4. Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā
108-110.
Catutthe himavassenāti himameva vuttaṃ .
Apaññāteti appatīte , appasiddheti attho .
‘‘ Maṇḍape vā rukkhamūle vāti vacanato vivaṭaṅgaṇepi nikkhipituṃ vaṭṭatī ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Gocarappasutāti gocaraṭṭhānaṃ paṭipannā .
‘‘ Aṭṭha māse ’’ ti iminā vassānaṃ cātumāsaṃ cepi devo na vassati , paṭikkhittamevāti āha ‘‘ aṭṭha māseti vacanato … pe … nikkhipituṃ na vaṭṭatiyevā ’’ ti .
Tattha cattāro māseti vassānassa cattāro māse .
Avassikasaṅketeti iminā anuññātepi aṭṭha māse yattha hemante devo vassati , tattha aparepi cattāro māsā paṭikkhittāti āha ‘‘ avassikasaṅketeti vacanato ’’ tiādi .
Iminā imaṃ dīpeti ‘‘ yasmiṃ dese hemante devo vassati , tattha aṭṭha māse paṭikkhipitvā cattāro māsā anuññātā .
Yattha pana vassāneyeva vassati , tattha cattāro māse paṭikkhipitvā aṭṭha māsā anuññātā ’’ ti .
Imināva nayena majjhimapadese yattha hemante himavassaṃ vassati , tatthāpi aṭṭheva māsā paṭikkhittāti veditabbā .
Tasmā vassānakāle pakatiajjhokāse ovassakamaṇḍape rukkhamūle ca santharituṃ na vaṭṭati , hemantakāle pakatiajjhokāse ovassakamaṇḍapādīsupi vaṭṭati .
Tañca
M3.26 kho yattha himavassena senāsanaṃ na temati , gimhakālepi pakatiajjhokāsādīsu vaṭṭatiyeva , tañca kho akālameghādassane , kākādīnaṃ nibaddhavāsarukkhamūle pana kadācipi na vaṭṭatīti evamettha vinicchayo veditabbo .Imañca pana atthavisesaṃ gahetvā bhagavatā paṭhamameva sikkhāpadaṃ paññattanti visuṃ anupaññatti na vuttā .
Teneva hi mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttaṃ ‘‘ iti yattha ca yadā ca santharituṃ na vaṭṭati , taṃ sabbamidha ajjhokāsasaṅkhameva gatan ’’ ti .
Atha vā avisesena ajjhokāse santharaṇasantharāpanāni paṭikkhipitvā ‘‘ īdise kāle īdise ca padese ṭhapethā ’’ ti anujānanamatteneva alanti na sikkhāpade
V3.24 visuṃ anupaññatti uddhaṭāti veditabbā .Parivāre ( pari .65-67) pana imasseva sikkhāpadassa anurūpavasena paññattattā ‘‘ ekā anupaññattī ’’ ti vuttaṃ .
Navavāyimo sīghaṃ na nassatīti āha ‘‘ navavāyimo vā ’’ ti .
Onaddhakoti cammena onaddho .
Ukkaṭṭhaabbhokāsikoti idaṃ tassa parivitakkadassanamattaṃ , ukkaṭṭhaabbhokāsikassa pana cīvarakuṭi na vaṭṭatīti natthi .
Kāyānugatikattāti bhikkhuno tattheva sannihitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ .
Iminā ca tasmiṃyeva kāle anāpatti vuttā , cīvarakuṭito nikkhamitvā pana aññattha gacchantassa piṇḍāya pavisantassapi āpattiyeva .
‘‘ Yasmā pana dāyakehi dānakāleyeva sahassagghanakampi kambalaṃ ‘ pādapuñchaniṃ katvā paribhuñjathā ’ ti dinnaṃ tatheva paribhuñjituṃ vaṭṭati , tasmā ‘ imaṃ mañcapīṭhādisenāsanaṃ abbhokāsepi yathāsukhaṃ paribhuñjathā ’ ti dāyakehi dinnaṃ ce , sabbasmimpi kāle abbhokāse nikkhipituṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Pesetvā gantabban ti ettha ‘‘ yo bhikkhu imaṃ ṭhānaṃ āgantvā vasati , tassa dethā ’’ ti vatvā pesetabbaṃ .
Valāhakānaṃ anuṭṭhitabhāvaṃ sallakkhetvāti iminā ca gimhānepi meghe uṭṭhite mañcapīṭhādiṃ yaṃkiñci senāsanaṃ ajjhokāse nikkhipituṃ na vaṭṭatīti dīpitanti veditabbaṃ .
‘‘ Pādaṭṭhānābhimukhāti nisīdantānaṃ pādapatanaṭṭhānābhimukhan ’’ ti keci .
‘‘ Sammajjantassa pādaṭṭhānābhimukhan ’’ ti apare .
‘‘ Bahi vālukāya agamananimittaṃ pādaṭṭhānābhimukhā vālikā haritabbāti vuttan ’’ ti eke
M3.27 .Kacavaraṃ hatthehi gahetvā bahi chaṭṭetabban ti iminā kacavaraṃ chaḍḍessāmīti vālikā na chaḍḍetabbāti dīpeti .
111. Anto saṃveṭhetvā baddhan ti erakapattādīhi veṇiṃ katvā tāya veṇiyā ubhosu passesu vitthataṭṭhānesu bahuṃ veṭhetvā tato paṭṭhāya yāva majjhaṭṭhānaṃ , tāva anto ākaḍḍhanavasena veṭhetvā majjhe saṅkhipitvā tiriyaṃ tattha tattha bandhitvā kataṃ .
Kappaṃ labhitvāti gacchāti vuttavacanena kappaṃ labhitvā .
Therassa hi āṇattiyā gacchantassa anāpatti .
Purimanayenevāti ‘‘ nisīditvā sayaṃ gacchanto ’’ tiādinā pubbe vuttanayeneva .
Aññattha gacchatīti taṃ maggaṃ atikkamitvā aññattha gacchati .
Leḍḍupātupacārato bahi ṭhitattā ‘‘ pāduddhārena kāretabbo ’’ ti vuttaṃ , aññattha gacchantassa paṭhamapāduddhāre dukkaṭaṃ , dutiyapāduddhāre pācittiyanti attho .
Pākatikaṃ akatvāti appaṭisāmetvā .
Antarasannipāteti antarantarā sannipāte .
Āvāsikānaṃyeva palibodhoti ettha āgantukehi āgantvā kiñci avatvā tattha nisinnepi
V3.25 āvāsikānaṃyeva palibodhoti adhippāyo .Mahāpaccarivāde pana ‘‘ aññesu āgantvā nisinnesū ’’ ti idaṃ amhākanti vatvā vā avatvā vā nisinnesūti adhippāyo .
Mahāaṭṭhakathāvāde ‘‘ āpattī ’’ ti pācittiyameva vuttaṃ .
Mahāpaccariyaṃ pana santharaṇasantharāpane sati pācittiyena bhavitabbanti anāṇattiyā paññattattā dukkaṭaṃ vuttaṃ .
‘‘ Idaṃ ussārakassa , idaṃ dhammakathikassā ’’ ti visuṃ paññattattā anāṇattiyā paññattepi pācittiyeneva bhavitabbanti adhippāyena ‘‘ tasmiṃ āgantvā nisinne tassa palibodho ’’ ti vuttaṃ .
Keci pana vadanti ‘‘ anāṇattiyā paññattepi dhammakathikassa anuṭṭhāpanīyattā pācittiyena bhavitabbaṃ , āgantukassa pana pacchā āgatehi vuḍḍhatarehi uṭṭhāpetabbattā dukkaṭaṃ vuttan ’’ ti .
112. Bhūmiyaṃ attharitabbāti cimilikāya sati tassā upari , asati suddhabhūmiyaṃ attharitabbā .
Sīhacammādīnaṃ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabboti iminā –
‘‘ Na
M3.28 , bhikkhave , mahācammāni dhāretabbāni sīhacammaṃ byagghacammaṃ dīpicammaṃ , yo dhāreyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .255)–Evaṃ vuttāya khandhakapāḷiyā adhippāyaṃ vibhāveti .
Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ antopi mañce paññattāni honti , bahipi mañce paññattāni hontī ’’ ti imasmiṃ vatthusmiṃ sikkhāpadassa paññattattā mañcapīṭhesu attharitvā paribhogoyeva paṭikkhitto , bhūmattharaṇavasena paribhogo pana appaṭikkhittoti .
Yadi evaṃ ‘‘ pariharaṇeyeva paṭikkhepo ’’ ti idaṃ kasmā vuttanti ?
Yathā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , sabbaṃ pāsādaparibhogan ’’ ti ( cūḷava .320) vacanato puggalikepi senāsane senāsanaparibhogavasena niyamitaṃ suvaṇṇaghaṭādikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭamānampi kevalaṃ attano santakaṃ katvā paribhuñjituṃ na vaṭṭati , evamidaṃ bhūmattharaṇavasena paribhuñjiyamānampi attano santakaṃ katvā taṃ taṃ vihāraṃ haritvā paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti dassanatthaṃ ‘‘ pariharaṇeyeva paṭikkhepo veditabbo ’’ ti vuttaṃ .
Dārumayapīṭhan ti phalakamayameva pīṭhaṃ vuttaṃ .
Pādakathalikan ti adhotapādaṭṭhapanakaṃ .
Ajjhokāse rajanaṃ pacitvā … pe … paṭisāmetabban ti ettha theve asati rajanakamme niṭṭhite paṭisāmetabbaṃ .
113.‘‘ Bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hotīti vuttattā alajjiṃ āpucchitvā gantuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Otāpento gacchatīti ettha ‘‘ kiñcāpi ‘ ettakaṃ dūraṃ gantabban ’ ti paricchedo natthi , tathāpi leḍḍupātaṃ atikkamma nātidūraṃ gantabban ’’ ti vadanti .
Sesamettha
V3.26 uttānameva .Mañcādīnaṃ saṅghikatā , vuttalakkhaṇe dese santharaṇaṃ vā santharāpanaṃ vā , apalibuddhatā , āpadāya abhāvo , leḍḍupātātikkamoti imāni panettha pañca aṅgāni .
Mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā ) pana anāpucchaṃ vā gaccheyyāti ettha ‘‘ yo bhikkhu vā sāmaṇero vā ārāmiko vā lajjī hoti , attano palibodhaṃ viya maññati , tathārūpaṃ anāpucchitvā taṃ senāsanaṃ tassa aniyyātetvā nirapekkho gacchati , thāmamajjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkameyya , ekena pādena leḍḍupātātikkame dukkaṭaṃ , dutiyapādātikkame pācittiyan ’’ ti vatvā aṅgesupi nirapekkhatāya saddhiṃ cha aṅgāni
M3.29 vuttāni .Pāḷiyaṃ pana aṭṭhakathāyañca ‘‘ nirapekkho gacchatī ’’ ti ayaṃ viseso na dissati .
‘‘ Otāpento gacchatī ’’ ti ca otāpanavisaye eva sāpekkhagamane anāpatti vuttā .
Yadi aññatthāpi sāpekkhagamane anāpatti siyā ,‘‘ anāpatti sāpekkho gacchatī ’’ ti avisesena vattabbaṃ bhaveyya , tasmā vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbanti .
Paṭhamasenāsanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .