5. Jambukattheragāthāvaṇṇanā
Pañcapaññāsātiādikā āyasmato jambukattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle kulagehe
V2.12 nibbattitvā viññutaṃ patto satthu sammāsambodhiṃ saddahanto bodhirukkhaṃ vanditvā bījanena pūjesi .So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto sāsane pabbajitvā aññatarena upāsakena kārite ārāme āvāsiko hutvā viharati tena
M2.13 upaṭṭhīyamāno .Athekadivasaṃ eko khīṇāsavatthero lūkhacīvaradharo kesoharaṇatthaṃ araññato gāmābhimukho āgacchati , taṃ disvā so upāsako iriyāpathe pasīditvā kappakena kesamassūni ohārāpetvā paṇītabhojanaṃ bhojetvā sundarāni cīvarāni datvā ‘‘ idheva , bhante , vasathā ’’ ti vasāpeti .
Taṃ disvā āvāsiko issāmaccherapakato khīṇāsavattheraṃ āha –
‘‘ varaṃ te , bhikkhu , iminā pāpupāsakena upaṭṭhīyamānassa evaṃ idha vasanato aṅgulīhi kese luñcitvā acelassa sato gūthamuttāhārajīvanan ’’ ti .
Evañca pana vatvā tāvadeva vaccakuṭiṃ pavisitvā pāyāsaṃ vaḍḍhento viya hatthena gūthaṃ vaḍḍhetvā vaḍḍhetvā yāvadatthaṃ khādi , muttañca pivi .
Iminā niyāmena yāvatāyukaṃ ṭhatvā kālaṅkatvā niraye paccitvā puna gūthamuttāhāro vasitvā tasseva kammassa vipākāvasesena manussesu uppannopi pañca jātisatāni nigaṇṭho hutvā gūthabhakkho ahosi .
Puna
P2.119 imasmiṃ buddhuppāde manussayoniyaṃ nibbattamānopi ariyūpavādabalena duggatakūle nibbattitvā thaññaṃ vā khīraṃ vā sappiṃ vā pāyamāno , taṃ chaḍḍetvā muttameva pivati , odanaṃ bhojiyamāno , taṃ chaḍḍetvā gūthameva khādati , evaṃ gūthamuttaparibhogena vaḍḍhanto vayappattopi tadeva paribhuñjati .Manussā tato vāretuṃ asakkontā pariccajiṃsu .
So ñātakehi pariccatto naggapabbajjaṃ pabbajitvā na nhāyati , rajojalladharo kesamassūni luñcitvā aññe iriyāpathe paṭikkhipitvā ekapādena tiṭṭhati , nimantanaṃ na sādiyati , māsopavāsaṃ adhiṭṭhāya puññatthikehi dinnaṃ bhojanaṃ māse māse ekavāraṃ kusaggena gahetvā divā jivhaggena lehati , rattiyaṃ pana ‘‘ allagūthaṃ sappāṇakan ’’ ti akhāditvā sukkhagūthameva khādati , evaṃ karontassa pañcapaññāsavassāni vītivattāni mahājano ‘‘ mahātapo paramappiccho ’’ ti maññamāno tanninno tappoṇo ahosi .
Atha bhagavā tassa hadayabbhantare ghaṭe padīpaṃ viya arahattūpanissayaṃ pajjalantaṃ disvā sayameva tattha gantvā dhammaṃ desetvā sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā , ehibhikkhūpasampadāya laddhūpasampadaṃ vipassanaṃ ussukkāpetvā arahatte patiṭṭhāpesi .
Ayamettha saṅkhepo .
Vitthāro pana dhammapade
M2.14 ‘‘ māse māse kusaggenā ’’ ti gāthāvaṇṇanāya ( dha . pa . aṭṭha .1. jambukattheravatthu ) vuttanayenaV2.13 veditabbo .Arahatte pana patiṭṭhito parinibbānakāle ‘‘ ādito micchā paṭipajjitvāpi sammāsambuddhaṃ nissāya sāvakena adhigantabbaṃ mayā adhigatan ’’ ti dassento –
283.
‘‘ Pañcapaññāsavassāni , rajojallamadhārayiṃ ;
Bhuñjanto māsikaṃ bhattaṃ , kesamassuṃ alocayiṃ .
284.
‘‘ Ekapādena aṭṭhāsiṃ , āsanaṃ parivajjayiṃ ;
Sukkhagūthāni ca khādiṃ , uddesañca na sādiyiṃ .
285.
‘‘ Etādisaṃ karitvāna , bahuṃ duggatigāminaṃ ;
Vuyhamāno mahoghena , buddhaṃ saraṇamāgamaṃ .
286.
‘‘ Saraṇagamanaṃ passa , passa dhammasudhammataṃ ;
Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
–
Imā catasso gāthā abhāsi .
Tattha pañcapaññāsavassāni , rajojallamadhārayin ti naggapabbajjūpagamanena nhānapaṭikkhepato pañcādhikāni paññāsavassāni sarīre laggaṃ āgantukareṇusaṅkhātaṃ rajo , sarīramalasaṅkhātaṃ jallañca kāyena dhāresiṃ .
Bhuñjanto māsikaṃ bhattan ti rattiyaṃ gūthaṃ khādanto lokavañcanatthaṃ māsopavāsiko nāma hutvā puññatthikehi dinnaṃ bhojanaṃ māse māse ekavāraṃ jivhagge paṭhanavasena bhuñjanto alocayin ti tādisacchārikāpakkhepena sithilamūlaṃ kesamassuṃ aṅgulīhi luñcāpesiṃ .
Ekapādena
P2.120 aṭṭhāsiṃ , āsanaṃ parivajjayin ti sabbena sabbaṃ āsanaṃ nisajjaṃ parivajjesiṃ , tiṭṭhanto ca ubho hatthe ukkhipitvā ekeneva pādena aṭṭhāsiṃ .Uddesan ti nimantanaṃ .
Udissakatanti keci .
Na sādiyin ti na sampaṭicchiṃ paṭikkhipinti attho .
Etādisaṃ karitvāna , bahuṃ duggatigāminan ti etādisaṃ evarūpaṃ vipākanibbattanakaṃ duggatigāminaṃ bahuṃ pāpakammaṃ purimajātīsu idha ca katvā uppādetvā .
Vuyhamāno
M2.15 mahoghenāti kāmoghādinā mahatā oghena visesato diṭṭhoghena apāyasamuddaṃ patiākaḍḍhiyamāno , buddhaṃ saraṇamāgaman ti tādisena puññakammacchiddena kicchena manussattabhāvaṃ labhitvā idāni puññabalena buddhaṃ ‘‘ saraṇan ’’ ti āgamāsiṃ ,‘‘ sammāsambuddho bhagavā ’’ ti aveccapasādena satthari pasīdiṃ .Saraṇagamanaṃ passa , passa dhammasudhammatan ti āyatanagataṃ mama saraṇagamanaṃ passa , passa sāsanadhammassa
V2.14 ca sudhammataṃ yohaṃ tathāmicchāpaṭipannopi ekovādeneva satthārā edisaṃ sampattiṃ sampāpito .‘‘ Tisso vijjā ’’ tiādinā taṃ sampattiṃ dasseti tenāha ( apa . thera 2.46.17-21)–
‘‘ Tissassāhaṃ bhagavato , bodhirukkhamavandiyaṃ ;
Paggayha bījaniṃ tattha , sīhāsanamabījahaṃ .
‘‘ Dvenavute ito kappe , sīhāsanamabījahaṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , bījanāya idaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Jambukattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .