Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

7. Sambhūtattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

7. Sambhūtattheragāthāvaṇṇanā

Yo dandhakāletiādikā āyasmato sambhūtattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto buddhasuññe loke candabhāgāya nadiyāV2.17 tīre kinnarayoniyaṃ nibbatto .
Ekadivasaṃ aññataraṃ paccekabuddhaṃ disvā pasannamānaso vanditvā katañjalī ajjunapupphehi pūjaṃ akāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbattitvā sambhūtoti laddhanāmo vayappatto bhagavato parinibbānassa pacchā dhammabhaṇḍāgārikassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karontoP2.123 vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.52.28-36)–
‘‘ Candabhāgānadītīre , ahosiṃ kinnaro tadā ;
Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ , sayambhuṃ aparājitaṃ .
‘‘ Pasannacitto sumano , vedajāto katañjalī ;
Gahetvā ajjunaṃ pupphaṃ , sayambhuṃ abhipūjayiṃ .
‘‘ Tena kammena sukatena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Jahitvā kinnaraṃ dehaṃ , tāvatiṃsamagacchahaṃ .
‘‘ ChattisakkhattuṃM2.19 devindo , devarajjamakārayiṃ ;
Dasakkhattuṃ cakkavattī , mahārajjamakārayiṃ .
‘‘ Padesarajjaṃ vipulaṃ , gaṇanāto asaṅkhiyaṃ ;
Sukhette vappitaṃ bījaṃ , sayambhumhi aho mama .
‘‘ Kusalaṃ vijjate mayhaṃ , pabbajiṃ anagāriyaṃ ;
Pūjāraho ahaṃ ajja , sakyaputtassa sāsane .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena viharanto vassasataparinibbute bhagavati vesālikesu vajjiputtakesu dasa vatthūni paggayha ṭhitesu kākaṇḍakaputtena yasattherena ussāhitehi sattasatehi khīṇāsavehi taṃ diṭṭhiṃ bhinditvā saddhammaṃ paggaṇhantehi dhammavinayasaṅgahe kate tesaṃ vajjiputtakānaṃ uddhammaubbinayadīpane dhammasaṃvegena thero –
291.
‘‘ Yo dandhakāle tarati , taraṇīye ca dandhaye ;
Ayonisaṃvidhānena , bālo dukkhaṃ nigacchati .
292.
‘‘ Tassatthā parihāyanti , kāḷapakkheva candimā ;
Āyasakyañca pappoti , mittehi ca virujjhati .
293.
‘‘ YoV2.18 dandhakāle dandheti , taraṇīye ca tāraye ;
Yoniso saṃvidhānena , sukhaṃ pappoti paṇḍito .
294.
‘‘ Tassatthā paripūrenti , sukkapakkheva candimā ;
Yaso kittiñca pappoti , mittehi na virujjhatī ’’ ti .
–
Imā gāthā bhaṇanto aññaṃ byākāsi .
Tattha yo dandhakāle taratīti kismiñci kattabbavatthusmiṃ –
‘‘ kappati nu kho , na nu kho kappatī ’’ ti vinayakukkucce uppanne yāva viyattaṃ vinayadharaṃ pucchitvā taṃ kukkuccaṃ na vinodeti , tāva dandhakāle tassa kiccassa dandhāyitabbasamaye tarati madditvā vītikkamaṃ karoti .
Taraṇīye ca dandhayeti gahaṭṭhassa tāva saraṇagamanasīlasamādānādike , pabbajitassa vattapaṭivattakaraṇādikeM2.20 samathavipassanānuyoge ca taritabbe sampatte sīghaṃ taṃ kiccaṃ ananuyuñjitvā –
‘‘ āgamanamāse pakkhe vā karissāmī ’’ ti dandhāyeyya , taṃ kiccaṃ akarontova kālaṃ vītināmeyya .
Ayonisaṃvidhānenāti evaṃ dandhāyitabbe taranto taritabbe ca dandhāyanto anupāyasaṃvidhānena upāyasaṃvidhānābhāvena bālo , mandabuddhiko puggalo , sampati āyatiñca dukkhaṃ anatthaṃ pāpuṇāti .
Tassatthā parihāyantīti tassa tathārūpassa puggalassa diṭṭhadhammikādibhedā atthā kāḷapakkhe candimā viya , parihāyanti divaseP2.124 divase parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchanti .
‘‘ Asuko puggalo assaddho appasanno kusīto hīnavīriyo ’’ tiādinā .
Āyasakyaṃ viññūhi garahitabbataṃ pappoti pāpuṇāti .
Mittehi ca virujjhatīti ‘‘ evaṃ paṭipajja , mā evaṃ paṭipajjā ’’ ti ovādadāyakehi kalyāṇamittehi ‘‘ avacanīyā mayan ’’ ti ovādassa anādāneneva viruddho nāma hoti .
Sesagāthādvayassa vuttavipariyāyena attho veditabbo .
Keci panettha –
‘‘ tarati dandhaye ’’ tipadānaṃ atthabhāvena bhāvanācittassa paggahaniggahe uddharanti .
Taṃ pacchimagāthāsu yujjati .
Purimā hi dve gāthā pabbajitakālato paṭṭhāya caritabbaṃ samaṇadhammaṃ akatvā kukkuccapakatatāya dasa vatthūni dīpetvā saṅghena nikkaḍḍhite vajjiputtake sandhāya therena vuttā .
Pacchimā pana attasadise sammā paṭipanne sakatthaṃ nipphādetvā ṭhiteti .
Sambhūtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .