5. Mālukyaputtattheragāthāvaṇṇanā
Rūpaṃ
M2.300P3.42 disvā sati muṭṭhātiādikā āyasmato mālukyaputtassa gāthā .Imassa āyasmato vatthu heṭṭhā chakkanipāte ( theragā .399 ādayo ) vuttameva .
Tā pana gāthā therena arahatte patiṭṭhitena ñātīnaṃ dhammadesanāvasena bhāsitā .
Idha pana puthujjanakāle ‘‘ sādhu me , bhante , bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū ’’ ti yācitena satthārā ‘‘ taṃ kiṃ maññasi , mālukyaputta , ye te cakkhuviññeyyā rūpā adiṭṭhā adiṭṭhapubbā , na ca passasi , na ca te hoti passeyyanti , atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Ye te sotaviññeyyā saddā … pe …
V2.255 ghāna … jivhā … kāya … manoviññeyyā dhammā aviññātā aviññātapubbā , na ca vijānāsi , na ca te hoti vijāneyyanti , atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Ettha ca te , mālukyaputta , diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati , sute sutamattaṃ , mute mutamattaṃ , viññāte viññātamattaṃ bhavissati .
Yato kho te , mālukyaputta , diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ , sute sutamattaṃ , mute mutamattaṃ , viññāte viññātamattaṃ bhavissati , tato tvaṃ , mālukyaputta , na tena .
Yato tvaṃ , mālukyaputta , na tena , tato tvaṃ , mālukyaputta , na tattha .
Yato tvaṃ , mālukyaputta , na tattha , tato tvaṃ , mālukyaputta , nevidha na huraṃ na ubhayamantarena , esevanto dukkhassā ’’ ti ( saṃ . ni .4.95).
Saṃkhittena dhamme desite tassa dhammassa sādhukaṃ uggahitabhāvaṃ pakāsentena –
794.
‘‘ Rūpaṃ disvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
795.
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā rūpasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evamācinato dukkhaṃ , ārā nibbāna vuccati .
796.
‘‘ Saddaṃ sutvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
797.
‘‘ Tassa
M2.301 vaḍḍhanti vedanā , anekā saddasambhavā ;Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evamācinato dukkhaṃ , ārā nibbāna vuccati .
798.
‘‘ Gandhaṃ
P3.43 ghatvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
799.
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā gandhasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evamācinato dukkhaṃ , ārā nibbāna vuccati .
800.
‘‘ Rasaṃ bhotvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
801.
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā rasasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evamācinato dukkhaṃ , ārā nibbāna vuccati .
802.
‘‘ Phassaṃ
V2.256 phussa sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
803.
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā phassasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evamācinato dukkhaṃ , ārā nibbāna vuccati .
804.
‘‘ Dhammaṃ ñatvā sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karoto ;
Sārattacitto vedeti , tañca ajjhosa tiṭṭhati .
805.
‘‘ Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā dhammasambhavā ;
Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññati ;
Evamācinato dukkhaṃ , ārā nibbāna vuccati .
806.
‘‘ Na so rajjati rūpesu , rūpaṃ disvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
807.
‘‘ Yathāssa
M2.302 passato rūpaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbāna vuccati .
808.
‘‘ Na so rajjati saddesu , saddaṃ sutvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
809.
‘‘ Yathāssa suṇato saddaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbāna vuccati .
810.
‘‘ Na so rajjati gandhesu , gandhaṃ ghatvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
811.
‘‘ Yathāssa ghāyato gandhaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbāna vuccati .
812.
‘‘ Na so rajjati rasesu , rasaṃ bhotvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
813.
‘‘ Yathāssa sāyato rasaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;
Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbāna vuccati .
814.
‘‘ Na so rajjati phassesu , phassaṃ phussa paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
815.
‘‘ Yathāssa
V2.257 phusato phassaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbāna vuccati .
816.
‘‘ Na so rajjati dhammesu , dhammaṃ ñatvā paṭissato ;
Virattacitto vedeti , tañca nājjhosa tiṭṭhati .
817.
‘‘ Yathāssa
M2.303 vijānato dhammaṃ , sevato cāpi vedanaṃ ;Khīyati nopacīyati , evaṃ so caratī sato ;
Evaṃ apacinato dukkhaṃ , santike nibbāna vuccatī ’’ ti .
–
Imā gāthā abhāsi .
Tattha rūpaṃ disvāti cakkhuviññeyyaṃ rūpaṃ cakkhudvārena upalabhitvā .
Sati muṭṭhā , piyaṃ nimittaṃ manasi karototi tasmiṃ rūpe diṭṭhamatte eva aṭṭhatvā subhanimittaṃ manasi karoto subhākāraggahaṇavasena ayoniso manasi karoto sati muṭṭhā hoti .
Tathā ca sati sārattacitto vedeti taṃ rūpārammaṇaṃ ratto , giddho , gadhito hutvā anubhavati , assādeti , abhinandati .
Tathābhūto ca tañca ajjhosa tiṭṭhatīti tañca rūpārammaṇaṃ ajjhosāya ‘‘ sukhaṃ sukhan ’’ ti abhinivissa gilitvā pariniṭṭhāpetvā tiṭṭhati .
Tassa vaḍḍhanti vedanā , anekā rūpasambhavāti tassa evarūpassa puggalassa
P3.44 rūpasambhavā rūpārammaṇā sukhādibhedena anekā vedanā kilesuppattihetubhūtā vaḍḍhanti .Abhijjhā ca vihesā ca , cittamassūpahaññatīti piyarūpe sārajjanavasena uppajjamānāya abhijjhāya , apiyarūpe byāpajjanavasena piyarūpasseva vipariṇāmaññathābhāvāya uppajjamānāya sokādilakkhaṇāya vihesāya ca assa puggalassa cittaṃ upahaññati bādhīyati .
Evamācinato dukkhan ti vuttākārena taṃ taṃ vedanassādavasena bhavābhisaṅkhāraṃ ācinato vaṭṭadukkhaṃ pavattati .
Tenāha bhagavā –
‘‘ vedanāpaccayā taṇhā … pe … dukkhakkhandhassa samudayo hotī ’’ ti ( vibha .225; saṃ . ni .2.1).
Tathābhūtassa ārā ārakā dūre nibbānaṃ vuccati , tassa taṃ dullabhanti attho .
Saddaṃ sutvātiādigāthāsupi vuttanayeneva attho veditabbo .
Tattha ghatvāti ghāyitvā .
Bhotvāti sāyitvā .
Phussāti phusitvā .
Dhammaṃ ñatvāti dhammārammaṇaṃ vijānitvā .
Evaṃ chadvāragocare sārajjantassa vaṭṭaṃ dassetvā idāni tattha virajjantassa vivaṭṭaṃ dassento ‘‘ na so rajjati rūpesū ’’ tiādimāha .
Tattha na so rajjati rūpesu , rūpaṃ disvā paṭissatoti
V2.258 yo puggalo rūpaṃ disvā āpāthagataṃM2.304 rūpārammaṇaṃ cakkhudvārikena viññāṇasantānena gahetvā catusampajaññavasena sampajānakāritāya paṭissato hoti , so rūpārammaṇesu na rajjati rāgaṃ na janeti , aññadatthu virattacitto vedeti , rūpārammaṇamhi samudayādito yathābhūtaṃ pajānanto nibbindati , nibbindanto taṃ tatthuppannavedanañca virattacitto vedeti , tathābhūto ca tañca najjhosa tiṭṭhatīti taṃ rūpārammaṇaṃ sammadeva virattacittatāya ajjhosāya na tiṭṭhati ‘‘ etaṃ mama , esohamasmi , eso me attā ’’ ti taṇhāmānadiṭṭhivasena nābhinivisati .Yathāssa passato rūpan ti assa yogino yathā tattha abhijjhādayo nappavattanti , evaṃ aniccādito rūpaṃ passantassa .
Sevato cāpi vedanan ti taṃ ārabbha uppannaṃ vedanaṃ taṃsampayuttadhamme ca gocarasevanāya sevato cāpi .
Khīyatīti sabbaṃ kilesavaṭṭaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchati .
Nopacīyatīti na upaciyati na ācayaṃ gacchati .
Evaṃ so caratī satoti evaṃ kilesāpanayanapaṭipattiyā sato sampajāno hutvā carati , viharati .
Evaṃ apacinato dukkhan ti vuttanayena apacayagāminiyā maggapaññāya sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ apacinantassa .
Santike nibbāna vuccatīti saupādisesaanupādisesanibbānadhātusamīpe evāti vuccati asaṅkhatāya dhātuyā sacchikatattā .
Na so rajjati saddesūtiādīsupi imināva nayena attho veditabbo .
Evaṃ
P3.45 thero imāhi gāthāhi satthu ovādassa attanā upadhāritabhāvaṃ pavedetvā uṭṭhāyāsanā satthāraṃ vanditvā gato nacirasseva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇīti .Mālukyaputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā .