8. Sahadhammikavaggo
1. Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā
434. Sahadhammikavaggassa
V3.81 paṭhamasikkhāpade vācāya vācāya āpattīti anādariyabhayā lesena evaṃ vadantassa āpatti .Sesamettha uttānameva .
Upasampannassa paññattena vacanaṃ , asikkhitukāmatāya evaṃ vacananti imāni panettha dve aṅgāni .
Sahadhammikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā
438. Dutiye
M3.90 vinayassa pariyāpuṇanaṃ vinayapariyattīti āha ‘‘ vinayaṃ pariyāpuṇantānan ’’ tiādi .Suguttoti yathā karaṇḍake pakkhittamaṇikkhandho viya na nassati vipattiṃ na pāpuṇāti , evaṃ suṭṭhu gopito .
Surakkhitoti tasseva pariyāyavacanaṃ .
Yathā hi kilesacorehi avilumpanīyo hoti , evaṃ sabbadā sūpaṭṭhitassatitāya suṭṭhu rakkhito .
Kukkuccapakatānan ti kappiyākappiyaṃ nissāya uppannakukkuccena abhibhūtānaṃ .
Sārajjanaṃ sārado , byāmohabhayaṃ .
Vigato sārado etassāti visārado .
Sahadhammenāti sakāraṇena vacanena .
Suniggahitaṃ niggaṇhātīti yathā na puna sīsaṃ ukkhipanti , atha kho appaṭibhānā maṅkubhūtāyeva honti , evaṃ suṭṭhu niggaṇhāti .
Alajjitāti ya-kāralopena niddeso , alajjitāyāti vuttaṃ hoti .
Aññāṇatātiādīsupi eseva nayo .
Mando momūhoti aññāṇabhāvena mando , avisayato momūho , mahāmūḷhoti attho .
Attapaccatthikāti attano paccatthikā .
Vajjiputtakā dasavatthudīpakā .
Parūpahāraaññāṇakaṅkhāparavitāraṇādivādāti ettha ye arahattaṃ paṭijānantānaṃ appatte pattasaññīnaṃ adhimānikānaṃ kuhakānaṃ vā arahattaṃ paṭijānantānaṃ sukkavissaṭṭhiṃ disvā mārakāyikā devatā ‘‘ arahato asuciṃ
V3.82 upasaṃharantī ’’ ti maññanti seyyathāpi pubbaseliyā aparaseliyā ca , te parūpahāravādā .Yesaṃ pana arahato itthipurisādīnaṃ nāmagottādīsu ñāṇappavattiyā abhāvena atthi arahato aññāṇaṃ , tattheva sanniṭṭhānābhāvena atthi arahato kaṅkhā , yasmā cassa tāni vatthūni pare vitārenti pakāsenti ācikkhanti , tasmā atthi arahato paravitāraṇāti imā tisso laddhiyo seyyathāpi etarahi pubbaseliyānaṃ , te aññāṇakaṅkhāparavitāraṇavādā .
Niggaho pana nesaṃ kathāvatthuppakaraṇe vuttanayeneva veditabbo .
Cattāro maggā ca phalāni cāti ukkaṭṭhaniddesavasena vuttaṃ , catasso paṭisambhidā tisso vijjā cha abhiññāti ayampi adhigamasaddhammoyeva .
Ca -kāro
M3.91 vā avuttasampiṇḍanattho daṭṭhabbo .Keci therāti dhammakathikā .
Āhaṃsūti paṃsukūlikattherā evaṃ āhaṃsu .
Kadā panāyaṃ kathā udapādīti ?
Ayañhettha anupubbikathā ( a . ni . aṭṭha .1.1.130)– imasmiṃ kira dīpe caṇḍālatissamahābhaye sakko devarājā mahāuḷumpaṃ māpetvā bhikkhūnaṃ ārocāpesi ‘‘ mahantaṃ bhayaṃ bhavissati , na sammā devo vassissati , bhikkhū paccayehi kilamantā pariyattiṃ sandhāretuṃ na sakkhissanti , paratīraṃ gantvā ayyehi jīvitaṃ rakkhituṃ vaṭṭati .
Imaṃ mahāuḷumpaṃ āruyha gacchatha bhante , yesaṃ ettha nisajjaṭṭhānaṃ nappahoti , te kaṭṭhakhaṇḍepi uraṃ ṭhapetvā gacchantu , sabbesaṃ bhayaṃ na bhavissatī ’’ ti .
Tadā samuddatīraṃ patvā saṭṭhi bhikkhū katikaṃ katvā ‘‘ amhākaṃ ettha gamanakiccaṃ natthi , mayaṃ idheva hutvā tepiṭakaṃ rakkhissāmā ’’ ti tato nivattitvā dakkhiṇamalayajanapadaṃ gantvā kandamūlapaṇṇehi jīvikaṃ kappentā vasiṃsu , kāye vahante nisīditvā sajjhāyaṃ karonti , avahante vālikaṃ ussāretvā parivāretvā sīsāni ekaṭṭhāne katvā pariyattiṃ sammasanti .
Iminā niyāmena dvādasa saṃvaccharāni sāṭṭhakathaṃ tepiṭakaṃ paripuṇṇaṃ katvā dhārayiṃsu .
Bhaye vūpasante sattasatā bhikkhū attano gataṭṭhāne sāṭṭhakathe tepiṭake ekakkharampi ekabyañjanampi avināsetvā imameva dīpamāgamma kallagāmajanapade maṇḍalārāmavihāraṃ pavisiṃsu .
Therānaṃ āgatapavattiṃ sutvā imasmiṃ dīpe ohīnā saṭṭhi bhikkhū ‘‘ there passissāmā ’’ ti gantvā therehi saddhiṃ tepiṭakaṃ sodhentā ekakkharampi ekabyañjanampi asamentaṃ nāma na passiṃsu .
Tasmiṃ ṭhāne therānaṃ ayaṃ kathā udapādi ‘‘ pariyatti nu kho sāsanassa mūlaṃ , udāhu paṭipattī ’’ ti .
Paṃsukūlikattherā ‘‘ paṭipatti mūlan ’’ ti āhaṃsu , dhammakathikā ‘‘ pariyattī ’’ ti
V3.83 .Atha ne therā ‘‘ tumhākaṃ dvinnampi janānaṃ vacanamatteneva na sakkā viññātuṃ , jinabhāsitaṃ suttaṃ āharathā ’’ ti āhaṃsu .
Suttaṃ āharituṃ na bhāroti –
‘‘ Ime ca , subhadda , bhikkhū sammā vihareyyuṃ , asuñño loko arahantehi assā ’’ ti ( dī . ni .2.214).
‘‘ Paṭipattimūlakaṃ , mahārāja , satthusāsanaṃ
M3.92 , paṭipattisārakaṃ , mahārāja , satthusāsanaṃ , paṭipatti tiṭṭhantī tiṭṭhatī ’’ ti ( mi . pa .4.1.7)–Suttaṃ āhariṃsu .
Imaṃ suttaṃ sutvā dhammakathikā attano vādaṭṭhapanatthāya imaṃ suttaṃ āhariṃsu –
‘‘ Yāva tiṭṭhanti suttantā , vinayo yāva dippati ;
Tāva dakkhanti ālokaṃ , sūriye abbhuṭṭhite yathā .
‘‘ Suttantesu asantesu , pamuṭṭhe vinayamhi ca ;
Tamo bhavissati loke , sūriye atthaṅgate yathā .
‘‘ Suttante rakkhite sante , paṭipatti hoti rakkhitā ;
Paṭipattiyaṃ ṭhito dhīro , yogakkhemā na dhaṃsatī ’’ ti .
Imasmiṃ sutte āhaṭe paṃsukūlikattherā tuṇhī ahesuṃ .
Dhammakathikattherānaṃyeva vacanaṃ purato ahosi .
Yathā hi gavasatassa gavasahassassa vā antare paveṇipālikāya dhenuyā asati so vaṃso sā paveṇī na ghaṭīyati , evameva āraddhavipassakānaṃ bhikkhūnaṃ satepi sahassepi vijjamāne pariyattiyā asati ariyamaggapaṭivedho nāma na hoti .
Yathā ca nidhikumbhiyā jānanatthāya pāsāṇapiṭṭhe akkharesu upanibaddhesu yāva akkharāni dharanti , tāva nidhikumbhī naṭṭhā nāma na hoti , evameva pariyattiyā dharamānāya sāsanaṃ antarahitaṃ nāma na hotīti .
Tassādheyyoti tassāyatto .
439. So
V3.84 panāti so pātimokkho .Sesamettha uttānameva .
Garahitukāmatā , upasampannassa santike sikkhāpadavivaṇṇanañcāti imāni panettha dve aṅgāni .
Vilekhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Mohanasikkhāpadavaṇṇanā
443. Tatiyaṃ
M3.93 uttānameva .Mohāropanaṃ , mohetukāmatā , vuttanayena sutabhāvo , mohananti imāni panettha cattāri aṅgāni .
Mohanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā
452. Catutthe rattacittoti kāyasaṃsaggarāgena rattacitto .
Sace pana methunarāgena ratto pahāraṃ deti , dukkaṭameva .
Sesamettha uttānameva .
Kupitatā , na mokkhādhippāyatā , upasampannassa pahāradānanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Pahārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā
457. Pañcame na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭan ti ettha paharitukāmatāya pahaṭe purimasikkhāpadena pācittiyaṃ , uccāretukāmatāya kevalaṃ uggiraṇamatte kate iminā pācittiyaṃ .
Iminā pana virajjhitvā pahāro dinno , tasmā dukkaṭaṃ .
Kimidaṃ dukkaṭaṃ pahārapaccayā , udāhu uggiraṇapaccayāti ?
Tattha keci tāva vadanti ‘‘ pahārapaccayā eva dukkaṭaṃ , uggiraṇapaccayā pācittiyanti sadukkaṭaṃ pācittiyaṃ yujjati .
Purimañhi uggiraṇaṃ , pacchā pahāro , na ca pacchā pahāraṃ nissāya purimaṃ uggiraṇaṃ anāpattivatthukaṃ bhavitumarahatī ’’ ti .
Mayaṃ
V3.85 panettha evaṃ takkayāma ‘‘ uggiraṇassa attano sabhāveneva asaṇṭhitattā tappaccayā pācittiyena na bhavitabbaṃ , asuddhacittena katapayogattā pana na sakkā ettha anāpattiyā bhavitunti dukkaṭaṃ vuttaṃ .‘ Na paharitukāmatāya dinnattā ’ ti iminā ca pahārapaccayā purimasikkhāpadena pācittiyāsambhave kāraṇaṃ vuttaṃ , na pana pahārapaccayā dukkaṭasambhave .
Na hi apaharitukāmatāya pahāre dinne
M3.94 purimasikkhāpadena pahārapaccayā pācittiyena dukkaṭena vā bhavituṃ yuttan ’’ ti .‘‘ Tiracchānādīnaṃ asucikaraṇādiṃ disvā kujjhitvāpi uggirantassa mokkhādhippāyo evā ’’ ti vadanti .
Sesamettha uttānameva .
Kupitatā , na mokkhādhippāyatā , upasampannassa talasattiuggiraṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā
459. Chaṭṭhaṃ uttānatthameva .
Upasampannatā , saṅghādisesassa amūlakatā , anuddhaṃsanā , taṅkhaṇavijānanāti imāni panettha cattāri aṅgāni .
Amūlakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā
464. Sattamampi uttānatthameva .
Upasampannatā , aphāsukāmatā , kukkuccuppādananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā
471. Aṭṭhame sutisamīpan ti saddasamīpaṃ .
Suyyatīti hi suti , saddassetaṃ adhivacanaṃ .
Tassa samīpaṃ upassuti , saddasamīpanti vuttaṃ hoti .
Gaṇṭhipadesu ca suyyatīti sutīti saddova vutto .
Yattha pana ṭhitena sakkā hoti saddaṃ sotuṃ , tattha tiṭṭhanto saddasamīpe ṭhito nāma hotīti
V3.86 āha ‘‘ yattha ṭhatvā ’’ tiādi .Keci pana ‘‘ suṇāti etthāti suti .
Yattha ṭhito suṇāti , tassa ṭhānassetaṃ nāmaṃ .
Tassa samīpaṃ upassutī ’’ ti vadanti , evaṃ pana gayhamāne yasmiṃ ṭhāne ṭhito suṇāti , tassa
M3.95 āsanne aññasmiṃ padese tiṭṭhatīti āpajjati .Aṭṭhakathāyañca upassuti -saddasseva atthaṃ dassetuṃ ‘‘ yattha ṭhatvā sakkā hoti , tesaṃ vacanaṃ sotun ’’ ti vuttaṃ , na suti -saddassa .
Tasmā pubbanayovettha pasatthataro .
Atha vā upecca suyyati etthāti upassuti , ṭhānaṃ .
Yaṃ ṭhānaṃ upagatena sakkā hoti kathentānaṃ saddaṃ sotuṃ , tatthāti evamattho gahetabbo .
Mantentan ti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘ mantayamāne ’’ ti .
473. Ekaparicchedānīti ‘‘ siyā kiriyaṃ , siyā akiriyan ’’ ti iminā nayena ekaparicchedāni .
Imāni hi tīṇi sikkhāpadāni kadāci kiriyato samuṭṭhahanti , kadāci akiriyato , na ekakkhaṇeyeva kiriyākiriyato samuṭṭhahanti .
Sesamettha uttānameva .
Upasampannatā , codanādhippāyo , savananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Upassutisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Kammapaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā
474. Navamaṃ uttānatthameva .
Dhammakammatā , dhammakammanti saññā , chandaṃ datvā khiyyananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Kammapaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Chandaṃ adatvā gamanasikkhāpadavaṇṇanā
479. Dasamaṃ uttānatthameva .
Vinicchayakathāya pavattamānatā , dhammakammatā , dhammakammasaññitā , samānasīmāyaṃ ṭhitatā , samānasaṃvāsakatā , kopetukāmatāya hatthapāsavijahananti imāni panettha cha aṅgāni .
Chandaṃ adatvā gamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā
484. Ekādasamampi
M3.96V3.87 uttānatthameva .Upasampannatā , dhammena laddhasammutitā , saṅghena saddhiṃ vikappanupagacīvaradānaṃ , pacchā khīyitukāmatāya khiyyanāti imāni panettha cattāri aṅgāni .
Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
489. Dvādasame natthi kiñci vattabbaṃ .
Niṭṭhito sahadhammikavaggo aṭṭhamo .