Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

5. Jambukattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Jambukattheragāthāvaṇṇanā

Pañcapaññāsātiādikā āyasmato jambukattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle kulageheV2.12 nibbattitvā viññutaṃ patto satthu sammāsambodhiṃ saddahanto bodhirukkhaṃ vanditvā bījanena pūjesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto sāsane pabbajitvā aññatarena upāsakena kārite ārāme āvāsiko hutvā viharati tenaM2.13 upaṭṭhīyamāno .
Athekadivasaṃ eko khīṇāsavatthero lūkhacīvaradharo kesoharaṇatthaṃ araññato gāmābhimukho āgacchati , taṃ disvā so upāsako iriyāpathe pasīditvā kappakena kesamassūni ohārāpetvā paṇītabhojanaṃ bhojetvā sundarāni cīvarāni datvā ‘‘ idheva , bhante , vasathā ’’ ti vasāpeti .
Taṃ disvā āvāsiko issāmaccherapakato khīṇāsavattheraṃ āha –
‘‘ varaṃ te , bhikkhu , iminā pāpupāsakena upaṭṭhīyamānassa evaṃ idha vasanato aṅgulīhi kese luñcitvā acelassa sato gūthamuttāhārajīvanan ’’ ti .
Evañca pana vatvā tāvadeva vaccakuṭiṃ pavisitvā pāyāsaṃ vaḍḍhento viya hatthena gūthaṃ vaḍḍhetvā vaḍḍhetvā yāvadatthaṃ khādi , muttañca pivi .
Iminā niyāmena yāvatāyukaṃ ṭhatvā kālaṅkatvā niraye paccitvā puna gūthamuttāhāro vasitvā tasseva kammassa vipākāvasesena manussesu uppannopi pañca jātisatāni nigaṇṭho hutvā gūthabhakkho ahosi .
PunaP2.119 imasmiṃ buddhuppāde manussayoniyaṃ nibbattamānopi ariyūpavādabalena duggatakūle nibbattitvā thaññaṃ vā khīraṃ vā sappiṃ vā pāyamāno , taṃ chaḍḍetvā muttameva pivati , odanaṃ bhojiyamāno , taṃ chaḍḍetvā gūthameva khādati , evaṃ gūthamuttaparibhogena vaḍḍhanto vayappattopi tadeva paribhuñjati .
Manussā tato vāretuṃ asakkontā pariccajiṃsu .
So ñātakehi pariccatto naggapabbajjaṃ pabbajitvā na nhāyati , rajojalladharo kesamassūni luñcitvā aññe iriyāpathe paṭikkhipitvā ekapādena tiṭṭhati , nimantanaṃ na sādiyati , māsopavāsaṃ adhiṭṭhāya puññatthikehi dinnaṃ bhojanaṃ māse māse ekavāraṃ kusaggena gahetvā divā jivhaggena lehati , rattiyaṃ pana ‘‘ allagūthaṃ sappāṇakan ’’ ti akhāditvā sukkhagūthameva khādati , evaṃ karontassa pañcapaññāsavassāni vītivattāni mahājano ‘‘ mahātapo paramappiccho ’’ ti maññamāno tanninno tappoṇo ahosi .
Atha bhagavā tassa hadayabbhantare ghaṭe padīpaṃ viya arahattūpanissayaṃ pajjalantaṃ disvā sayameva tattha gantvā dhammaṃ desetvā sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā , ehibhikkhūpasampadāya laddhūpasampadaṃ vipassanaṃ ussukkāpetvā arahatte patiṭṭhāpesi .
Ayamettha saṅkhepo .
Vitthāro pana dhammapadeM2.14 ‘‘ māse māse kusaggenā ’’ ti gāthāvaṇṇanāya ( dha . pa . aṭṭha .1. jambukattheravatthu ) vuttanayenaV2.13 veditabbo .
Arahatte pana patiṭṭhito parinibbānakāle ‘‘ ādito micchā paṭipajjitvāpi sammāsambuddhaṃ nissāya sāvakena adhigantabbaṃ mayā adhigatan ’’ ti dassento –
283.
‘‘ Pañcapaññāsavassāni , rajojallamadhārayiṃ ;
Bhuñjanto māsikaṃ bhattaṃ , kesamassuṃ alocayiṃ .
284.
‘‘ Ekapādena aṭṭhāsiṃ , āsanaṃ parivajjayiṃ ;
Sukkhagūthāni ca khādiṃ , uddesañca na sādiyiṃ .
285.
‘‘ Etādisaṃ karitvāna , bahuṃ duggatigāminaṃ ;
Vuyhamāno mahoghena , buddhaṃ saraṇamāgamaṃ .
286.
‘‘ Saraṇagamanaṃ passa , passa dhammasudhammataṃ ;
Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
–
Imā catasso gāthā abhāsi .
Tattha pañcapaññāsavassāni , rajojallamadhārayin ti naggapabbajjūpagamanena nhānapaṭikkhepato pañcādhikāni paññāsavassāni sarīre laggaṃ āgantukareṇusaṅkhātaṃ rajo , sarīramalasaṅkhātaṃ jallañca kāyena dhāresiṃ .
Bhuñjanto māsikaṃ bhattan ti rattiyaṃ gūthaṃ khādanto lokavañcanatthaṃ māsopavāsiko nāma hutvā puññatthikehi dinnaṃ bhojanaṃ māse māse ekavāraṃ jivhagge paṭhanavasena bhuñjanto alocayin ti tādisacchārikāpakkhepena sithilamūlaṃ kesamassuṃ aṅgulīhi luñcāpesiṃ .
EkapādenaP2.120 aṭṭhāsiṃ , āsanaṃ parivajjayin ti sabbena sabbaṃ āsanaṃ nisajjaṃ parivajjesiṃ , tiṭṭhanto ca ubho hatthe ukkhipitvā ekeneva pādena aṭṭhāsiṃ .
Uddesan ti nimantanaṃ .
Udissakatanti keci .
Na sādiyin ti na sampaṭicchiṃ paṭikkhipinti attho .
Etādisaṃ karitvāna , bahuṃ duggatigāminan ti etādisaṃ evarūpaṃ vipākanibbattanakaṃ duggatigāminaṃ bahuṃ pāpakammaṃ purimajātīsu idha ca katvā uppādetvā .
VuyhamānoM2.15 mahoghenāti kāmoghādinā mahatā oghena visesato diṭṭhoghena apāyasamuddaṃ patiākaḍḍhiyamāno , buddhaṃ saraṇamāgaman ti tādisena puññakammacchiddena kicchena manussattabhāvaṃ labhitvā idāni puññabalena buddhaṃ ‘‘ saraṇan ’’ ti āgamāsiṃ ,‘‘ sammāsambuddho bhagavā ’’ ti aveccapasādena satthari pasīdiṃ .
Saraṇagamanaṃ passa , passa dhammasudhammatan ti āyatanagataṃ mama saraṇagamanaṃ passa , passa sāsanadhammassaV2.14 ca sudhammataṃ yohaṃ tathāmicchāpaṭipannopi ekovādeneva satthārā edisaṃ sampattiṃ sampāpito .
‘‘ Tisso vijjā ’’ tiādinā taṃ sampattiṃ dasseti tenāha ( apa . thera 2.46.17-21)–
‘‘ Tissassāhaṃ bhagavato , bodhirukkhamavandiyaṃ ;
Paggayha bījaniṃ tattha , sīhāsanamabījahaṃ .
‘‘ Dvenavute ito kappe , sīhāsanamabījahaṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , bījanāya idaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Jambukattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .