Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

12. Kosiyattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

12. Kosiyattheragāthāvaṇṇanā

YoP2.157 eva garūnan tiādikā āyasmato kosiyattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannacitto ucchukhaṇḍikaṃ adāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule nibbatti , kosiyo tissa gottavasena nāmaṃ akāsi .
So viññutaṃ patto āyasmantaṃ dhammasenāpatiṃ abhiṇhaṃ upasaṅkamati , tassa santike dhammaṃ suṇāti .
So tena sāsane paṭiladdhasaddho pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.44.44-49)–
‘‘ NagareM2.74 bandhumatiyā , dvārapālo ahosahaṃ ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , sabbadhammāna pāraguṃ .
‘‘ Ucchukhaṇḍikamādāya buddhaseṭṭhassadāsahaṃ ;
Pasannacitto sumano , vipassissa mahesino .
‘‘ Ekanavutito kappe , yaṃ ucchumadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , ucchukhaṇḍassidaṃ phalaṃ .
‘‘ KilesāV2.65 jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā garuvāsaṃ sappurisūpanissayañca pasaṃsanto –
370.
‘‘ Yo ve garūnaṃ vacanaññu dhīro , vase ca tamhi janayetha pemaṃ ;
So bhattimā nāma ca hoti paṇḍito , ñatvā ca dhammesu visesi assa .
371.
‘‘ Yaṃ āpadā uppatitā uḷārā , nakkhambhayante paṭisaṅkhayantaṃ ;
So thāmavā nāma ca hoti paṇḍito , ñatvā ca dhammesu visesi assa .
372.
‘‘ Yo ve samuddova ṭhito anejo , gambhīrapañño nipuṇatthadassī ;
Asaṃhāriyo nāma ca hoti paṇḍito , ñatvā ca dhammesu visesi assa .
373.
‘‘ Bahussuto dhammadharo ca hoti , dhammassa hoti anudhammacārī ;
So tādiso nāma ca hoti paṇḍito , ñatvā ca dhammesu visesi assa .
374.
‘‘ AtthañcaM2.75 yo jānāti bhāsitassa ,
Atthañca ñatvāna tathā karoti ;
Atthantaro nāma sa hoti paṇḍito ,
Ñatvā ca dhammesu visesi assā ’’ ti .
–
Imā pañca gāthā abhāsi .
TatthaP2.158 yoti khattiyādīsu catūsu parisāsu yo koci .
Veti byattaṃ .
Garūnan ti sīlādigaruguṇayuttānaṃ paṇḍitānaṃ .
Vacanaññūti tesaṃ anusāsanīvacanaṃ jānanto , yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāno paṭipajjitvā ca tassa phalaṃ jānantoti attho .
Dhīroti dhitisampanno .
Vase ca tamhi janayetha peman ti tasmiṃ garūnaṃ vacane ovāde vaseyya yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjeyya , paṭipajjitvā ‘‘ iminā vatāhaṃ ovādena imaṃ jātiādidukkhaṃ vītivatto ’’ ti tattha janayetha pemaṃ gāravaṃ uppādeyya .
Idañhi dvayaṃ ‘‘ garūnaṃ vacanaññu dhīro ’’ ti padadvayena vuttassevatthassa pākaṭakaraṇaṃ .
Soti yo garūnaṃ vacanaññū dhīro , so yathānusiṭṭhaṃ paṭipattiyā tattha bhattimā ca nāma hoti , jīvitahetupi tassa anatikkamanato paṇḍito ca nāma hoti .
Ñatvā ca dhammesu visesi assāti tathā paṭipajjanto ca tāya eva paṭipattiyā catunnaṃ ariyasaccānaṃ jānanahetuV2.66 lokiyalokuttaradhammesu vijjāttayādivasena ‘‘ tevijjo , chaḷabhiñño , paṭisambhidāpatto ’’ ti visesi visesavā siyāti attho .
Yan ti yaṃ puggalaṃ paṭipattiyā antarāyakaraṇato ‘‘ āpadā ’’ ti laddhavohārā sotuṇhakhuppipāsādipākaṭaparissayā ceva rāgādipaṭicchannaparissayā ca uppatitā uppannā , uḷārā balavantopi nakkhambhayante na kiñci cālenti .
Kasmā ?
Paṭisaṅkhayantan ti paṭisaṅkhāyamānaṃ paṭisaṅkhānabale ṭhitanti attho .
Soti yo daḷhatarāhi āpadāhipi akkhambhanīyo , so thāmavā dhitimā daḷhaparakkamo nāma hoti .
Anavasesasaṃkilesapakkhassa abhibhavanakapaññābalasamaṅgitāya paṇḍito ca nāma hoti .
Tathābhūto ca ñatvā ca dhammesu visesi assāti taṃ vuttatthameva .
SamuddovaM2.76 ṭhitoti samuddo viya ṭhitasabhāvo .
Yathā hi caturāsītiyojanasahassagambhīre sinerupādasamīpe mahāsamuddo aṭṭhahipi disāhi uṭṭhitehi pakativātehi aniñjanato ṭhito anejo gambhīro ca , evaṃ kilesavātehi titthiyavādavātehi ca akampanīyato ṭhito anejo .
Gambhīrassa anupacitañāṇasambhārehi aladdhagādhassa nipuṇassa sukhumassa paṭiccasamuppādādiatthassa paṭivijjhanena gambhīrapañño nipuṇatthadassī .
Asaṃhāriyo nāma ca hoti paṇḍito so tādiso puggalo kilesehi devaputtamārādīsu vā kenaci asaṃhāriyatāya asaṃhāriyo nāma hoti , yathāvuttena atthena paṇḍito ca nāma hoti .
Sesaṃ vuttanayameva .
Bahussutoti pariyattibāhusaccavasena bahussuto , suttageyyādi bahuṃ sutaṃ etassāti bahussuto .
Tameva dhammaṃ suvaṇṇabhājane pakkhittasīhavasaṃ viya avinassantameva dhāretīti dhammadharoP2.159 ca hoti .
Dhammassa hoti anudhammacārīti yathāsutassa yathāpariyattassa dhammassa atthamaññāya dhammamaññāya navalokuttaradhammassa anurūpaṃ dhammaṃ pubbabhāgapaṭipadāsaṅkhātaṃ catupārisuddhisīladhutaṅgaasubhakammaṭṭhānādibhedaṃ carati paṭipajjatīti anudhammacārī hoti ,‘‘ ajja ajjevā ’’ ti paṭivedhaṃ ākaṅkhanto vicarati .
So tādiso nāma ca hoti paṇḍitoti yo puggalo yaṃ garuṃ nissāya bahussuto dhammadharo dhammassa ca anudhammacārī hoti .
So ca tādiso tena garunā sadiso paṇḍito nāma hoti paṭipattiyā sadisabhāvato .
Tathābhūto pana so ñatvā ca dhammesu visesi assa , taṃ vuttatthaṃva .
Atthañca yo jānāti bhāsitassāti yo puggalo sammāsambuddhena bhāsitassa pariyattidhammassaV2.67 atthaṃ jānāti .
Jānanto pana ‘‘ idha sīlaṃ vuttaṃ , idha samādhi , idha paññā ’’ ti tattha tattha yathāvuttaṃ atthañca ñatvāna tathā karoti yathā satthārā anusiṭṭhaṃ , tathā paṭipajjati .
Atthantaro nāma sa hoti paṇḍitoti so evarūpo puggalo atthantaro atthakāraṇā sīlādiatthajānanamattameva upanissayaṃ katvā paṇḍito hoti .
Sesaṃ vuttanayameva .
EtthaM2.77 ca paṭhamagāthāya ‘‘ yo ve garūnan ’’ tiādinā saddhūpanissayo visesabhāvo vutto , dutiyagāthāya ‘‘ yaṃ āpadā ’’ ti ādinā vīriyūpanissayo , tatiyagāthāya ‘‘ yo ve samuddova ṭhito ’’ tiādinā samādhūpanissayo , catutthagāthāya ‘‘ bahussuto ’’ tiādinā satūpanissayo , pañcamagāthāya ‘‘ atthañca yo jānātī ’’ tiādinā paññūpanissayo visesabhāvo vuttoti veditabbo .
Kosiyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Pañcakanipātavaṇṇanā niṭṭhitā .