6. Senakattheragāthāvaṇṇanā
Svāgataṃ vatātiādikā āyasmato senakattherassa gāthā .
Kā uppatti ?
Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso morahatthena bhagavantaṃ pūjesi .
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā uruvelakassapattherassa bhaginiyā kucchimhi nibbatti , senako tissa nāmaṃ ahosi .
So vayappatto brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato gharāvāsaṃ vasati .
Tena ca samayena mahājano saṃvacchare saṃvacchare phaggunamāse uttaraphaggunanakkhatte ussavaṃ anubhavanto gayāyaṃ titthābhisekaṃ karoti .
Tena taṃ ussavaṃ
M2.16 ‘‘ gayāphaggū ’’ ti vadanti .Atha bhagavā tādise ussavadivase veneyyānukampāya gayātitthasamīpe viharati , mahājanopi titthābhisekādhippāyena tato
P2.121 tato taṃ ṭhānaṃ upagacchati .Tasmiṃ khaṇe senakopi titthābhisekatthaṃ taṃ ṭhānaṃ upagato satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Tena vuttaṃ apadāne ( apa . thera 2.46.9-16)–
‘‘ Morahatthaṃ
V2.15 gahetvāna , upesiṃ lokanāyakaṃ ;Pasannacitto sumano , morahatthamadāsahaṃ .
‘‘ Iminā morahatthena , cetanāpaṇidhīhi ca ;
Nibbāyiṃsu tayo aggī , labhāmi vipulaṃ sukhaṃ .
‘‘ Aho buddho aho dhammo , aho no satthusampadā ;
Datvānahaṃ morahatthaṃ , labhāmi vipulaṃ sukhaṃ .
‘‘ Tiyaggī nibbutā mayhaṃ , bhavā sabbe samūhatā ;
Sabbāsavā parikkhīṇā , natthi dāni punabbhavo .
‘‘ Ekatiṃse ito kappe , yaṃ dānamadadiṃ tadā ;
Duggatiṃ nābhijānāmi , morahatthassidaṃ phalaṃ .
‘‘ Kilesā jhāpitā mayhaṃ … pe … kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .
Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā sañjātasomanasso udānavasena –
287.
‘‘ Svāgataṃ vata me āsi , gayāyaṃ gayaphagguyā ;
Yaṃ addasāsiṃ sambuddhaṃ , desentaṃ dhammamuttamaṃ .
288.
‘‘ Mahappabhaṃ gaṇācariyaṃ , aggapattaṃ vināyakaṃ ;
Sadevakassa lokassa , jinaṃ atuladassanaṃ .
289.
‘‘ Mahānāgaṃ mahāvīraṃ , mahājutimanāsavaṃ ;
Sabbāsavaparikkhīṇaṃ , satthāramakutobhayaṃ .
290.
‘‘ Cirasaṅkiliṭṭhaṃ
M2.17 vata maṃ , diṭṭhisandānabandhitaṃ ;Vimocayi so bhagavā , sabbaganthehi senakan ’’ ti .
–
Catasso gāthā abhāsi .
Tattha svāgataṃ vata me āsīti mayā suṭṭhu āgataṃ vata āsi .
Mama vā sundaraṃ vata āgamanaṃ āsi .
Gayāyan ti gayātitthasamīpe .
Gayaphagguyāti ‘‘ gayāphaggū ’’ ti laddhavohāre phaggunamāsassa uttaraphaggunīnakkhatte .
‘‘ Yan ’’ tiādi svāgatabhāvassa kāraṇadassanaṃ .
Tattha yan ti yasmā .
Addasāsin ti addakkhiṃ .
Sambuddhan ti sammā sāmaṃ sabbadhammānaṃ buddhattā sambuddhaṃ .
Desentaṃ dhammamuttaman ti uttamaṃ aggaṃ sabbaseṭṭhaṃ ekantaniyyānikaṃ dhammaṃ veneyyajjhāsayānurūpaṃ bhāsantaṃ .
Mahappabhan ti mahatiyā sarīrappabhāya ñāṇappabhāya ca samannāgataṃ .
Gaṇācariyan ti bhikkhuparisādīnaṃ gaṇānaṃ uttamena damathena ācārasikkhāpanena gaṇācariyaṃ .
Aggabhūtānaṃ sīlādīnaṃ
V2.16 guṇānaṃ adhigamena aggappattaṃ .Devamanussādīnaṃ paramena vinayena vinayanato , sayaṃ nāyakarahitattā ca vināyakaṃ .
Kenaci anabhibhūto hutvā sakalaṃ lokaṃ abhibhavitvā ṭhitattā , pañcannampi mārānaṃ jitattā ca sadevakassa lokassa jinaṃ sadevake loke aggajinaṃ , bāttiṃsavaramahāpurisalakkhaṇaasītianubyañjanādipaṭimaṇḍitarūpakāyatāya dasabalacatuvesārajjādiguṇapaṭimaṇḍitadhammakāyatāya ca
P2.122 sadevakena lokena aparimeyyadassanatāya asadisadassanatāya ca atuladassanaṃ .Gatibalaparakkamādisampattiyā mahānāgasadisattā , nāgesupi khīṇāsavesu mahānubhāvatāya ca mahānāgaṃ .
Mārasenāvimathanato mahāvikkantatāya ca mahāvīraṃ .
Mahājutin ti mahāpatāpaṃ mahātejanti attho .
Natthi etassa cattāropi āsavāti anāsavaṃ .
Sabbe āsavā savāsanā parikkhīṇā etassāti sabbāsavaparikkhīṇaṃ .
Kāmaṃ sāvakabuddhā paccekabuddhā ca khīṇāsavāva , sabbaññubuddhā eva pana savāsane āsave khepentīti dassanatthaṃ ‘‘ anāsavan ’’ ti vatvā puna ‘‘ sabbāsavaparikkhīṇan ’’ ti vuttaṃ .
Tena vuttaṃ –
‘‘ sabbe āsavā savāsanā parikkhīṇā etassāti sabbāsavaparikkhīṇan ’’ ti .
Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ veneyyānaṃ anusāsanato satthāraṃ , catuvesārajjavisāradatāya kutocipi
M2.18 bhayābhāvato akutobhayaṃ , evarūpaṃ sammāsambuddhaṃ yaṃ yasmā addasāsiṃ , tasmā svāgataṃ vata me āsīti yojanā .Idāni satthu dassanena attanā laddhaguṇaṃ dassento catutthaṃ gāthamāha .
Tassattho – kañjiyapuṇṇalābu viya takkabharitacāṭi viya vasāpītapilotikā viya ca saṃkilesavatthūhi anamatagge saṃsāre cirakālaṃ saṃkiliṭṭhaṃ .
Gaddulabandhitaṃ viya thambhe sārameyaṃ sakkāyathambhe diṭṭhisandānena , diṭṭhibandhanena bandhitaṃ baddhaṃ , tato vimocento ca abhijjhādīhi sabbaganthe hi maṃ senakaṃ ariyamaggahatthena , vimocayi vata so bhagavā mayhaṃ satthāti bhagavati abhippasādaṃ pavedeti .
Senakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .