Issues
Select Version
Theragāthā-aṭṭhakathā
Theragāthā-aṭṭhakathā

1. Nāgasamālattheragāthāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

1. Nāgasamālattheragāthāvaṇṇanā

AlaṅkatātiādikāM2.1V2.1 āyasmato nāgasamālattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gimhasamaye sūriyātapasantattāyaV2.2 bhūmiyā gacchantaṃ satthāraṃP2.110 disvā pasannamānaso chattaṃ adāsi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sakyarājakule nibbattitvā nāgasamāloti laddhanāmo vayappatto ñātisamāgame paṭiladdhasaddho pabbajitvā kiñci kālaṃ bhagavato upaṭṭhāko ahosi .
So ekadivasaṃ nagaraṃ piṇḍāya paviṭṭho alaṅkatapaṭiyattaṃ aññataraṃ naccakiṃ mahāpathe tūriyesu vajjantesu naccantiṃ disvā ,‘‘ ayaṃ cittakiriyavāyodhātuvipphāravasena karajakāyassa tathā tathā parivatti , aho aniccā saṅkhārā ’’ ti khayavayaṃ paṭṭhapetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.46.37-48)–
‘‘ Aṅgārajātā pathavī , kukkuḷānugatā mahī ;
Padumuttaro bhagavā , abbhokāsamhi caṅkami .
‘‘ PaṇḍaraṃM2.2 chattamādāya , addhānaṃ paṭipajjahaṃ ;
Tattha disvāna sambuddhaṃ , vitti me upapajjatha .
‘‘ Marīciyotthaṭā bhūmi , aṅgārāva mahī ayaṃ ;
Upahanti mahāvātā , sarīrassāsukhepanā .
‘‘ Sītaṃ uṇhaṃ vihanantaṃ , vātātapanivāraṇaṃ ;
Paṭiggaṇha imaṃ chattaṃ , phassayissāmi nibbutiṃ .
‘‘ Anukampako kāruṇiko , padumuttaro mahāyaso ;
Mama saṅkappamaññāya , paṭiggaṇhi tadā jino .
‘‘ Tiṃsakappāni devindo , devarajjamakārayiṃ ;
Satānaṃ pañcakkhattuñca , cakkavattī ahosahaṃ .
‘‘ Padesarajjaṃ vipulaṃ , gaṇanāto asaṅkhiyaṃ ;
Anubhomi sakaṃ kammaṃ , pubbe sukatamattano .
‘‘ Ayaṃ me pacchimā jāti , carimo vattate bhavo ;
Ajjāpi setacchattaṃ me , sabbakālaṃ dharīyati .
‘‘ Satasahassito kappe , yaṃ chattamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , chattadānassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā –
267.
‘‘ AlaṅkatāV2.3 suvasanā , mālinī candanussadā ;
Majjhe mahāpathe nārī , tūriye naccati naṭṭakī .
268.
‘‘ Piṇḍikāya paviṭṭhohaṃ , gacchanto naṃ udikkhisaṃ ;
Alaṅkataṃ suvasanaṃ , maccupāsaṃva oḍḍitaṃ .
269.
‘‘ Tato me manasīkāro , yoniso udapajjatha ;
Ādīnavo pāturahu , nibbidā samatiṭṭhatha .
270.
‘‘ TatoM2.3 cittaṃ vimucci me , passa dhammasudhammataṃ ;
Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
–
Catūhi gāthāhi attano paṭipattikittanamukhena aññaṃ byākāsi .
Tattha alaṅkatāti hatthūpagādiābharaṇehi alaṅkatagattā .
Suvasanāti sundaravasanā sobhanavatthanivatthā .
Mālinīti mālādhārinī piḷandhitapupphamālā .
Candanussadāti candanānulepalittasarīrā .
Majjhe mahāpathe nārī , tūriye naccati naṭṭakīti yathāvuttaṭṭhāne ekā nārī naṭṭakī nāṭakitthī nagaravīthiyā majjhe pañcaṅgike tūriye vajjante naccati , yathāpaṭṭhapitaṃ naccaṃ karoti .
Piṇḍikāyāti bhikkhāya .
Paviṭṭhohan ti nagaraṃ paviṭṭho ahaṃ .
Gacchanto naṃ udikkhisan ti nagaravīthiyaṃ gacchanto parissayapariharaṇatthaṃ vīthiṃ olokento taṃ naṭṭakiṃ olokesiṃ .
Kiṃ viya ?
Maccupāsaṃva oḍḍitan ti yathā maccussa maccurājassa pāsabhūto rūpādiko oḍḍito loke anuvicaritvā ṭhito ekaṃsena sattānaṃ anatthāvaho , evaṃP2.111 sāpi appaṭisaṅkhāne ṭhitānaṃ andhaputhujjanānaṃ ekaṃsato anatthāvahāti maccupāsasadisī vuttā .
Tatoti tasmā maccupāsasadisattā .
Meti mayhaṃ .
Manasīkāro yoniso udapajjathāti ‘‘ ayaṃ aṭṭhisaṅghāto nhārusambandho maṃsena anupalitto chaviyā paṭicchanno asuciduggandhajegucchapaṭikkūlo aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammo īdise vikāre dassetī ’’ ti evaṃ yoniso manasikāro uppajji .
Ādīnavo pāturahūti evaṃ kāyassa sabhāvūpadhāraṇamukhena tassa ca taṃnissitānañca cittacetasikānaṃ udayabbayaṃ sarasapabhaṅgutañca manasi karoto tesu ca yakkharakkhasādīsu viya bhayato upaṭṭhahantesu tattha me anekākāraādīnavo doso pāturahosi .
Tappaṭipakkhato ca nibbāne ānisaṃso .
Nibbidā samatiṭṭhathāti nibbindanaṃ ādīnavānupassanānubhāvasiddhaṃ nibbidāñāṇaṃ mama hadaye saṇṭhāsi , muhuttampiV2.4 tesaṃ rūpārūpadhammānaṃ gahaṇe cittaṃ nāhosi , aññadatthu muñcitukāmatādivasena tattha udāsīnameva jātanti attho .
TatotiM2.4 vipassanāñāṇato paraṃ .
Cittaṃ vimucci meti lokuttarabhāvanāya vattamānāya maggapaṭipāṭiyā sabbakilesehi mama cittaṃ vimuttaṃ ahosi .
Etena phaluppattiṃ dasseti .
Maggakkhaṇe hi kilesā vimuccanti nāma , phalakkhaṇe vimuttāti .
Sesaṃ vuttanayameva .
Nāgasamālattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .