Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

2. Tekicchakārittheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Tekicchakārittheragāthāvaṇṇanā

AtihitāP2.163 vīhītiādikā āyasmato tekicchakārittherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto ito ekanavute kappe vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā vejjasatthe nipphattiṃ gato .
Vipassissa bhagavato upaṭṭhākaṃ asokaṃ nāma theraṃ byādhitaṃ arogamakāsi , aññesañca sattānaṃ rogābhibhūtānaṃ anukampāya bhesajjaṃ saṃvidahi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde subuddhassa nāma brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti .
Tassa tikicchakehi gabbhakāle parissayaṃ apaharitvā paripālitatāya tekicchakārīti nāmaṃ akaṃsu .
So attano kulānurūpāni vijjāṭṭhānāni sippāni ca sikkhanto vaḍḍhati .
Tadā cāṇakko subuddhassa paññāveyyattiyaṃ kiriyāsu upāyakosallañca disvā ,‘‘ ayaṃ imasmiṃ rājakule patiṭṭhaṃ labhanto maṃ abhibhaveyyā ’’ ti issāpakato raññā candaguttena taṃ bandhanāgāre khipāpesi .
Tekicchakārī pitu bandhanāgārappavesanaṃ sutvā bhīto palāyitvā sāṇavāsittherassa santikaṃ gantvā attano saṃvegakāraṇaṃ therassa kathetvā pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā abbhokāsiko nesajjiko ca hutvā viharati , sītuṇhaṃ agaṇentoM2.86 samaṇadhammameva karoti , visesato brahmavihārabhāvanamanuyuñjati .
Taṃ disvā māro pāpimā ‘‘ na imassa mama visayaṃ atikkamituṃ dassāmī ’’ ti vikkhepaṃ kātukāmo sassānaṃ nipphattikāle khettagopakavaṇṇena therassa santikaṃ gantvā taṃ nippaṇḍento –
381.
‘‘ Atihitā vīhi , khalagatā sālī ;
Na ca labhe piṇḍaṃ , kathamahaṃ kassan ’’ ti .
– āha ;
Taṃ sutvā thero –
382.
‘‘ BuddhamappameyyaṃV2.75 anussara pasanno , pītiyā phuṭasarīro hohisi satatamudaggo .
383.
‘‘ DhammamappameyyaṃP2.164 … pe … satatamudaggo .
384.
‘‘ Saṅghamappameyyaṃ … pe … satatamudaggo ’’ ti .
– āha ;
Taṃ sutvā māro –
385.
‘‘ Abbhokāse viharasi , sītā hemantikā imā ratyo ;
Mā sītena pareto vihaññittho , pavisa tvaṃ vihāraṃ phusitaggaḷan ’’ ti .
–
Āha .
Atha thero –
386.
‘‘ Phusissaṃ catasso appamaññāyo , tāhi ca sukhito viharissaṃ ;
Nāhaṃ sītena vihaññissaṃ , aniñjito viharanto ’’ ti .
– āha ;
Tattha atihitā vīhīti vīhayo koṭṭhāgāraṃ atinetvā ṭhapitā , tattha paṭisāmitā khalato vā gharaṃ upanītāti attho .
Vīhiggahaṇena cettha itarampi dhaññaṃ saṅgaṇhāti .
Sālī pana yebhuyyena vīhitoM2.87 pacchā paccantīti āha .
Khalagatā sālīti khalaṃ dhaññakaraṇaṭṭhānaṃ gatā , tattha rāsivasena maddanacāvanādivasena ṭhitāti attho .
Padhānadhaññabhāvadassanatthañcettha sālīnaṃ visuṃ gahaṇaṃ , ubhayenapi gāme , gāmato bahi ca dhaññaṃ paripuṇṇaṃ ṭhitanti dasseti .
Na ca labhe piṇḍan ti evaṃ sulabhadhaññe subhikkhakāle ahaṃ piṇḍamattampi na labhāmi .
Idāni kathamahaṃ kassan ti ahaṃ kathaṃ karissāmi , kathaṃ jīvissāmīti parihāsakeḷiṃ akāsi .
Taṃ sutvā thero ‘‘ ayaṃ varāko attanā attano pavattiṃ mayhaṃ pakāsesi , mayā pana attanāva attā ovaditabbo , na mayā kiñci kathetabban ’’ ti vatthuttayānussatiyaṃ attānaṃ niyojento ‘‘ buddhamappameyyan ’’ tiādinā tisso gāthā abhāsi .
Tattha buddhamappameyyaṃ anussara pasannoti savāsanāya avijjāniddāya accantavigamena , buddhiyā ca vikasitabhāvena buddhaṃ bhagavantaṃ pamāṇakarānaṃ rāgādikilesānaṃ abhāvā aparimāṇaguṇasamaṅgitāya appameyyapuññakkhettatāya ca appameyyaṃ .
Okappanalakkhaṇena abhippasādena pasanno , pasannamānaso ‘‘ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho ’’ tiādinā ( ma . ni .1.74; saṃ . ni .5.997) anussara anu anu buddhārammaṇaṃ satiṃ pavattehi , pītiyā phuṭasarīro hohisi .
Satatamudaggoti anussarantova pharaṇalakkhaṇāya pītiyā satataṃ sabbadā phuṭasarīro pītisamuṭṭhānapaṇītarūpehi ajjhotthaṭasarīro ubbegapītiyāP2.165 udaggo kāyaṃ udaggaṃ katvā ākāsaṃ laṅghituṃ samattho ca bhaveyyāsi , buddhānussatiyā buddhārammaṇaṃ uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedeyyāsi .
Yato sītuṇhehi viya jighacchāpipāsāhipi anabhibhūto hohisīti attho .
Dhamman tiV2.76 ariyaṃ lokuttaradhammaṃ .
Saṅghan ti ariyaṃ paramatthasaṅghaṃ .
Sesaṃ vuttanayameva .
Anussarāti panettha ‘‘ svākkhāto bhagavatā dhammo ’’ tiādinā dhammaṃ ,‘‘ suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’’ tiādinā saṅghaṃ anussarāti yojetabbaṃ .
Evaṃ therena ratanattayaguṇānussaraṇe niyojanavasena attani ovadite puna māro vivekavāsato naṃ vivecetukāmo hitesībhāvaṃM2.88 viya dassento ‘‘ abbhokāse viharasī ’’ ti pañcamaṃ gāthamāha .
Tassattho – tvaṃ , bhikkhu , abbhokāse kenaci apaṭicchanne vivaṭaṅgaṇe viharasi iriyāpathe kappesi .
Hemantikā himapātasamaye pariyāpannā imā sītā rattiyo vattanti .
Tasmā sītena pareto abhibhūto hutvā mā vihaññittho vighātaṃ mā āpajji mā kilami .
Phusitaggaḷaṃ pihitakavāṭaṃ senāsanaṃ pavisa , evaṃ te sukhavihāro bhavissatīti .
Taṃ sutvā thero ‘‘ na mayhaṃ senāsanapariyesanāya payojanaṃ , etthevāhaṃ sukhavihārī ’’ ti dassento ‘‘ phusissan ’’ tiādinā chaṭṭhaṃ gāthamāha .
Tattha phusissaṃ catasso appamaññāyoti appamāṇagocaratāya ‘‘ appamaññā ’’ ti laddhavohāre cattāro brahmavihāre phusissaṃ phusissāmi , kālena kālaṃ samāpajjissāmi .
Tāhi ca sukhito viharissan ti tāhi appamaññāhi sukhito sañjātasukho hutvā viharissaṃ cattāropi iriyāpathe kappessāmīti .
Tena mayhaṃ sabbakāle sukhameva , na dukkhaṃ .
Yato nāhaṃ sītena vihaññissaṃ antaraṭṭhakepi himapātasamaye ahaṃ sītena na kilamissāmi , tasmā aniñjito viharanto cittassa iñjitakāraṇānaṃ byāpādādīnaṃ suppahīnattā paccayuppanniñjanāya ca abhāvato samāpattisukheneva sukhito viharissāmīti .
Evaṃ thero imaṃ gāthaṃ vadantoyeva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchākāsi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 1.18.39-44)–
‘‘ Nagare bandhumatiyā , vejjo āsiṃ susikkhito ;
Āturānaṃ sadukkhānaṃ , mahājanasukhāvaho .
‘‘ Byādhitaṃ samaṇaṃ disvā , sīlavantaṃ mahājutiṃ ;
Pasannacitto sumano , bhesajjamadadiṃ tadā .
‘‘ Arogo āsi teneva , samaṇo saṃvutindriyo ;
Asoko nāma nāmena , upaṭṭhāko vipassino .
‘‘ Ekanavutito kappe , yaṃ osadhamadāsahaṃ ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , bhesajjassa idaṃ phalaṃ .
‘‘ ItoM2.89 ca aṭṭhame kappe , sabbosadhasanāmako ;
Sattaratanasampanno , cakkavattī mahapphalo .
‘‘ KilesāV2.77 jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Ettha ca bindusārarañño kāle imassa therassa uppannattā tatiyasaṅgītiyaṃ imā gāthā saṅgītāti veditabbā .
Tekicchakārittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .