Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

11. Soṇakuṭikaṇṇattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

11. Soṇakuṭikaṇṇattheragāthāvaṇṇanā

UpasampadāV2.61 ca me laddhātiādikā āyasmato soṇassa kuṭikaṇṇassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare vibhavasampanno seṭṭhi hutvā uḷārāya issariyasampattiyā ṭhito ekadivasaṃ satthāraṃ satasahassakhīṇāsavaparivutaṃ mahatiyāM2.70 buddhalīḷāya mahantena buddhānubhāvena nagaraṃ pavisantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā añjaliṃ katvā aṭṭhāsi .
So pacchābhattaṃ upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā bhagavato santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kalyāṇavākkaraṇānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānaṃ patthetvā mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi .
Satthā tassa anantarāyataṃ disvā ‘‘ anāgate gotamassa nāma sammāsambuddhassa sāsane kalyāṇavākkaraṇānaṃ aggo bhavissatī ’’ ti byākāsi .
So tattha yāvajīvaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto vipassissa bhagavato kāle sāsane pabbajitvā vattapaṭivattāni pūrento ekassa bhikkhuno cīvaraṃ sibbitvā adāsi .
Puna buddhasuññe loke bārāṇasiyaṃ tunnavāyo hutvā ekassa paccekabuddhassa cīvarakoṭiṃ chinnaṃ ghaṭetvā adāsi .
Evaṃ tattha tattha puññāni katvā imasmiṃ buddhuppāde avantiraṭṭhe kuraraghare mahāvibhavassa seṭṭhino putto hutvā nibbatti .
Soṇo tissa nāmaṃ akaṃsu .
Koṭiagghanakassa kaṇṇapiḷandhanassa dhāraṇena ‘‘ koṭikaṇṇo ’’ ti vattabbe kuṭikaṇṇoti paññāyittha .
So anukkamena vaḍḍhitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento āyasmante mahākaccāne kulagharaṃ nissāya pavattapabbate viharante tassa santike dhammaṃ sutvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya taṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahi .
So aparabhāge saṃsāre sañjātasaṃvego therassa santike pabbajitvā kicchena kasirena dasavaggaṃ saṅghaṃ sannipātetvā upasampajjitvā katipayakālaṃ therassa santike vasitvā , theraṃ āpucchitvā satthāraṃ vandituṃ sāvatthiṃ upagato , satthārā ekagandhakuṭiyaṃ vāsaṃ labhitvā paccūsasamaye ajjhiṭṭho soḷasaaṭṭhakavaggiyānaṃP2.155 ussāraṇena sādhukāraṃ datvā bhāsitāya ‘‘ disvā ādīnavaṃ loke ’’ ti ( udā .46; mahāva .258) udānagāthāya pariyosāne vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.44.26-34)–
‘‘ PadumuttaroM2.71 nāma jino , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Vasīsatasahassehi , nagaraṃ pāvisī tadā .
‘‘ NagaraṃV2.62 pavisantassa , upasantassa tādino ;
Ratanāni pajjotiṃsu , nigghoso āsi tāvade .
‘‘ Buddhassa ānubhāvena , bherī vajjumaghaṭṭitā ;
Sayaṃ vīṇā pavajjanti , buddhassa pavisato puraṃ .
‘‘ Buddhaseṭṭhaṃ namassāmi , padumuttaramahāmuniṃ ;
Pāṭihīrañca passitvā , tattha cittaṃ pasādayiṃ .
‘‘ Aho buddho aho dhammo , aho no satthu sampadā ;
Acetanāpi tūriyā , sayameva pavajjare .
‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ saññamalabhiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , buddhasaññāyidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahatte pana patiṭṭhito attano upajjhāyena ācikkhitaniyāmena paccantimesu janapadesu vinayadharapañcamena gaṇena upasampadā , dhuvanhānaṃ , cammattharaṇaṃ , guṇaṅguṇūpāhanaṃ , cīvaravippavāsoti pañca vare yācitvā te satthu santikā labhitvā punadeva attano vasitaṭṭhānaṃ gantvā upajjhāyassa tamatthaṃ ārocesi .
Ayamettha saṅkhepo .
Vitthāro pana udānaṭṭhakathāyaṃ āgatanayena veditabbo .
Aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ ( a . ni . aṭṭha .1.1.206) pana ‘‘ upasampanno hutvā attano upajjhāyassa santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇī ’’ ti vuttaṃ .
So aparabhāge vimuttisukhena viharanto attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā somanassajāto udānavasena –
365.
‘‘ Upasampadā ca me laddhā , vimutto camhi anāsavo ;
So ca me bhagavā diṭṭho , vihāre ca sahāvasiṃ .
366.
‘‘ Bahudeva rattiṃ bhagavā , abbhokāsetināmayi ;
Vihārakusalo satthā , vihāraṃ pāvisī tadā .
367.
‘‘ SantharitvānaM2.72 saṅghāṭiṃ , seyyaṃ kappesi gotamo ;
Sīho selaguhāyaṃva , pahīnabhayabheravo .
368.
‘‘ Tato kalyāṇavākkaraṇo , sammāsambuddhasāvako ;
Soṇo abhāsi saddhammaṃ , buddhaseṭṭhassa sammukhā .
369.
‘‘ PañcakkhandheV2.63 pariññāya , bhāvayitvāna añjasaṃ ;
Pappuyya paramaṃ santiṃ , parinibbissatyanāsavo ’’ ti .
–
Imā pañca gāthā abhāsi .
Tattha upasampadā ca me laddhāti yā sā kicchena dasavaggaṃ bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā attanā laddhā upasampadā .
Yā ca pana varadānavasena sabbapaccantimesu janapadesu vinayadharapañcamena gaṇena satthārā anuññātā upasampadā , tadubhayaṃ sandhāyāha .
Ca -saddoP2.156 samuccayattho , tena itarepi satthu santikā laddhavare saṅgaṇhāti .
Vimutto camhi anāsavoti aggamaggena sakalakilesavatthuvimuttiyā vimutto ca amhi .
Tato eva kāmāsavādīhi anāsavo amhīti yojanā .
So ca me bhagavā diṭṭhoti yadatthaṃ ahaṃ avantiraṭṭhato sāvatthiṃ gato , so ca bhagavā mayā adiṭṭhapubbo diṭṭho .
Vihāre ca sahāvasin ti na kevalaṃ tassa bhagavato dassanameva mayā laddhaṃ , atha kho vihāre satthu gandhakuṭiyaṃ satthārā kāraṇaṃ sallakkhetvā vāsentena saha avasiṃ .
‘‘ Vihāreti vihārasamīpe ’’ ti keci .
Bahudeva rattin ti paṭhamaṃ yāmaṃ bhikkhūnaṃ dhammadesanāvasena kammaṭṭhānasodhanavasena ca , majjhimaṃ yāmaṃ devānaṃ brahmūnañca kaṅkhacchedanavasena bhagavā bahudeva rattiṃ abbhokāse atināmayi vītināmesi .
Vihārakusaloti dibbabrahmaāneñjaariyavihāresu kusalo .
Vihāraṃ pāvisīti ativelaṃ nisajjacaṅkamehi uppannaparissamavinodanatthaṃ gandhakuṭiṃ pāvisi .
Santharitvāna saṅghāṭiṃ , seyyaṃ kappesīti catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ paññāpetvā sīhaseyyaṃ kappesi .
Tenāha ‘‘ gotamo sīho selaguhāyaṃva pahīnabhayabheravo ’’ ti .
Tattha gotamoti bhagavantaṃ gottena kitteti .
Sīho selaguhāyaṃvāti selassa pabbatassa guhāyaṃ .
Yathā sīho migarājā tejussadatāya pahīnabhayabheravo dakkhiṇena passenaM2.73 pāde pādaṃ accādhāya seyyaṃ kappesi , evaṃ cittutrāsalomahaṃsanachambhitattahetūnaṃ kilesānaṃ samucchinnattā pahīnabhayabheravo gotamo bhagavā seyyaṃ kappesīti attho .
Tatoti pacchā , sīhaseyyaṃ kappetvā tato vuṭṭhahitvā ‘‘ paṭibhātu taṃ bhikkhu dhammo bhāsitun ’’ ti ( udā .46) satthārā ajjhesitoti attho .
Kalyāṇavākkaraṇoti sundaravacīkaraṇo , lakkhaṇasampannavacanakkamoti attho .
Soṇo abhāsi saddhamman ti soḷasa aṭṭhakavaggiyasuttāniV2.64 soṇo kuṭikaṇṇo , buddhaseṭṭhassa sammāsambuddhassa sammukhā , paccakkhato abhāsīti thero attānameva paraṃ viya avoca .
Pañcakkhandhe pariññāyāti pañcupādānakkhandhe tīhipi pariññāhi parijānitvā te parijānantoyeva , añjasaṃ ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvayitvā , paramaṃ santiṃ nibbānaṃ pappuyya pāpuṇitvā ṭhito anāsavo .
Tato eva idāni parinibbissati anupādisesanibbānavasena nibbāyissatīti .
Soṇakuṭikaṇṇattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .