1. Rājadattattheragāthāvaṇṇanā
Pañcakanipāte
M2.35V2.31 bhikkhu sivathikaṃ gantvātiādikā āyasmato rājadattattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro , tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto , ito catuddase kappe buddhasuññe loke
P2.134 kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto , ekadivasaṃ kenacideva karaṇīyena vanantaṃ upagato tattha aññataraṃ paccekabuddhaṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā pasannamānaso suparisuddhaṃ ambāṭakaphalaṃ adāsi .So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ satthavāhakule nibbatti .
Tassa mahārājaṃ vessavaṇaṃ ārādhetvā paṭiladdhabhāvato mātāpitaro rājadattoti nāmaṃ akaṃsu .
So vayappatto pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ ādāya vāṇijjavasena rājagahaṃ agamāsi .
Tena ca samayena rājagahe aññatarā gaṇikā abhirūpā dassanīyā paramasobhaggayogato divase divase sahassaṃ labhati .
Atha so satthavāhaputto divase divase tassā gaṇikāya sahassaṃ datvā saṃvāsaṃ kappento nacirasseva sabbaṃ dhanaṃ khepetvā duggato hutvā ghāsacchādanamattampi alabhanto ito cito ca paribbhamanto saṃvegappatto ahosi .
So ekadivasaṃ upāsakehi saddhiṃ veḷuvanaṃ agamāsi .
Tena ca samayena satthā mahatiyā parisāya parivuto dhammaṃ desento nisinno hoti .
So parisapariyante nisīditvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā dhutaṅgāni samādiyitvā susāne vasati .
Tadā aññataropi satthavāhaputto sahassaṃ datvā tāya gaṇikāya saha vasati .
Sā ca gaṇikā tassa hatthe mahaggharatanaṃ disvā lobhaṃ uppādetvā aññehi dhuttapurisehi taṃ mārāpetvā taṃ ratanaṃ gaṇhi .
Atha tassa satthavāhaputtassa manussā taṃ pavattiṃ sutvā ocarakamanusse pesesuṃ .
Te rattiyaṃ tassā gaṇikāya gharaṃ pavisitvā chaviādīni anupahacceva taṃ māretvā sivathikāya chaḍḍesuṃ .
Rājadattatthero asubhanimittaṃ gahetuṃ susāne vicaranto tassā gaṇikāya kaḷevaraṃ
M2.36 paṭikkulato manasi kātuṃ upagato katipayavāre yoniso manasi katvā aciramatabhāvato soṇasiṅgālādīhi anupahatachavitāya visabhāgavatthutāya ca ayonisoV2.32 manasikaronto , tattha kāmarāgaṃ uppādetvā saṃviggataramānaso attano cittaṃ paribhāsitvā muhuttaṃ ekamantaṃ apasakkitvā ādito upaṭṭhitaṃ asubhanimittameva gahetvā yoniso manasikaronto jhānaṃ uppādetvā taṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā tāvadeva arahattaṃ pāpuṇi .Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.44.55-59)–
‘‘ Vipine buddhaṃ disvāna , sayambhuṃ aparājitaṃ ;
Ambāṭakaṃ gahetvāna , sayambhussa adāsahaṃ .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ phalamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , phaladānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pītisomanassajāto –
315.
‘‘ Bhikkhu
P2.135 sivathikaṃ gantvā , addasa itthimujjhitaṃ ;Apaviddhaṃ susānasmiṃ , khajjantiṃ kimihī phuṭaṃ .
316.
‘‘ Yañhi eke jigucchanti , mataṃ disvāna pāpakaṃ ;
Kāmarāgo pāturahu , andhova savatī ahuṃ .
317.
‘‘ Oraṃ odanapākamhā , tamhā ṭhānā apakkamiṃ ;
Satimā sampajānohaṃ , ekamantaṃ upāvisiṃ .
318.
‘‘ Tato me manasīkāro , yoniso udapajjatha ;
Ādīnavo pāturahu , nibbidā samatiṭṭhatha .
319.
‘‘ Tato cittaṃ vimucci me , passa dhammasudhammataṃ ;
Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
–
Imā pañca gāthā abhāsi .
Tattha
M2.37 bhikkhu sivathikaṃ gantvāti saṃsāre bhayassa ikkhanato bhikkhu , asubhakammaṭṭhānatthaṃ āmakasusānaṃ upagantvā .‘‘ Bhikkhū ’’ ti cetaṃ attānaṃ sandhāya thero sayaṃ vadati .
Itthin ti thīyati ettha sukkasoṇitaṃ sattasantānabhāvena saṃhaññatīti thī , mātugāmo .
Evañca sabhāvaniruttivasena ‘‘ itthī ’’ tipi vuccati .
Vañjhādīsu pana taṃsadisatāya taṃsabhāvānativattanato ca tabbohāro .
‘‘ Itthī ’’ ti itthikaḷevaraṃ vadati .
Ujjhitan ti pariccattaṃ ujjhaniyattā eva apaviddhaṃ anapekkhabhāvena khittaṃ .
Khajjantiṃ kimihī phuṭan ti kimīhi pūritaṃ hutvā khajjamānaṃ .
Yañhi
V2.33 eke jigucchanti , mataṃ disvāna pāpakan ti yaṃ apagatāyuusmāviññāṇatāya mataṃ kaḷevaraṃ pāpakaṃ nihīnaṃ lāmakaṃ eke cokkhajātikā jigucchanti , oloketumpi na icchanti .Kāmarāgo pāturahūti tasmiṃ kuṇape ayonisomanasikārassa balavatāya kāmarāgo mayhaṃ pāturahosi uppajji .
Andhova savatī ahun ti tasmiṃ kaḷevare navahi dvārehi asuciṃ savati sandante asucibhāvassa adassanena andho viya ahosiṃ .
Tenāha –
‘‘ Ratto atthaṃ na jānāti , ratto dhammaṃ na passati ;
Andhatamaṃ tadā hoti , yaṃ rāgo sahate naran ’’ ti ca .
‘‘ Kāmacchando kho , brāhmaṇa , andhakaraṇo acakkhukaraṇo ’’ ti ca ādi .
Keci panettha takārāgamaṃ katvā ‘‘ kilesapariyuṭṭhānena avasavatti kilesassa vā vasavattī ’’ ti atthaṃ vadanti .
Apare ‘‘ andhova asati ahun ’’ ti pāḷiṃ
P2.136 vatvā ‘‘ kāmarāgena andho eva hutvā satirahito ahosin ’’ ti atthaṃ vadanti .Tadubhayaṃ pana pāḷiyaṃ natthi .
Oraṃ odanapākamhāti odanapākato oraṃ , yāvatā kālena suparidhotatintataṇḍulanāḷiyā odanaṃ pacati , tato orameva kālaṃ , tatopi lahukālena rāgaṃ vinodento , tamhā ṭhānā apakkamiṃ yasmiṃ ṭhāne ṭhitassa me rāgo uppajji , tamhā ṭhānā apakkamiṃ apasakkiṃ .
Apakkantova satimā sampajānohaṃ samaṇasaññaṃ upaṭṭhapetvā satipaṭṭhānamanasikāravasena satimā , sammadeva dhammasabhāvajānanena sampajāno
M2.38 ca hutvā ekamantaṃ upāvisiṃ , pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdiṃ .Nisinnassa ca tato me manasīkāro , yoniso udapajjathātiādi sabbaṃ heṭṭhā vuttanayamevāti .
Rājadattattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .