Issues
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( tatiyo bhāgo )
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( tatiyo bhāgo )

2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā

153. DutiyeM3.46 kusalānaṃ dhammānaṃ sātaccakiriyāyāti pubbabhāgappaṭipattivasena vuttaṃ .
Munātīti jānāti .
Tena ñāṇenāti tena arahattaphalapaññāsaṅkhātena ñāṇena .
Pathesūti upāyamaggesu .
Arahato pariniṭṭhitasikkhattā āha ‘‘ idañca … pe … vuttan ’’ ti .
Atha vā ‘‘ appamajjato sikkhato ’’ ti imesaṃ padānaṃ hetuatthatā daṭṭhabbā , tasmā appamajjanahetu sikkhanahetu ca adhicetasoti attho .
Sokāti cittasantāpā .
Ettha ca adhicetasoti iminā adhicittasikkhā , appamajjatoti iminā adhisīlasikkhā , munino monapathesu sikkhatoti etehi adhipaññāsikkhā , muninoti vā etena adhipaññāsikkhā , monapathesu sikkhatoti etenaV3.42 tāsaṃ lokuttarasikkhānaṃ pubbabhāgappaṭipadā , sokā na bhavantītiādīhi sikkhāpāripūriyā ānisaṃsā pakāsitāti veditabbaṃ .
Kokanudan ti padumavisesanaṃ yathā ‘‘ kokāsayan ’’ ti , taṃ kira bahupattaṃ vaṇṇasampannaṃ ativiya sugandhañca hoti .
‘‘ Kokanudaṃ nāma setapaduman ’’ tipi vadanti .
Pātoti pageva .
Ayañhettha attho – yathā kokanudasaṅkhātaṃ padumaṃ pāto sūriyuggamanavelāyaṃ phullaṃ vikasitaṃ avītagandhaṃ siyā virocamānaṃ , evaṃ sarīragandhena guṇagandhena ca sugandhaṃ saradakāle antalikkhe ādiccamiva attano tejasā tapantaṃ aṅgehi niccharaṇajutitāya aṅgīrasaṃ sammāsambuddhaṃ passāti .
Abhabboti paṭipattisāramidaṃ sāsanaṃ , paṭipatti ca pariyattimūlikā , tvañca pariyattiṃ uggahetuṃ asamattho , tasmā abhabboti adhippāyo .
Suddhaṃ pilotikakhaṇḍan ti iddhiyā abhisaṅkhataṃ parisuddhaṃ coḷakhaṇḍaṃ .
Tadā kira bhagavā ‘‘ na sajjhāyaṃ kātuṃ asakkonto mama sāsane abhabbo nāma hoti , mā soci bhikkhū ’’ ti taṃ bāhāyaṃ gahetvā vihāraṃ pavisitvā iddhiyā pilotikakhaṇḍaṃ abhinimminitvā ‘‘ handa , bhikkhu , imaṃ parimajjanto ‘ rajoharaṇaṃ rajoharaṇan ’ ti punappunaṃ sajjhāyaṃ karohī ’’ ti vatvā adāsi tattha pubbekatādhikārattā .
So kira pubbe rājā hutvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto nalāṭato sede muccante parisuddhena sāṭakena nalāṭaṃ puñchi , sāṭako kiliṭṭho ahosiM3.47 .
So ‘‘ imaṃ sarīraṃ nissāya evarūpo parisuddhasāṭako pakatiṃ jahitvā kiliṭṭho jāto , aniccā vata saṅkhārā ’’ ti aniccasaññaṃ paṭilabhati , tena kāraṇenassa rajoharaṇameva paccayo jāto .
Rajaṃ haratīti rajoharaṇaṃ .
Saṃvegaṃ paṭilabhitvāti asubhasaññaṃ aniccasaññañca upaṭṭhapento saṃvegaṃ paṭilabhitvā .
So hi yoniso ummajjanto ‘‘ parisuddhaṃ vatthaṃ , natthettha doso , attabhāvassa panāyaṃ doso ’’ ti asubhasaññaṃ aniccasaññañca paṭilabhitvā nāmarūpapariggahādinā pañcasu khandhesu ñāṇaṃ otāretvā kalāpasammasanādikkamena vipassanaṃ vaḍḍhetvā udayabbayañāṇādipaapāṭiyā vipassanaṃ anulomagotrabhusamīpaṃ pāpesi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ vipassanaṃ ārabhī ’’ ti .
Obhāsagāthaṃ abhāsīti obhāsavissajjanapubbakabhāsitagāthā obhāsagāthā , taṃ abhāsīti attho .
Ettha ca ‘‘ adhicetasoti imaṃ obhāsagāthaṃ abhāsī ’’ ti idheva vuttaṃ .
Visuddhimagge ( visuddhi .2.386) panaV3.43 dhammapadaṭṭhakathāyaṃ ( dha . pa . aṭṭha .1. cūḷapanthakattheravatthu ) theragāthāsaṃvaṇṇanāyañca ( theragā . aṭṭha .2.566)–
‘‘ Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati ;
Rāgassetaṃ adhivacanaṃ rajoti ;
Etaṃ rajaṃ vippajahitvā paṇḍitā ;
Viharanti te vigatarajassa sāsane .
‘‘ Doso … pe … sāsane .
‘‘ Moho rajo na ca pana reṇu vuccati ;
Mohassetaṃ adhivacanaṃ rajoti ;
Etaṃ rajaṃ vippajahitvā paṇḍitā ;
Viharanti te vigatarajassa sāsaneti .
–
Imā tisso obhāsagāthā abhāsī ’’ ti vuttaṃ .
Adhicetasoti ca ayaṃ cūḷapanthakattherassa udānagāthāti imissāyeva pāḷiyā āgataṃ .
Theragāthāyaṃ pana cūḷapanthakattherassa udānagāthāsu ayaṃ anāruḷhā ,‘‘ ekudāniyattherassa pana ayaṃ udānagāthā ’’ ti ( theragā . aṭṭha .1. ekudāniyattheragāthāvaṇṇanā ) tattha vuttaṃ .
Evaṃ santepi imissā pāḷiyā aṭṭhakathāya ca evamāgatattā cūḷapanthakattherassapi ayaṃM3.48 udānagāthā obhāsagāthāvasena ca bhagavatā bhāsitāti gahetabbaṃ .
Arahattaṃ pāpuṇīti abhiññāpaṭisambhidāparivāraṃ arahattaṃ pāpuṇi .
Abhabbo tvan tiādivacanato anukampāvasena saddhivihārikādiṃ saṅghikavihārā nikkaḍḍhāpentassa anāpatti viya dissati .
Abhabbo hi thero sañcicca taṃ kātuṃ , nikkaḍḍhanasikkhāpade vā apaññatte therena evaṃ katanti gahetabbaṃ .
156. Ovadantassa pācittiyan ti atthaṅgate sūriye garudhammehi vā aññena vā dhammeneva ovadantassa sammatassapi pācittiyaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Atthaṅgatasūriyatā , paripuṇṇūpasampannatā , ovadananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Atthaṅgatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .