Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

4. Sopākattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Sopākattheragāthāvaṇṇanā

DisvāV2.117P2.201 pāsādachāyāyan tiādikā āyasmato sopākattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā ekasmiṃM2.136 pabbate viharati .
Satthā āsannamaraṇaṃ taṃ ñatvā tassa santikaṃ agamāsi .
So bhagavantaṃ disvā pasannacitto uḷāraṃ pītisomanassaṃ pavedento pupphamayaṃ āsanaṃ paññapetvā adāsi .
Satthā tattha nisīditvā , aniccatāpaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kathetvā tassa passantasseva ākāsena agamāsi .
So pubbe gahitaṃ niccaggāhaṃ pahāya aniccasaññaṃ hadaye ṭhapetvā , kālaṅkatvā , devaloke uppajitvā , aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto , imasmiṃ buddhuppāde rājagahe sopākayoniyaṃ nibbatti .
So jātiāgatena sopākoti nāmena paññāyi .
Keci pana ‘‘ vāṇijakule nibbatto ,‘ sopāko ’ ti pana nāmamattan ’’ ti vadanti .
Taṃ apadānapāḷiyā virujjhati ‘‘ pacchime bhave sampatte , sopākayonupāgamin ’’ ti vacanato .
Tassa catumāsajātassa pitā kālamakāsi , cūḷapitā posesi .
Anukkamena sattavassiko jāto .
Ekadivasaṃ cūḷapitā ‘‘ attano puttena kalahaṃ karotī ’’ ti kujjhitvā , taṃ susānaṃ netvā , dve hatthe rajjuyā ekato bandhitvā , tāya eva rajjuyā matamanussassa sarīre gāḷhaṃ bandhitvā gato ‘‘ siṅgālādayo khādantū ’’ ti .
Pacchimabhavikatāya dārakassa puññaphalena sayaṃ māretuṃ na visahi , siṅgālādayopi na abhibhaviṃsu .
Dārako aḍḍharattasamaye evaṃ vippalapati –
‘‘ Kā gati me agatissa , ko vā bandhu abandhuno ;
Susānamajjhe bandhassa , ko me abhayadāyako ’’ ti .
Satthā tāya velāya veneyyabandhave olokento dārakassa hadayabbhantare pajjalantaṃ arahattūpanissayaṃ disvā obhāsaṃ pharitvā satiṃ janetvā evamāha –
‘‘ EhiV2.118 sopāka mā bhāyi , olokassu tathāgataṃ ;
Ahaṃ taṃ tārayissāmi , rāhumukheva candiman ’’ ti .
Dārako buddhānubhāvena chinnabandhano gāthāpariyosāne sotāpanno hutvā gandhakuṭisammukhe aṭṭhāsi .
Tassa mātā puttaṃ apassantī cūḷapitaraṃ pucchitvā tenassa pavattiyā akathitāya tattha tatthaP2.202 gantvā vicinantīM2.137 ‘‘ buddhā kira atītānāgatapaccuppannaṃ jānanti , yaṃnūnāhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā mama puttassa pavattiṃ jāneyyan ’’ ti satthu santikaṃ agamāsi .
Satthā , iddhiyā taṃ paṭicchādetvā ,‘‘ bhante , mama puttaṃ na passāmi , apica bhagavā tassa pavattiṃ jānātī ’’ ti tāya puṭṭho –
‘‘ Na santi puttā tāṇāya , na pitā nāpi bandhavā ;
Antakenādhipannassa , natthi ñātīsu tāṇatā ’’ ti .( dha . pa .288)–
Dhammaṃ kathesi .
Taṃ sutvā sā sotāpannā ahosi .
Dārako arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.2.112-123)–
‘‘ Pabbhāraṃ sodhayantassa , vipine pabbatuttame ;
Siddhattho nāma bhagavā , āgacchi mama santikaṃ .
‘‘ Buddhaṃ upagataṃ disvā , lokajeṭṭhassa tādino ;
Santharaṃ santharitvāna , pupphāsanamadāsahaṃ .
‘‘ Pupphāsane nisīditvā , siddhattho lokanāyako ;
Mamañca gatimaññāya , aniccatamudāhari .
‘‘ Aniccā vata saṅkhārā , uppādavayadhammino ;
Uppajjitvā nirujjhanti , tesaṃ vūpasamo sukho .
‘‘ Idaṃ vatvāna sabbaññū , lokajeṭṭho narāsabho ;
Nabhaṃ abbhuggamī vīro , haṃsarājāva ambare .
‘‘ Sakaṃ diṭṭhiṃ jahitvāna , bhāvayāniccasaññahaṃ ;
Ekāhaṃ bhāvayitvāna , tattha kālaṃ kato ahaṃ .
‘‘ Dve sampattī anubhotvā , sukkamūlena codito ;
Pacchime bhave sampatte , sapākayonupāgamiṃ .
‘‘ Agārā abhinikkhamma , pabbajiṃ anagāriyaṃ ;
Jātiyā sattavassohaṃ , arahattamapāpuṇiṃ .
‘‘ ĀraddhavīriyoV2.119 pahitatto , sīlesu susamāhito ;
Tosetvāna mahānāgaṃ , alatthaṃ upasampadaṃ .
‘‘ CatunnavutitoM2.138 kappe , yaṃ kammamakariṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , pupphadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Catunnavutito kappe , yaṃ saññaṃ bhāvayiṃ tadā ;
Taṃ saññaṃ bhāvayantassa , patto me āsavakkhayo .
‘‘ Paṭisambhidā catasso … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Atha bhagavā iddhiṃ paṭisaṃhari .
Sāpi puttaṃ disvā haṭṭhatuṭṭho tassa khīṇāsavabhāvaṃ sutvā pabbājetvā gatā .
So satthāraṃ gandhakuṭicchāyāyaṃ caṅkamantaṃ upasaṅkamitvā , vanditvā anucaṅkami .
Tassa bhagavā upasampadaṃ anujānitukāmo ‘‘ ekaṃ nāma kin ’’ tiādinā dasa pañhe pucchi .
Sopi satthu adhippāyaṃ gaṇhanto sabbaññutaññāṇena saṃsandento ‘‘ sabbe sattā āhāraṭṭhitikā ’’ tiādinā ( khu . pā .4.1) te pañhe vissajjesi .
Teneva te kumārapañhā nāma jātā .
Satthā tassa pañhabyākaraṇena ārādhitacitto upasampadaṃ anujāni .
Tena sā pañhabyākaraṇūpasampadā nāma jātā .
Tassimaṃ attano pavattiṃ pakāsetvā thero aññaṃ byākaronto –
480.
‘‘ Disvā pāsādachāyāyaṃ , caṅkamantaṃ naruttamaṃ ;
Tattha naṃ upasaṅkamma , vandissaṃ purisuttamaṃ .
481.
‘‘ Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā , saṃharitvāna pāṇayo ;
Anucaṅkamissaṃ virajaṃ , sabbasattānamuttamaṃ .
482.
‘‘ Tato pañhe apucchi maṃ , pañhānaṃ kovido vidū ;
Acchambhī ca abhīto ca , byākāsiṃ satthuno ahaṃ .
483.
‘‘ Vissajjitesu pañhesu , anumodi tathāgato ;
Bhikkhusaṅghaṃ viloketvā , imamatthaṃ abhāsatha .
484.
‘‘‘ Lābhā aṅgānaṃ magadhānaṃ , yesāyaṃ paribhuñjati ;
Cīvaraṃ piṇḍapātañca , paccayaṃ sayanāsanaṃ ;
Paccuṭṭhānañca sāmīciṃ , tesaṃ lābhā ’ ti cābravi .
485.
‘‘‘ AjjadaggeM2.139 maṃ sopāka , dassanāyopasaṅkama ;
Esā ceva te sopāka , bhavatu upasampadā ’’’.
486.
‘‘ Jātiyā sattavassena , laddhāna upasampadaṃ ;
Dhāremi antimaṃ dehaṃ , aho dhammasudhammatā ’’ ti .
– imā gāthā abhāsi ;
TatthaV2.120P2.203 pāsādachāyāyan ti gandhakuṭicchāyāyaṃ .
Vandissan ti , abhivandiṃ .
Saṃharitvāna pāṇayoti ubho hatthe kamalamakuḷākārena saṅgate katvā , añjaliṃ paggahetvāti attho .
Anucaṅkamissan ti caṅkamantassa satthuno anupacchato anugamanavasena caṅkamiṃ .
Virajan ti vigatarāgādirajaṃ .
Pañheti kumārapañhe .
Vidūti veditabbaṃ viditavā , sabbaññūti attho .
‘‘ Satthā maṃ pucchatī ’’ ti uppajjanakassa chambhitattassa bhayassa ca setughātena pahīnattā acchambhī ca abhīto ca byākāsi .
Yesāyan ti yesaṃ aṅgamagadhānaṃ ayaṃ sopāko .
Paccayan ti gilānapaccayaṃ .
Sāmīcin ti maggadānabījanādisāmīcikiriyaṃ .
Ajjadaggeti da-kāro padasandhikaro , ajja agge ādiṃ katvā , ajja paṭṭhāya .
‘‘ Ajjatagge ’’ tipi pāḷi , ajjataṃ ādiṃ katvāti attho .
Dassanāyopasaṅkamāti ‘‘ hīnajacco , vayasā taruṇataro ’’ ti vā acintetvā dassanāya maṃ upasaṅkama .
Esā cevāti yā tassa mama sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsandetvā katā pañhavissajjanā .
Esāyeva te bhavatu upasampadā iti ca abravīti yojanā .
‘‘ Laddhā me upasampadā ’’ tipi pāḷi .
Ye pana ‘‘ laddhāna upasampadan ’’ tipi paṭhanti , tesaṃ sattavassenāti sattamena vassenāti attho , sattavassena vā hutvāti vacanaseso .
Yaṃ panettha avuttaṃ , taṃ suviññeyyameva .
Sopākattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .