ saddahātabban ’’ ti maññeyyāti taṃ saddahāpentī āha ‘‘ saccaṃ te paṭijānāmi , aggiṃ vā te harāmahan ’’ ti .
‘‘ Bhuñja mānusake kāme , ahaṃ vittaṃ dadāmi te ’’ ti yadidaṃ mayā paṭiññātaṃ , taṃ ekaṃsena saccameva paṭijānāmi , sace me na pattiyāyasi , aggiṃ vā te harāmahaṃ aggiṃ haritvā aggipaccayaṃ sapathaṃ karomīti attho .
Ubhayattha kaṭaggahoti amhākaṃ ubhinnaṃ jiṇṇakāle pabbajjanaṃ ubhayattha jayaggāho .
Yaṃ mayaṃ yāva daṇḍaparāyanakālā bhoge bhuñjāma , evaṃ idhalokepi bhogehi na jīyāma , mayaṃ pacchā pabbajissāma , evaṃ paralokepi bhogehi na jīyāmāti adhippāyo .
Tatoti taṃ nimittaṃ , kāmehi nimantentiyā ‘‘ yuvāsi tvan ’’ tiādinā ‘‘ yadā jiṇṇā bhavissāmā ’’ tiādinā ca tassā vesiyā vuttavacanahetu .
Tañhi vacanaṃ aṅkusaṃ katvā thero samaṇadhammaṃ karonto sadatthaṃ paripūresi .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva .
Sundarasamuddattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .