6. Sappadāsattheragāthāvaṇṇanā
Paṇṇavīsatītiādikā āyasmato sappadāsattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ suddhodanamahārājassa purohitaputto hutvā nibbatti , tassa sappadāsoti nāmaṃ ahosi .
So vayappatto satthu ñātisamāgame paṭiladdhasaddho pabbajitvā kilesābhibhavena cetosamādhiṃ alabhanto brahmacariyaṃ caritvā saṃvegajāto pacchā satthaṃ āharanto yoniso manasikāraṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇitvā aññaṃ byākaronto –
405.
‘‘ Paṇṇavīsati vassāni , yato pabbajito ahaṃ ;
Accharāsaṅghātamattampi , cetosantimanajjhagaṃ .
406.
‘‘ Aladdhā cittassekaggaṃ , kāmarāgena aṭṭito ;
Bāhā paggayha kandanto , vihārā upanikkhamiṃ .
407.
‘‘ Satthaṃ
M2.98 vā āharissāmi , ko attho jīvitena me ;Kathañhi sikkhaṃ paccakkhaṃ , kālaṃ kubbetha mādiso .
408.
‘‘ Tadāhaṃ
P2.173 khuramādāya , mañcakamhi upāvisiṃ ;Parinīto khuro āsi , dhamaniṃ chettumattano .
409.
‘‘ Tato me manasīkāro , yoniso udapajjatha ;
Ādīnavo pāturahu , nibbidā samatiṭṭhatha .
410.
‘‘ Tato cittaṃ vimucci me , passa dhammasudhammataṃ ;
Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
–
Imā gāthā abhāsi .
Tattha
V2.85 paṇṇavīsativassāni , yato pabbajito ahan ti yato paṭṭhāya ahaṃ pabbajito tānimāni paṇṇavīsativassāni .Accharāsaṅghātamattampi , cetosantimanajjhagan ti sohaṃ ettakaṃ kālaṃ brahmacariyaṃ caranto accharāsaṅghātamattampi aṅguliphoṭanamattampi khaṇaṃ cetosantiṃ cetaso samādhānaṃ na labhiṃ .
Evaṃ pana aladdhā cittassekaggataṃ , tattha kāraṇamāha ‘‘ kāmarāgena aṭṭito ’’ ti .
Tattha aṭṭitoti pīḷito , abhibhūtoti attho .
Bāhā paggayha kandantoti ‘‘ idamidha ativiya ayuttaṃ vattati , yadāhaṃ niyyānike sāsane pabbajitvā attānaṃ kilesapaṅkato uddharituṃ na sakkomī ’’ ti uddhaṃmukho bāhā paggayha kandamāno .
Vihārā upanikkhamin ti vasanakavihārato bahi nikkhanto .
Yenādhippāyena nikkhanto , taṃ dassetuṃ ‘‘ satthaṃ vā āharissāmī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha satthaṃ vā āharissāmīti vā -saddo vikappanattho .
Tena ‘‘ rukkhā vā papatissāmi , ubbandhitvā vā marissāmī ’’ tiādike maraṇappakāre saṅgaṇhāti .
Sikkhan ti adhisīlasikkhaṃ .
Paccakkhan ti paccācikkhanto pariccajanto .
‘‘ Paccakkhā ’’ tipi pāḷi , paccakkhāyāti attho .
Kālan ti maraṇaṃ .
Kathañhi nāma mādiso sikkhāpaccakkhānena kālaṃ kareyyāti attho .
Sikkhāpaccakkhānañhi ariyassa vinaye maraṇaṃ nāma .
Yathāha bhagavā –
‘‘ maraṇañhetaṃ
M2.99 , bhikkhave , yo sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattatī ’’ ti ( ma . ni .3.63).‘‘ Sikkhaṃ paccakkhā ’’ ti pana pāṭhe kathañhi nāma mādiso sikkhaṃ paccakkhāya kālaṃ kareyya , sikkhāsamaṅgī eva pana hutvā kālaṃ kareyya ?
Tasmā satthaṃ vā āharissāmi , ko attho jīvitena meti yojanā .
Tadāhan ti yadā kilesābhibhavena samaṇadhammaṃ kātuṃ asamatthatāya jīvite nibbindanto tadā .
Khuran ti nisitakhuraṃ , khurasadisaṃ vā satthakaṃ .
Mañcakamhi upāvisin ti paresaṃ nivāraṇabhayena ovarakaṃ pavisitvā mañcake nisīdiṃ .
Parinītoti upanīto , gale ṭhapitoti adhippāyo .
Dhamanin ti ‘‘ kaṇṭhe dhamaniṃ , kaṇṭhadhamaniṃ galavalayan ’’ tipi vadanti .
Chettun ti chindituṃ .
Tato me manasīkāro , yoniso udapajjathāti ‘‘ yadāhaṃ marissāmī ’’ ti kaṇṭhe dhamaniṃ chindituṃ khuraṃ upanesiṃ , tato paraṃ ‘‘ arogaṃ nu kho me sīlan ’’ ti paccavekkhantassa akkhaṇḍaṃ acchiddaṃ suparisuddhaṃ
V2.86 sīlaṃ disvā pīti uppajji , pītimanassa kāyo passambhi , passaddhakāyassa nirāmisaṃ sukhaṃ anubhavantassa cittassa samāhitatāya vipassanāvasenaP2.174 yoniso manasikāro uppajji .Atha vā tatoti kaṇṭhe khurassa upanayato vaṇe jāte uppannaṃ vedanaṃ vikkhambhento vipassanāya vasena yonisomanasikāro uppajji .
Idāni tato paraṃ maggaphalapaccavekkhaṇañāṇaṃ uppannabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ ādīnavo pāturahū ’’ tiādi vuttaṃ .
Taṃ heṭṭhā vuttatthameva .
Sappadāsattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .