5. Vaḍḍhattheragāthāvaṇṇanā
Sādhū
M2.50 hītiādikā āyasmato vaḍḍhattherassa gāthā .Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto imasmiṃ buddhuppāde bhārukacchanagare gahapatikule nibbattitvā vaḍḍhoti laddhanāmo anupubbena vaḍḍhati .
Athassa mātā saṃsāre sañjātasaṃvegā puttaṃ ñātīnaṃ niyyādetvā bhikkhunīnaṃ santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī arahattaṃ pāpuṇitvā aparena samayena puttampi viññutaṃ pattaṃ veḷudantattherassa santike pabbājesi .
So pabbajito buddhavacanaṃ uggahetvā bahussuto dhammakathiko hutvā ganthadhuraṃ vahanto ekadivasaṃ ‘‘ ekako santaruttarova mātaraṃ passissāmī ’’ ti bhikkhunupassayaṃ agamāsi .
Taṃ disvā mātā ‘‘ kasmā tvaṃ ekako santaruttarova idhāgato ’’ ti codesi .
So mātarā codiyamāno ‘‘ ayuttaṃ mayā katan ’’ ti uppannasaṃvego vihāraṃ gantvā divāṭṭhāne nisinno vipassitvā arahattaṃ patvā mātu ovādasampattipakāsanamukhena aññaṃ byākaronto –
335.
‘‘ Sādhū
V2.44 hi kira me mātā , patodaṃ upadaṃsayi ;Yassāhaṃ vacanaṃ sutvā , anusiṭṭho janettiyā ;
Āraddhavīriyo pahitatto , patto sambodhimuttamaṃ .
336.
‘‘ Arahā dakkhiṇeyyomhi , tevijjo amataddaso ;
Jetvā namucino senaṃ , viharāmi anāsavo .
337.
‘‘ Ajjhattañca bahiddhā ca , ye me vijjiṃsu āsavā ;
Sabbe asesā ucchinnā , na ca uppajjare puna .
338.
‘‘ Visāradā kho bhaginī , evamatthaṃ abhāsayi ;
Apihā nūna mayipi , vanatho te na vijjati .
339.
‘‘ Pariyantakataṃ dukkhaṃ , antimoyaṃ samussayo ;
Jātimaraṇasaṃsāro , natthi dāni punabbhavo ’’ ti .
– imā gāthā abhāsi ;
Tattha
M2.51P2.142 sādhū hi kira me mātā , patodaṃ upadaṃsayīti sādhu vata mātā mayhaṃ ovādasaṅkhātaṃ patodaṃ dasseti , tena me vīriyaṃ uttejentī uttamaṅge paññāsīse vijjhi .Yassāti yassā me mātuyā .
Sambodhin ti arahattaṃ .
Ayañhettha yojanā – janettiyā me anusiṭṭho yassā anusāsanībhūtaṃ vacanaṃ sutvā ahaṃ āraddhavīriyo pahitatto viharanto uttamaṃ aggaphalaṃ sambodhiṃ arahattaṃ patto .
Tato eva ārakattā kilesehi arahā puññakkhettatāya dakkhiṇeyyo dakkhiṇāraho amhi .
Pubbenivāsañāṇādivijjāttayassa adhigatattā tevijjo nibbānassa sacchikatattā amataddaso namucino mārassa senaṃ kilesavāhiniṃ bodhipakkhiyasenāya jinitvā tassa jitattāyeva anāsavo sukhaṃ viharāmīti .
Idāni ‘‘ anāsavo ’’ ti vuttamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ ajjhattañcā ’’ ti gāthamāha .
Tassattho – ajjhattaṃ ajjhattavatthukā ca bahiddhā bahiddhavatthukā ca āsavā ye mayhaṃ ariyamaggādhigamato pubbe vijjiṃsu upalabbhiṃsu , te sabbe anavasesā ucchinnā ariyamaggena samucchinnā pahīnā puna dāni kadācipi na ca uppajjeyyuṃ na uppajjissantiyevāti .
Idāni mātu vacanaṃ aṅkusaṃ katvā attanā arahattassa adhigatattā mātaraṃ thomento ‘‘ visāradā ’’ ti gāthamāha .
Tattha visāradā khoti ekaṃsena vigatasārajjā .
Evaṃ mātu attano
V2.45 ca arahattādhigamena satthu orasaputtabhāvaṃ ullapento mātaraṃ ‘‘ bhaginī ’’ ti āha .Etamatthaṃ abhāsayīti etaṃ mama ovādabhūtaṃ atthaṃ abhaṇi .
Evaṃ pana maṃ ovadantī na kevalaṃ visāradā eva , atha kho apihā nūna mayipi tava puttakepi apihā asanthavā maññe , kiṃ vā etena parikappanena ?
Vanatho te na vijjati avijjādiko vanatho tava santāne nattheva , yā maṃ bhavakkhaye niyojesīti adhippāyo .
Idāni ‘‘ tayā niyojitākāreneva mayā paṭipannan ’’ ti dassento ‘‘ pariyantakatan ’’ ti osānagāthamāha , tassattho suviññeyyova .
Vaḍḍhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .