1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
656. Bhikkhunīvibhaṅge
M3.111V3.102 yoti yo bhikkhunīnaṃ vibhaṅgo .Migāranattāti majjhapadalopenetaṃ vuttanti āha ‘‘ migāramātuyā pana nattā hotī ’’ ti .
Migāramātāti visākhāyetaṃ adhivacanaṃ .
Navakammādhiṭṭhāyikan ti navakammasaṃvidhāyikaṃ .
Byañjanānaṃ paṭivijjhitabbo ākāro nātigambhīro , yathāsutaṃ dhāraṇameva tattha karaṇīyanti satiyā byāpāro adhiko , paññā tattha guṇībhūtāti vuttaṃ ‘‘ satipubbaṅgamāya paññāyā ’’ ti .
Sati pubbaṅgamā etissāti satipubbaṅgamā .
Pubbaṅgamatā cettha padhānabhāvo ‘‘ manopubbaṅgamā ’’ tiādīsu viya .
Atthaggahaṇe pana paññāya byāpāro adhiko paṭivijjhitabbassa atthassa atigambhīrattāti āha ‘‘ paññāpubbaṅgamāya satiyā ’’ ti .
Ālasiyavirahitāti kosajjarahitā .
Yathā
V3.103 aññā kusītā nisinnaṭṭhāne nisinnāva honti , ṭhitaṭṭhāne ṭhitāva , evaṃ ahutvā vipphārikena cittena sabbakiccaṃ nipphādeti .Sabbā bhikkhuniyo satthuladdhūpasampadā saṅghato laddhūpasampadāti duvidhā .
Garudhammapaaggahaṇena hi laddhūpasampadā mahāpajāpatigotamī satthusantikāva laddhūpasampadattā satthuladdhūpasampadā nāma .
Sesā sabbāpi saṅghato laddhūpasampadā .
Tāpi ekatoupasampannā ubhatoupasampannāti duvidhā .
Tattha yā tā mahāpajāpatigotamiyā saddhiṃ nikkhantā pañcasatā sākiyāniyo , tā ekatoupasampannā bhikkhusaṅghato eva laddhūpasampadattā , itarā ubhatoupasampannā ubhatosaṅghe upasampannattā .
Ehibhikkhunībhāvena upasampannā pana bhikkhuniyo na santi tāsaṃ tathā
M3.112 upasampadāya abhāvato .Yadi evaṃ ‘‘ ehi bhikkhunī ’’ ti idha kasmā vuttanti ?
Desanāya sotapatitabhāvato .
Ayañhi sotapatitatā nāma katthaci labbhamānassapi aggahaṇena hoti , yathā abhidhamme manodhātuniddese ( dha . sa .160-161) labbhamānampi jhānaṅgaṃ pañcaviññāṇasote patitāya na uddhaṭaṃ katthaci desanāya asambhavato , yathā tattheva vatthuniddese ( dha . sa .984 ādayo ) hadayavatthu .
Katthaci alabbhamānassapi gahaṇavasena yathāṭhitakappīniddese .
Yathāha –
‘‘ Katamo ca puggalo ṭhitakappī ?
Ayañca puggalo sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno assa , kappassa ca uḍḍayhanavelā assa , neva tāva kappo uḍḍayheyya , yāvāyaṃ puggalo na sotāpattiphalaṃ sacchikareyyā ’’ ti ( pu . pa .17).
Evamidhāpi alabbhamānagahaṇavasena veditabbaṃ .
Parikappavacanañhetaṃ ‘‘ sace bhagavā bhikkhunībhāvayogyaṃ kañci mātugāmaṃ ‘ ehi bhikkhunī ’ ti vadeyya , evaṃ bhikkhunībhāvo siyā ’’ ti .
Kasmā pana bhagavā evaṃ na kathesīti ?
Tathā katādhikārānaṃ abhāvato .
Ye pana ‘‘ anāsannāsannihitabhāvato ’’ ti kāraṇaṃ vatvā ‘‘ bhikkhū eva hi satthu āsannacārino sadā sannihitā ca honti , tasmā te eva ‘ ehibhikkhū ’ ti vattabbataṃ arahanti , na bhikkhuniyo ’’ ti vadanti , taṃ tesaṃ matimattaṃ satthu āsannadūrabhāvassa bhabbābhabbabhāvasiddhattā .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Saṅghāṭikaṇṇe
V3.104 cepi me , bhikkhave , bhikkhu gahetvā piṭṭhito piṭṭhito anubandho assa pāde pādaṃ nikkhipanto , so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo , atha kho so ārakāva mayhaṃ , ahañca tassa .Taṃ kissa hetu ?
Dhammañhi so , bhikkhave , bhikkhu na passati , dhammaṃ apassanto na maṃ passati .
Yojanasate cepi so , bhikkhave , bhikkhu vihareyya , so ca hoti anabhijjhālu kāmesu na tibbasārāgo abyāpannacitto appaduṭṭhamanasaṅkappo upaṭṭhitassati
M3.113 sampajāno samāhito ekaggacitto saṃvutindriyo , atha kho so santikeva mayhaṃ , ahañca tassa .Taṃ kissa hetu ?
Dhammañhi so , bhikkhave , bhikkhu passati , dhammaṃ passanto maṃ passatī ’’ ti ( itivu .92).
Tasmā akāraṇaṃ desato satthu āsannānāsannatā .
Akatādhikāratāya pana bhikkhunīnaṃ ehibhikkhunūpasampadāya ayogyatā veditabbā .
Yadi evaṃ yaṃ taṃ therīgāthāsu bhaddāya kuṇḍalakesāya vuttaṃ –
‘‘ Nihacca jāṇuṃ vanditvā , sammukhā añjaliṃ akaṃ ;
Ehi bhaddeti maṃ avaca , sā me āsūpasampadā ’’ ti .( therīgā .109);
Tathā apadānepi –
‘‘ Āyācito tadā āha , ehi bhaddeti nāyako ;
Tadāhaṃ upasampannā , parittaṃ toyamaddasan ’’ ti .( apa . therī 2.3.44);
Taṃ kathanti ?
Nayidaṃ ehibhikkhunībhāvena upasampadaṃ sandhāya vuttaṃ , upasampadāya pana hetubhāvato ‘‘ yā satthu āṇatti , sā me āsūpasampadā ’’ ti vuttā .
Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( therīgā . aṭṭha .111)‘‘ ehi bhadde bhikkhunupassayaṃ gantvā bhikkhunīnaṃ santike pabbaja upasampajjassūti maṃ avaca āṇāpesi , sā satthu āṇā mayhaṃ upasampadāya kāraṇattā upasampadā āsi ahosī ’’ ti .
Apadānagāthāya mpi evameva attho gahetabbo .
Tasmā bhikkhunīnaṃ ehibhikkhunūpasampadā natthiyevāti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
Yathā cetaṃ sotapatitavasena ‘‘ ehi
V3.105 bhikkhunī ’’ ti vuttaṃ , evaṃ ‘‘ tīhi saraṇagamanehi upasampannāti bhikkhunī ’’ ti idampi sotapatitavaseneva vuttanti daṭṭhabbaṃ saraṇagamanūpasampadāyapi bhikkhunīnaṃ asambhavato . 659. Bhikkhuvibhaṅge ‘‘ kāyasaṃsaggaṃ sādiyeyyā ’’ ti avatvā ‘‘ samāpajjeyyā ’’ ti vuttattā ‘‘ bhikkhu āpattiyā na kāretabbo ’’ ti vuttaṃ .
Tabbahulanayenāti kiriyāsamuṭṭhānasseva bahulabhāvato .
Dissati hi tabbahulanayena tabbohāro yathā ‘‘ brāhmaṇagāmo ’’ ti .
Brāhmaṇagāmepi
M3.114 hi antamaso rajakādīni pañca kulāni santi .Sāti kiriyāsamuṭṭhānatā .
662. Tathevāti kāyasaṃsaggarāgena avassutoyevāti attho .
Sesamettha uttānameva .
Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .