Issues
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( tatiyo bhāgo )
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( tatiyo bhāgo )

7. Sappāṇakavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

7. Sappāṇakavaggo

1. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā

382. SappāṇakavaggassaM3.83V3.75 paṭhamasikkhāpade usuṃ saraṃ assati khipatīti issāso , dhanusippakusaloti āha ‘‘ dhanuggahācariyo ’’ ti .
Paṭisattuvidhamanatthaṃ dhanuṃ gaṇhantīti dhanuggahā , tesaṃ ācariyo dhanuggahācariyo .
Appamattena vattaṃ kātabban ti yathā te pāṇā na maranti , evaṃ sūpaṭṭhitassatinā senāsane vattaṃ kātabbaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Aṅgānipi manussaviggahe vuttanayena veditabbānīti .
Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā

387. Dutiye udakasaṇṭhānakappadeseti yattha bhūmibhāge udakaṃ nikkhittaṃ santiṭṭhati , na sahasā parikkhayaṃ gacchati , tādise padese .
Sesamettha uttānameva .
Aṅgāni siñcanasikkhāpade vuttanayāneva .
Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā

392. Tatiye yathāpatiṭṭhitabhāvena patiṭṭhātuṃ na dentīti tesaṃ pavattiākāradassanatthaṃ vuttaṃ .
Yaṃ pana dhammena adhikaraṇaṃ nihataṃ , taṃ sunihatameva .
Sace vippakate kamme paṭikkosati , taṃ saññāpetvāva kātabbaṃ .
Itarathā kammañca kuppati , kārakānañca āpatti .
Sesamettha uttānameva .
Yathādhammaṃ nihatabhāvo , jānanā , ukkoṭanāti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Ukkoṭanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā

399. CatuttheM3.84V3.76 tassevāti yo āpanno , tasseva .
Ārocetīti paṭicchādanatthameva mā kassaci ārocesīti vadati .
Vatthupuggaloti āpannapuggalo .
Yenassa ārocitan ti yena dutiyena assa tatiyassa ārocitaṃ .
Koṭi chinnā hotīti yasmā paṭicchādanapaccayā āpattiṃ āpajjitvāva dutiyena tatiyassa ārocitaṃ , tasmā tappaccayā puna tena āpajjitabbāpattiyā abhāvato āpattiyā koṭi chinnā nāma hoti .
400.‘‘ Anupasampannassa sukkavissaṭṭhi ca kāyasaṃsaggo cāti ayaṃ duṭṭhullaajjhācāro nāmā ’’ ti idaṃ duṭṭhullārocanasikkhāpadaṭṭhakathāya na sameti .
Vuttañhi tattha ( pāci . aṭṭha .82)‘‘ anupasampannassa duṭṭhullaṃ vā aduṭṭhullaṃ vā ajjhācāranti ettha ādito pañca sikkhāpadāni duṭṭhullo nāma ajjhācāro , sesāni aduṭṭhullo , sukkavissaṭṭhikāyasaṃsaggaduṭṭhullaattakāmā panassa ajjhācāro nāmā ’’ ti .
‘‘ Ārocane anupasampannassa duṭṭhullaṃ aññathā adhippetaṃ , paṭicchādane aññathā ’’ ti etthāpi visesakāraṇaṃ na dissati , tasmā aṭṭhakathāya pubbenāparaṃ na sameti .
Avirodhaṃ icchantena pana vīmaṃsitabbamettha kāraṇaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Upasampannassa duṭṭhullāpattijānanaṃ , paṭicchādetukāmatāya nārocessāmīti dhuranikkhepoti imāni panettha dve aṅgāni .
Duṭṭhullasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā

402. Pañcame rūpasuttan ti heraññikānaṃ suttaṃ .
Duruttānan ti akkosavasena duruttānaṃ , duruttattāyeva durāgatānaṃ .
Vacanapathānan ti ettha vacanameva tadatthaṃ ñātukāmānaṃ ñāpetukāmānañca pathoti vacanapatho .
Dukkhamānan ti dukkhena khamitabbānaṃ .
404. GabbheM3.85 sayitakālena saddhiṃ vīsatimaṃ vassaṃ assāti gabbhavīso .
Hāyanavaḍḍhanan ti gabbhamāsesu adhikesu uttarihāyanaṃ , ūnesu vaḍḍhananti veditabbaṃ .
Ekūnavīsativassan ti dvādasamāse mātukucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jātakālato paṭṭhāya ekūnavīsativassaṃ .
Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpagamanadivase .
‘‘ Tiṃsarattidivo māso ’’ tiV3.77 ( a . ni .3.71;8.43; vibha .1023) vacanato ‘‘ cattāro māsā parihāyantī ’’ ti vuttaṃ .
Vassaṃ ukkaḍḍhantīti vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhanti , tatiye saṃvacchare ekamāsaṃ adhikamāsavasena pariccajantā vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhantīti attho , tasmā tatiyo saṃvaccharo terasamāsiko hoti , saṃvaccharassa pana dvādasamāsikattā aṭṭhārasasu vassesu adhikamāse visuṃ gahetvā ‘‘ cha māsā vaḍḍhantī ’’ ti vuttaṃ .
Tatoti chamāsato .
Nikkaṅkhā hutvāti adhikamāsehi saddhiṃ paripuṇṇavīsativassattā nibbematikā hutvā .
Yaṃ pana vuttaṃ tīsu gaṇṭhipadesu ‘‘ aṭṭhārasannaṃyeva vassānaṃ adhikamāse gahetvā gaṇitattā sesavassadvayassapi adhikāni divasāni honteva , tāni adhikadivasāni sandhāya ‘ nikkaṅkhā hutvā ’ ti vuttan ’’ ti , taṃ na gahetabbaṃ .
Na hi dvīsu vassesu adhikadivasāni nāma visuṃ upalabbhanti tatiye vasse vassukkaḍḍhanavasena adhikamāse pariccatteyeva atirekamāsasambhavato .
Tasmā dvīsu vassesu atirekadivasāni nāma visuṃ na sambhavanti .
Nanu ca ‘‘ te dve māse gahetvā vīsativassāni paripuṇṇāni hontī ’’ ti kasmā vuttaṃ , ekūnavīsativassamhi puna aparasmiṃ vasse pakkhitte vīsativassāni paripuṇṇāni hontīti āha ‘‘ ettha pana … pe … vuttan ’’ ti .
Anekatthattā nipātānaṃ pana -saddo hi-saddatthe , ettha hīti vuttaṃ hoti .
Idañhi vuttassevatthassa samatthanavasena vuttaṃ .
Iminā ca imaṃ dīpeti ‘‘ yaṃ vuttaṃ ‘ ekūnavīsativassaṃ sāmaṇeraṃ nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipadadivase upasampādentī ’ ti , tattha gabbhamāsepi aggahetvā dvīhi māsehi aparipuṇṇavīsativassaṃ sandhāya ‘ ekūnavīsativassan ’ ti vuttaṃ , tasmā adhikamāsesu dvīsu gahitesu vīsativassāni paripuṇṇāni nāma hontī ’’ ti .
Tasmāti yasmā gabbhamāsāpi gaṇanūpagā honti , tasmā .
Ekavīsativasso hotīti jātadivasato paṭṭhāya vīsativasso samāno gabbhamāsehi saddhiṃ ekavīsativasso hoti .
406. AññaṃM3.86 upasampādetīti upajjhāyo kammavācācariyo vā hutvā upasampādeti .
Sesamettha uttānameva .
Ūnavīsativassatā , ūnakasaññitā , upasampādananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā

407. ChaṭṭhasikkhāpadaṃV3.78 uttānatthameva .
Theyyasatthakabhāvo , jānanaṃ , saṃvidhānaṃ , avisaṅketena gamananti imāni panettha cattāri aṅgāni .
Theyyasatthasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
412. Sattame natthi kiñci vattabbaṃ .

8. Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā

417. Aṭṭhame bādhayiṃsūti haniṃsu .
Taṃtaṃsampattiyā vibandhanavasena sattasantānassa antare vemajjhe eti āgacchatīti antarāyo , diṭṭhadhammikādianattho .
Anatikkamanaṭṭhena tasmiṃ antarāye niyuttā , antarāyaṃ vā phalaṃ arahanti , antarāyassa vā karaṇasīlāti antarāyikā .
Tenāha ‘‘ antarāyaṃ karontīti antarāyikā ’’ ti .
Ānantariyadhammāti ānantarikasabhāvā cetanādhammā .
Tatrāyaṃ vacanattho – cutianantaraphalaṃ anantaraṃ nāma , tasmiṃ anantare niyuttā , taṃnibbattanena anantarakaraṇasīlā , anantarappayojanāti vā ānantarikā , te eva ānantariyāti vuttā .
Kammāni eva antarāyikāti kammantarāyikā .
Mokkhasseva antarāyaṃ karoti , na saggassāti micchācāralakkhaṇābhāvato vuttaṃ .
Na hi bhikkhuniyā dhammarakkhitabhāvo atthi .
Pākatikabhikkhunīvasena cetaṃ vuttaṃ .
Ariyāya pana pavattaṃ apāyasaṃvattanikameva , nandamāṇavako cettha nidassanaṃ .
Ubhinnaṃ samānacchandatāvasena vā na saggantarāyikatāM3.87 , mokkhantarāyikatā pana mokkhatthāya paṭipattiyā vidūsanato .
Abhibhavitvā pana pavattiyaṃ saggantarāyikatāpi na sakkā nivāretunti .
Ahetukadiṭṭhiakiriyadiṭṭhinatthikadiṭṭhiyova niyatabhāvaṃ pattā niyatamicchādiṭṭhidhammā .
Paṭisandhidhammāti paṭisandhicittuppādamāha .
Paṇḍakādiggahaṇañcettha nidassanamattaṃ sabbāyapi ahetukapaṭisandhiyā vipākantarāyikabhāvato .
Yāhi ariye upavadati , tā cetanā ariyūpavādā jātā .
Tato paran ti khamāpanato upari .
Yaṃ panettha vattabbaṃ , taṃ dibbacakkhukathāyaṃ vuttameva .
Sañcicca āpannā āpattiyoti sañcicca vītikkantā satta āpattikkhandhā .
Sañcicca vītikkantañhi antamaso dukkaṭadubbhāsitampi saggamaggaphalānaṃ antarāyaṃV3.79 karoti .
Yāva bhikkhubhāvaṃ paṭijānāti pārājikaṃ āpanno , na vuṭṭhāti sesagarukāpattiṃ āpanno , na deseti lahukāpattiṃ āpanno .
Ayaṃ bhikkhūti ariṭṭho bhikkhu .
Rasena rasaṃ saṃsanditvāti anavajjena paccayaparibhuñjanarasena sāvajjakāmaguṇaparibhogarasaṃ samānetvā .
Yoniso paccavekkhaṇena natthi ettha chandarāgoti nicchandarāgo , paccayaparibhogo .
Upanento viyāti bandhanaṃ upanento viya .
‘‘ Ghaṭento viyā ’’ tipi pāṭho .
Upasaṃharanto viyāti sadisataṃ upasaṃharanto viya ekantasāvajje anavajjabhāvapakkhepanato .
Pāpakan ti lāmakaṭṭhena duggatisampāpanaṭṭhena ca pāpakaṃ .
Mahāsamuddaṃ bandhantena viyāti setukaraṇavasena mahāsāgaraṃ bandhantena viya .
Sabbaññutaññāṇena saddhiṃ paṭivirujjhantoti sabbaññutaññāṇena ‘‘ sāvajjan ’’ ti diṭṭhaṃ ‘‘ anavajjan ’’ ti gahaṇena tena saha paṭivirujjhanto .
Āṇācakketi paṭhamapārājikasikkhāpadasaṅkhāte ,‘‘ abrahmacariyaṃ pahāyā ’’ tiādidesanāsaṅkhāte ca āṇācakke .
Aṭṭhikaṅkalaṃ nāma uraṭṭhi vā piṭṭhikaṇṭakaṃ vā sīsaṭṭhi vā .
Tañhi nimmaṃsattā ‘‘ kaṅkalan ’’ ti vuccati .
Vigatamaṃsāya hi aṭṭhisaṅkhalikāya ekaṭṭhimhi vā kaṅkala -saddo niruḷho .
Anudahanaṭṭhenāti anupāyapaṭipattiyā sampati āyatiñca anudahanaṭṭhena .
Mahābhitāpanaṭṭhena anavaṭṭhitasabhāvatāya , ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhenaM3.88 muhuttakaraṇīyatāya , tāvakālikaṭṭhena parehi abhibhavanatāya , sabbaṅgapaccaṅgapalibhañjanaṭṭhena bhedanādiadhikaraṇabhāvena , ugghāṭasadisatāya adhikuṭṭanaṭṭhena , avaṇe vaṇaṃ uppādetvā anto anupavisanabhāvatāya vinivijjhanaṭṭhena , diṭṭhadhammikasamparāyikaanatthanimittatāya sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhena .
Pāḷiyaṃ ‘‘ thāmasā parāmāsā ’’ tiādīsu evamattho veditabbo .
Thāmasāti diṭṭhithāmena , tassā diṭṭhiyā thāmagatabhāvenāti attho .
Parāmāsāti diṭṭhiparāmāsena , diṭṭhisaṅkhātaparāmāsenāti attho .
Diṭṭhiyeva hi dhammasabhāvaṃ atikkamitvā parato āmasanena parāmāso .
Abhinivissāti taṇhābhinivesapubbaṅgamena diṭṭhābhinivesena ‘‘ idamettha saccan ’’ ti abhinivisitvā .
Voharatīti katheti .
Yato ca kho te bhikkhūti yadā te bhikkhū .
Evaṃbyākho ahaṃ , bhante , bhagavatāti idaṃ esa attano laddhiṃ nigūhitukāmatāya natthīti vattukāmopi bhagavato ānubhāvena sampaṭicchati .
Buddhānaṃ kira sammukhā dve kathā kathetuṃ samattho nāma natthi .
Kassa nu kho nāma tvaṃ moghapurisāti tvaṃ moghapurisa kassa khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vā mayā evaṃV3.80 dhammaṃ desitaṃ ājānāsi .
Sesamettha uttānameva .
Dhammakammatā , samanubhāsanā , appaṭinissajjananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Ariṭṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā

424. Navame payogagaṇanāyāti dānaggahaṇappayogagaṇanāya .
Saṃvāse kammapariyosānavasena , sahaseyyāya ekasmiṃ nipanne itarassa nipajjanapayogavasena āpattiparicchedo veditabbo .
Ettha ca padabhājane ‘‘ ekacchanne ’’ ti avisesena vuttattā nānūpacārepi ekacchanne nipajjantassa āpatti .
Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ ‘‘ sahaM3.89 vā seyyaṃ kappeyyāti nānūpacārepi ekacchanne nipajjeyyā ’’ ti .
Paṇṇattiṃ ajānantena arahatāpi kiriyābyākatacittena āpajjitabbattā ‘‘ ticittan ’’ ti vuttaṃ .
Yaṃ pana kenaci vuttaṃ ‘‘ ticittanti ettha vipākābyākatacittena saha vā seyyaṃ kappeyyāti evamattho daṭṭhabbo , aññathā sacittakattā sikkhāpadassa kiriyābyākataṃ sandhāya na yujjatī ’’ ti , taṃ na gahetabbaṃ .
Na hi sacittakasikkhāpadavītikkamo arahato na sambhavati .
Teneva pathavīkhaṇanādīsu sacittakasikkhāpadesu ticittameva vuttaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Akatānudhammatā , jānanā , sambhogādikaraṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā

428. Dasame pireti nipātapadaṃ .
Sambodhane vattamānaṃ para-saddena samānatthaṃ vadantīti āha ‘‘ para amāmakā ’’ ti , amhākaṃ anajjhattikabhūtāti attho .
Pireti vā ‘‘ parato ’’ ti iminā samānatthaṃ nipātapadaṃ , tasmā cara pireti parato gaccha , mā idha tiṭṭhāti evampettha attho veditabbo .
Sesamettha purimasikkhāpadadvaye vuttanayameva .
Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhito sappāṇakavaggo sattamo .