3. Sabhiyattheragāthāvaṇṇanā
Pare
M2.6V2.6 cātiādikā āyasmato sabhiyattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto kakusandhassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ divāvihārāya gacchantaṃ disvā pasannamānaso upāhanaṃ
P2.113 adāsi .So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassape bhagavati parinibbute patiṭṭhite suvaṇṇacetiye chahi kulaputtehi saddhiṃ attasattamo sāsane pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe viharanto visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto itare āha –
‘‘ mayaṃ piṇḍapātāya gacchanto jīvite sāpekkhā homa , jīvite sāpekkhena ca na sakkā lokuttaradhammaṃ adhigantuṃ , puthujjanakālaṅkiriyā ca dukkhā .
Handa , mayaṃ nisseṇiṃ bandhitvā pabbataṃ abhiruyha kāye ca jīvite ca anapekkhā samaṇadhammaṃ karomā ’’ ti .
Te tathā akaṃsu .
Atha nesaṃ mahāthero upanissayasampannattā tadaheva chaḷabhiñño hutvā uttarakuruto piṇḍapātaṃ upanesi .
Itare –
‘‘ tumhe , bhante , katakiccā tumhehi saddhiṃ sallāpamattampi papañco , samaṇadhammameva mayaṃ karissāma , tumhe attanā diṭṭhadhammasukhavihāramanuyuñjathā ’’ ti vatvā piṇḍapātaṃ paṭikkhipiṃsu .
Thero ne sampaṭicchāpetuṃ asakkonto agamāsi .
Tato nesaṃ eko dvīhatīhaccayena abhiññāparivāraṃ anāgāmiphalaṃ sacchikatvā tatheva vatvā tehi paṭikkhitto agamāsi .
Tesu khīṇāsavatthero parinibbāyi , anāgāmī suddhāvāsesu uppajji .
Itare puthujjanakālaṅkiriyameva katvā chasu kāmasaggesu anulomapaṭilomato dibbasampattiṃ anubhavitvā amhākaṃ bhagavato kāle devalokā cavitvā eko mallarājakule paṭisandhiṃ gaṇhi , eko gandhārarājakule , eko bāhiraraṭṭhe , eko rājagahe ekissā kuladārikāya kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi .
Itaro aññatarissā paribbājikāya kucchimhi paṭisandhiṃ aggahesi .
Sā kira aññatarassa khattiyassa dhītā , naṃ mātāpitaro –
‘‘ amhākaṃ dhītā samayantaraṃ jānātū ’’ ti ekassa paribbājakassa niyyādayiṃsu .
Atheko paribbājako tāya saddhiṃ vippaṭipajji .
Sā tena gabbhaṃ gaṇhi .
Taṃ gabbhiniṃ disvā paribbājakā nikkaḍḍhiṃsu .
Sā aññattha
M2.7 gacchantī antarāmagge sabhāyaṃ vijāyi .Tenassa sabhiyo tveva nāmaṃ akāsi .
So vaḍḍhitvā paribbājakapabbajjaṃ pabbajitvā nānāsatthāni uggahetvā
V2.7 mahāvādī hutvā vādappasuto vicaranto attanā sadisaṃ adisvā nagaradvāre assamaṃ kāretvā khattiyakumārādayo sippaṃ sikkhāpento viharanto attano mātuyā itthibhāvaṃ jigucchitvā jhānaṃ uppādetvā brahmaloke uppannāya abhisaṅkharitvā dinne vīsatipañhe gahetvā te te samaṇabrāhmaṇe pucchi .Te cassa tesaṃ pañhānaṃ atthaṃ byākātuṃ nāsakkhiṃsu .
Sabhiyasuttavaṇṇanāyaṃ ( su . ni . aṭṭha .2. sabhiyasuttavaṇṇanā ) pana
P2.114 ‘‘ suddhāvāsabrahmā te pañhe abhisaṅkharitvā adāsī ’’ ti āgataṃ .Yadā pana bhagavā pavattavaradhammacakko anupubbena rājagahaṃ āgantvā veḷuvane vihāsi , tadā sabhiyo tattha gantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā te pañhe pucchi .
Satthā tassa te pañhe byākāsīti sabbaṃ sabhiyasutte ( su . ni . sabhiyasuttaṃ ) āgatanayena veditabbaṃ .
Sabhiyo pana bhagavatā tesu pañhesu byākatesu paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.46.27-31)–
‘‘ Kakusandhassa munino , brāhmaṇassa vusīmato ;
Divāvihāraṃ vajato , akkamanamadāsahaṃ .
‘‘ Imasmiṃyeva kappamhi , yaṃ dānamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , akkamanassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahā pana hutvā devadatte saṅghabhedāya parakkamante devadattapakkhikānaṃ bhikkhūnaṃ ovādaṃ dento –
275.
‘‘ Pare ca na vijānanti , mayamettha yamāmase ;
Ye ca tattha vijānanti , tato sammanti medhagā .
276.
‘‘ Yadā ca avijānantā , iriyantyamarā viya ;
Vijānanti ca ye dhammaṃ , āturesu anāturā .
277.
‘‘ Yaṃ
M2.8 kiñci sithilaṃ kammaṃ , saṃkiliṭṭhañca yaṃ vataṃ ;Saṅkassaraṃ brahmacariyaṃ , na taṃ hoti mahapphalaṃ .
278.
‘‘ Yassa sabrahmacārīsu , gāravo nūpalabbhati ;
Ārakā hoti saddhammā , nabhaṃ puthaviyā yathā ’’ ti .
–
Catūhi gāthāhi dhammaṃ desesi .
Tattha
V2.8 pareti paṇḍite ṭhapetvā tato aññe –‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ ti ‘‘ dhammaṃ adhammo ’’ tiādibhedakaravatthudīpanavasena vivādappasutā pare nāma .
Te tattha vivādaṃ karontā ‘‘ mayaṃ yamāmase uparamāma nassāma satataṃ samitaṃ maccusantikaṃ gacchāmā ’’ ti na jānanti .
Ye ca tattha vijānantīti ye tattha paṇḍitā –
‘‘ mayaṃ maccusamīpaṃ gacchāmā ’’ ti vijānanti .
Tato sammanti medhagāti evañhi te jānantā yonisomanasikāraṃ uppādetvā medhagānaṃ kalahānaṃ vūpasamāya paṭipajjanti .
Atha nesaṃ tāya paṭipattiyā te medhagā sammanti .
Atha vā pare cāti ye satthu ovādānusāsaniyā aggahaṇena sāsanato bāhiratāya pare , te yāva ‘‘ mayaṃ micchāgāhaṃ gahetvā ettha idha loke
P2.115 sāsanassa paṭiniggāhena yamāmase vāyamāmā ’’ ti na vijānanti , tāva vivādā na vūpasammanti , yadā pana tassa gāhassa vissajjanavasena ye ca tattha tesu vivādappasutesu adhammadhammādike adhammadhammādito yathābhūtaṃ vijānanti , tato tesaṃ santikā te paṇḍitapurise nissāya vivādasaṅkhātā medhagā sammantīti evampettha attho veditabbo .Yadāti yasmiṃ kāle .
Avijānantāti vivādassa vūpasamūpāyaṃ , dhammādhamme vā yāthāvato ajānantā .
Iriyantyamarā viyāti amarā viya jarāmaraṇaṃ atikkantā viya uddhatā unnaḷā capalā mukharā vippakiṇṇavācā hutvā vattanti caranti vicaranti tadā vivādo na vūpasammateva .
Vijānanti ca ye dhammaṃ , āturesu anāturāti ye pana satthu sāsanadhammaṃ yathābhūtaṃ jānanti , te kilesarogena āturesu sattesu anāturā nikkilesā anīghā viharanti , tesaṃ vasena vivādo accantameva vūpasammatīti adhippāyo .
Yaṃ
M2.9 kiñci sithilaṃ kamman ti oliyitvā karaṇena sithilagāhaṃ katvā sāthalibhāvena kataṃ yaṃ kiñci kusalakammaṃ .Saṃkiliṭṭhan ti vesīādike agocare caraṇena , kuhanādimicchājīvena vā saṃkiliṭṭhaṃ vatasamādānaṃ .
Saṅkassaran ti saṅkāhi saritabbaṃ , vihāre kiñci asāruppaṃ sutvā –
‘‘ nūna asukena katan ’’ ti parehi asaṅkitabbaṃ , uposathakiccādīsu aññatarakiccavasena sannipatitampi saṅghaṃ disvā ,‘‘ addhā ime mama cariyaṃ ñatvā maṃ ukkhipitukāmā sannipatitā ’’ ti evaṃ attano vā āsaṅkāhi saritaṃ usaṅkitaṃ parisaṅkitaṃ .
Na taṃ hotīti taṃ evarūpaṃ brahmacariyaṃ samaṇadhammakaraṇaṃ tassa puggalassa mahapphalaṃ na hoti .
Tassa amahapphalabhāveneva paccayadāyakānampissa na mahapphalaṃ hoti .
Tasmā sallekhavuttinā bhavitabbaṃ .
Sallekhavuttino ca vivādassa avasaro eva natthīti adhippāyo .
Gāravo
V2.9 nūpalabbhatīti anusāsaniyā apadakkhiṇaggāhibhāvena garukātabbesu sabrahmacārīsu yassa puggalassa gāravo garukaraṇaṃ na vijjati .Ārakā hoti saddhammāti so evarūpo puggalo paṭipattisaddhammatopi paṭivedhasaddhammatopi dūre hoti , na hi taṃ garū sikkhāpenti , asikkhiyamāno anādiyanto na paṭipajjati , appaṭipajjanto kuto saccāni paṭivijjhissatīti .
Tenāha –
‘‘ ārakā hoti saddhammā ’’ ti .
Yathā kiṃ ?
‘‘ Nabhaṃ puthaviyā yathā ’’ ti yathā nabhaṃ ākāsaṃ puthaviyā pathavīdhātuyā sabhāvato dūre .
Na kadāci sammissabhāvo .
Tenevāha –
‘‘ Nabhañca
P2.116 dūre pathavī ca dūre , pāraṃ samuddassa tadāhu dūre ;Tato have dūrataraṃ vadanti , satañca dhammo asatañca rājā ’’ ti .( jā .2.21.414);
Sabhiyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .