Issues
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā

Indriyarāsivaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Indriyarāsivaṇṇanā

TatthātiV0.89 saddahanasaṅkhāte adhimokkhalakkhaṇe .
Puggalo saddahatīti imināpi saddhāya āhitavisesānaṃ taṃsampayuttadhammānaṃ saddahanakiriyāya kattubhāvameva vibhāveti .
Avayavabyāpāro hi samudāye voharīyatīti .
Na kevalaṃ pasādanīyavatthusmiṃ appasādanākārappavattameva akusalaṃ assaddhiyaṃ , atha kho appasādanīyavatthusmiṃ pasādanākārappavattampīti dassetuṃ ‘‘ micchādhimokkho ’’ ti vuttaṃ .
Tena pūraṇādīsu pasādassa assaddhiyatamāha .
Pasādabhūtoti etena appasādabhūtaṃ assaddhiyaṃ nivatteti .
Vatthugatoti iminā micchādhimokkhaṃ .
‘‘ Pasādabhūto nicchayo ’’ ti iminā pana vibhāvitamevatthaṃ pākaṭaṃ karonto ‘‘ na yevāpanakādhimokkho ’’ ti āha .
Akālussiyaṃ pasādo , taṃ pana asaṅkhobhabhāvato ‘‘ anāvilabhāvo ’’ ti vuttaṃ .
Tañhi sampayuttesu vidahantī saddhā akālussiyapaccupaṭṭhānā .
Evametan ti adhimuccanākārena pana gahetabbattāM0.96 adhimuttipaccupaṭṭhānā .
Buddhādivatthūnīti ettha idhalokaparalokakammaphalasambandhāpi saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Saddhāhattho , mahānāma , ariyasāvako ’’ ti ,‘‘ saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhan ’’ ti ( saṃ . ni .1.246; su . ni .184),‘‘ saddhā bījaṃ tapo vuṭṭhī ’’ ti ( saṃ . ni .1.197; su . ni .77) evamādivacanato kusaladhammānaṃ ādānādīsu hatthādayo viya saddhā daṭṭhabbā .
‘‘ Idha bhikkhunā kammaṃ kattabbaṃ hoti .
Tassa evaṃ hoti ‘ kammaṃ kho me kattabbaṃ bhavissati , kammaṃ kho pana me karontassa na sukaraṃ buddhānaṃ sāsanaṃ manasi kātuṃ , handāhaṃ vīriyaṃ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā ’’’ ti ( dī . ni .3.335)–
Ādikā anurūpapaccavekkhaṇā .
Taṃmūlakānīti gantabbamaggādimūlakāni .
Ettha ca maggo gantabbo hotītiādayo aṭṭhakathāyaṃ dassanavaseneva vuttā , na pāḷiyaṃ āgatānukkamenāti daṭṭhabbaṃ .
Karaṇādikāle viya cirakatādiārammaṇaṃ vibhūtaṃ katvā pavattantī sati taṃ upagantvā tiṭṭhantīV0.90 anissajjantī ca hoti .
Yaṃ ārammaṇaṃ sammuṭṭhaṃ , taṃ pilavitvā gataṃ viya calitaṃ viya ca hoti , tappaṭipakkhabhāvena pana asammuṭṭhanti imamatthaṃ dassento ‘‘ udake alābu viyā ’’ tiādimāha .
Tattha sāraṇan ti etena ‘‘ saranti tāyā ’’ ti imamevatthaṃ vibhāveti .
Saraṇakiriyāya hi pavattamānānaṃ dhammānaṃ tattha ādhipaccabhāvena sati paccayo .
Tassā hi tathā paccayabhāve sati te dhammā sāritā asammuṭṭhakatā apilāvitāhontīti .
‘‘ Imehi nāma hetūhi paccayehi ca ete dhammā sambhavantī ’’ ti sambhavato .
‘‘ Imaṃ nāma phalaṃ nibbattentī ’’ ti phalato dhammā uppajjanena vipaccanena ca nipphannā nāma hontīti .
Vatthubhūtāti ārammaṇabhūtā .
Satipi sabbesaṃ sārammaṇadhammānaṃ ārammaṇaggahaṇe na cittaṃ viya pare paricchijjagāhinoti ‘‘ paricchinnopaladdhivasena jānātī ’’ ti cittaṃ vuttaṃ .
Cetasikesu hi keci visayaṃ paricchijja gahetuṃ na sakkonti , keci pana paricchedamatteyevaM0.97 tiṭṭhanti , na viññāṇaṃ viya visayaṃ gaṇhantīti ye āsaṅkitabbā , tesu tadabhāvaṃ dassento ‘‘ na saññā … pe … vijjhanavasenā ’’ ti āha .
Pītiyā ca somanassabhāvo āpajjatīti idaṃ pīti ca somanassañca pītisomanassanti pītisomanassānaṃ tulyayogaṃ sandhāya vuttaṃ .
Somanassasseva pana ‘‘ ājaññaratho ’’ ti viya pītiyuttaṃ somanassaṃ pītisomanassanti padhānabhāvo icchitoti na pītiyā somanassabhāvappatti .
Na hi padhāne vijjamāne appadhānaṃ upayujjati , pītiggahaṇañcettha pītiyuttassa somanassassa yebhuyyena bhāvato paribyattakiccato ca kataṃ , na ca nippītikasomanassassa asaṅgaho .
Ruḷhīsaddesu kiriyāya anaccantikabhāvato .
Pītiyā pana upalakkhaṇabhāvena ayamattho suṭṭhu yujjatīti dassento āha ‘‘ pītiupalakkhitaṃ vā ’’ tiādi .
Pavattaṃ upādinnakkhandhaṃ .
Ciraṭṭhitikaṃ hotīti etena na kevalaṃ anupāletabbadhammānaṃ khaṇaṭṭhitiyāyeva , atha kho pabandhānupacchedassapi jīvitaṃ kāraṇanti dasseti .
Aññathā hi āyukkhayamaraṇaṃ na yujjeyyāti .
Avisesenāti kāraṇavisesānapekkhena jīvitindriyatāsāmaññena .
Yadipi arūpāsaññabhavesu rūpārūpadhammā nappavattanti , tehi pana purimapacchimabhavesu carimapaṭhamadhammā samānajātiyena abyavahitatāya nirantarāyeva nāma hontīti ‘‘ yāva parinibbānaṃ avicchinnaṃ pavattatī ’’ ti vuttaṃ .
Anupālanādikassāti anupālanapavattanaṭṭhapanāniyevaV0.91 vadati .
Jīvamānavisesappaccayabhāvatoti sahajātānaṃ jīvamānatāvisesassa paccayabhāvato .
Indriyabaddhassa hi matarūpato kammajassa ca utujādito viseso jīvitindriyakatoti .