Issues
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( tatiyo bhāgo )
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( tatiyo bhāgo )

8. Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

8. Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā

252-3.
Aṭṭhame tādisan ti asūpabyañjanaṃ .
Yaṃkiñci yāvakālikaṃ vā yāmakālikaṃ vāti ettha ‘‘ yāmakālikan ’’ ti iminā na kevalaṃ yāvakālike eva sannidhipaccayā pācittiyaṃ , atha kho yāmakālikepīti dasseti .
Nanu ca yāmakālikaṃ neva khādanīyesu antogadhaṃ , na bhojanīyesu .
Teneva padabhājanīye ‘‘ khādanīyaṃ nāma pañca bhojanāni yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ ṭhapetvā avasesaṃ khādanīyaṃ nāma .
Bhojanīyaṃ nāma pañca bhojanānī ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ yo pana bhikkhu sannidhikārakaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā , pācittiyan ’’ ti ca vuttaṃ , tasmā yāmakālike pācittiyena bhavitabbanti kathaṃ viññāyatīti ?
Vuccate – padabhājane khādanīya -saddassa atthadassanatthaṃ ‘‘ yāmakālikaṃV3.60 ṭhapetvā ’’ ti vuttaṃ , na pana sannidhipaccayā anāpattidassanatthaṃ .
Khāditabbañhi yaṃkiñci khādanīyanti adhippetaṃ , na ca yāmakālikesu kiñci khāditabbaṃ atthi pātabyabhāvato .
Tasmā kiñcāpi yāmakālikaṃ khādanīyabhojanīyehi na saṅgahitaṃ , tathāpi anāpattiṃ dassentena ‘‘ anāpatti yāmakālikaṃ yāme nidahitvā bhuñjatī ’’ ti vacanato yāmātikkame sannidhipaccayā pācittiyena bhavitabbanti viññāyati .
‘‘ Yāmakālikena , bhikkhave , sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahitaṃ yāme kappati , yāmātikkante na kappatī ’’ ti ( mahāva .305) imināpiM3.67 cāyamattho siddho .
Teneva bhagavato adhippāyaññūhi aṭṭhakathācariyehi yāmakālike pācittiyameva vuttaṃ .
Paṭiggahaṇeti gahaṇameva sandhāya vuttaṃ .
Paṭiggahitameva hi taṃ , puna paṭiggahaṇakiccaṃ natthi .
Teneva ‘‘ ajjhoharitukāmatāya gaṇhantassa paṭiggahaṇe ’’ ti vuttaṃ .
Mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā ) pana ‘‘ ajjhoharissāmīti gaṇhantassa paṭiggahaṇe ’’ icceva vuttaṃ .
Yan ti yaṃ pattaṃ .
Sandissatīti yāguyā upari sandissati .
Telavaṇṇe patte satipi nisnehabhāve aṅguliyā ghaṃsantassa vaṇṇavaseneva lekhā paññāyati , tasmā tattha anāpattīti dassanatthaṃ ‘‘ sā abbohārikā ’’ ti vuttaṃ .
Sayaṃ paṭiggahetvā apariccattameva hi dutiyadivase na vaṭṭatīti ettha paṭiggahaṇe anapekkhavissajjanena anupasampannassa nirapekkhadānena vā vijahitapaṭiggahaṇaṃ pariccattameva hotīti ‘‘ apariccattan ’’ ti iminā ubhayathāpi avijahitapaṭiggahaṇameva vuttaṃ .
Tasmā yaṃ parassa pariccajitvā adinnampi sace paṭiggahaṇe nirapekkhavissajjanena vijahitapaṭiggahaṇaṃ hoti , tampi dutiyadivase vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ patto duddhoto hotī ’’ tiādīsu kasmā āpatti vuttāti ?
‘‘ Paṭiggahaṇaṃ avissajjetvāva sayaṃ vā aññena vā tucchaṃ katvā na sammā dhovitvā niṭṭhāpite patte laggampi avijahitapaṭiggahaṇameva hotīti tattha āpattī ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ sāmaṇerānaṃ pariccajantīti imasmiṃ adhikāre ṭhatvā ‘ apariccattamevā ’ ti vuttattā anupasampannassa pariccattameva vaṭṭati , apariccattaṃ na vaṭṭatīti āpannaṃ , tasmā nirālayabhāvena paṭiggahaṇe vijahitepi anupasampannassa apariccattaṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti , taṃ yuttaṃ viya na dissati .
Yadaggena hi paṭiggahaṇaṃ vijahati , tadaggena sannidhimpi na karoti vijahitapaṭiggahaṇassa appaṭiggahitasadisattā .
Paṭiggahetvā nidahiteyeva ca sannidhipaccayā āpatti vuttā .
‘‘ Paṭiggahetvā ekarattaṃ vītināmitassetaṃ adhivacanan ’’ ti hi vuttaṃ .
PāḷiyaṃV3.61 ‘‘ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhāti , āpatti dukkaṭassā ’’ tiādinā sannihitesu sattāhakālikayāvajīvikesu purebhattampi āhāratthāya ajjhoharaṇepi dukkaṭassa vuttattāM3.68 yāmakālikepi āhāratthāya ajjhoharaṇe visuṃ dukkaṭenapi bhavitabbanti āha ‘‘ āhāratthāya ajjhoharato dukkaṭena saddhiṃ pācittiyan ’’ ti .
Pakatiāmiseti odanādikappiyāmise .
Yāmakālikaṃ sati paccaye sāmisena mukhena ajjhoharato dveti hiyyo paṭiggahitayāmakālikaṃ ajja purebhattaṃ sāmisena mukhena bhuñjato sannihitayāmakālikapaccayā ekaṃ pācittiyaṃ , sannihitena saṃsaṭṭhaāmisapaccayā ekanti dve pācittiyāni .
Vikappadvayepīti sāmisena nirāmisenāti vuttavidhānadvaye .
Dukkaṭaṃ vaḍḍhatīti āhāratthāya ajjhoharaṇapaccayā dukkaṭaṃ vaḍḍhati .
Thullaccayañca dukkaṭañca vaḍḍhatīti manussamaṃse thullaccayaṃ , sesaakappiyamaṃsesu dukkaṭaṃ vaḍḍhati .
255. Paṭiggahaṇapaccayā tāva dukkaṭan ti ettha sannihitattā purebhattampi dukkaṭameva .
Sati paccaye pana sannihitampi sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ bhesajjatthāya gaṇhantassa paribhuñjantassa ca anāpattiyeva .
Sesamettha uttānameva .
Yāvakālikayāmakālikatā , sannidhibhāvo , tassa ajjhoharaṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .