5. Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā
236. Pañcame bhuttāvīti bhuttāvino bhuttavanto , katabhattakiccāti vuttaṃ hoti .
Pavāritāti ettha catūsu pavāraṇāsu yāvadatthapavāraṇā paṭikkhepapavāraṇā ca labbhatīti āha ‘‘ brāhmaṇena … pe … paṭikkhepapavāraṇāya pavāritā ’’ ti .
Catubbidhā hi pavāraṇā vassaṃvutthapavāraṇā , paccayapavāraṇā
M3.59 , paṭikkhepapavāraṇā , yāvadatthapavāraṇāti .Tattha ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , vassaṃvutthānaṃ bhikkhūnaṃ tīhi ṭhānehi pavāretun ’’ ti ( mahāva .209) ayaṃ vassaṃvutthapavāraṇā .
Pakārehi diṭṭhādīhi vāreti saṅghādike bhajāpeti bhatte karoti etāyāti pavāraṇā , āpattivisodhanāya attavossaggokāsadānaṃ .
Sā pana yasmā yebhuyyena vassaṃvutthehi kātabbā vuttā , tasmā ‘‘ vassaṃvutthapavāraṇā ’’ ti vuccati .
‘‘ Icchāmahaṃ , bhante , saṅghaṃ cātumāsaṃ bhesajjena pavāretun ’’ ti ( pāci .303) ca ,‘‘ aññatra puna pavāraṇāya aññatra niccapavāraṇāyā ’’ ti ( pāci .306) ca ayaṃ paccayapavāraṇā pavāreti paccaye icchāpeti etāyāti katvā , cīvarādīhi upanimantanāyetaṃ adhivacanaṃ .
‘‘ Pavārito nāma asanaṃ paññāyati , bhojanaṃ paññāyati , hatthapāse ṭhito abhiharati , paṭikkhepo paññāyati , eso pavārito nāmā ’’ ti ( pāci .239) ayaṃ paṭikkhepapavāraṇā .
Vippakatabhojanatādipañcaṅgasahito bhojanapaṭikkhepoyeva hettha pakārayuttā vāraṇāti pavāraṇā .
‘‘ Paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresī ’’ ti ( ma . ni .1.363) ayaṃ yāvadatthapavāraṇā .
Yāvadatthaṃ bhojanassa pavāraṇā yāvadatthapavāraṇā .
237. Ti-kāraṃ avatvā … pe … vattuṃ vaṭṭatīti idaṃ vattabbākāradassanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Ti-kāre pana vuttepi akataṃ nāma na hotī ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
238-239.
Pavāritoti paṭikkhepito .
Yo hi bhuñjanto parivesakena upanītaṃ bhojanaṃ anicchanto paṭikkhipati , so tena pavārito paṭikkhepito nāma hoti .
Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘ katapavāraṇo katapaṭikkhepo ’’ ti vuttaṃ .
Yasmā ‘‘ asanan ’’ ti
V3.54 imināva padena ‘‘ bhuttāvī ’’ ti imassa attho vutto , tasmā na tassa kiñci payojanaṃ visuṃ upalabbhati .Yadi hi upalabbheyya , pavāraṇā chaḷaṅgasamannāgatā āpajjeyyāti manasi katvā pañcasamannāgatattaṃyeva dassetuṃ ‘‘ vuttampi cetan ’’ tiādinā pāḷiṃ āharati .
Keci pana ‘‘ hatthapāse ṭhito abhiharatī ’’ ti ekameva aṅgaṃ katvā ‘‘ caturaṅgasamannāgatā pavāraṇā ’’ tipi vadanti .
Ambilapāyāsādīsūti
M3.60 ādi -saddena khīrapāyāsādiṃ saṅgaṇhāti .Tattha ambilapāyāsaggahaṇena takkādiambilasaṃyuttā ghanayāgu vuttā .
Khīrapāyāsaggahaṇena khīrasaṃyuttā yāgu saṅgayhati .
Pavāraṇaṃ na janetīti anatirittabhojanāpattinibandhanaṃ paṭikkhepaṃ na sādheti .
Katopi paṭikkhepo anatirittabhojanāpattinibandhano na hotīti akataṭṭhāneyeva tiṭṭhatīti āha ‘‘ pavāraṇaṃ na janetī ’’ ti .
‘‘ Yāgu -saddassa pavāraṇajanakayāguyāpi sādhāraṇattā ‘ yāguṃ gaṇhathā ’ ti vuttepi pavāraṇā hotīti pavāraṇaṃ janetiyevāti vuttan ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ , taṃ parato tattheva ‘‘ bhattamissakaṃ yāguṃ āharitvā ’’ ti ettha vuttakāraṇena na sameti .
Vuttañhi tattha ‘‘ heṭṭhā ayāguke nimantane udakakañjikakhīrādīhi saddhiṃ madditaṃ bhattameva sandhāya ‘ yāguṃ gaṇhathā ’ ti vuttattā pavāraṇā hoti ,‘ bhattamissakaṃ yāguṃ āharitvā ’ ti ettha pana visuṃ yāguyā vijjamānattā pavāraṇā na hotī ’’ ti .
Tasmā tattha vuttanayeneva khīrādīhi saṃmadditaṃ bhattameva sandhāya ‘‘ yāguṃ gaṇhathā ’’ ti vuttattā yāguyā ca tattha abhāvato pavāraṇā hotīti evamettha kāraṇaṃ vattabbaṃ .
Evañhi sati parato ‘‘ yenāpucchito , tassa atthitāyā ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vuttakāraṇenapi saṃsandati , aññathā gaṇṭhipadesuyeva pubbāparavirodho āpajjati .
Aṭṭhakathāvacanena ca na sameti .
Sace … pe … paññāyatīti iminā vuttappamāṇassa macchamaṃsakhaṇḍassa nahāruno vā sabbhāvamattaṃ dasseti .
Tāhīti puthukāhi .
Sālivīhiyavehi katasattūti yebhuyyanayena vuttaṃ , satta dhaññāni pana bhajjitvā katopi sattuyeva .
Tenevāha ‘‘ kaṅguvaraka … pe … sattusaṅgahameva gacchatī ’’ ti .
Sattumodakoti sattuyo piṇḍetvā kato apakko sattuguḷo .
Pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataravasena vippakatabhojanabhāvassa upacchinnattā ‘‘ mukhe sāsapamattampi … pe … na pavāretī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Akappiyamaṃsaṃ paṭikkhipati , na pavāretī ’’ ti vacanato sace saṅghikaṃ lābhaṃ attano apāpuṇantaṃ jānitvā vā ajānitvā vā paṭikkhipati , na pavāreti paṭikkhipitabbasseva paṭikkhittattā .
Alajjisantakaṃ paṭikkhipantopi na pavāreti .
Avatthutāyāti anatirittāpattisādhikāya pavāraṇāya avatthubhāvato .
Etena paṭikkhipitabbasseva paṭikkhittabhāvaṃ dīpeti
M3.61 .Yañhi paṭikkhipitabbaṃ
V3.55 hoti , tassa paṭikkhepo āpattiaṅgaṃ na hotīti taṃ ‘‘ pavāraṇāya avatthū ’’ ti vuccati .Upanāmetīti iminā kāyābhihāraṃ dasseti .
Hatthapāsato bahi ṭhitassa satipi dātukāmābhihāre paṭikkhipantassa dūrabhāveneva pavāraṇāya abhāvato therassapi dūrabhāvamattaṃ gahetvā pavāraṇāya abhāvaṃ dassento ‘‘ therassa dūrabhāvato ’’ ti āha , na pana therassa abhihārasabbhāvato .
Sacepi gahetvā gato hatthapāse ṭhito hoti , kiñci pana avatvā ādhārakaṭṭhāne ṭhitattā abhihāro nāma na hotīti ‘‘ dūtassa ca anabhiharaṇato ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Gahetvā gatena ‘ bhattaṃ gaṇhathā ’ ti vutte abhihāro nāma hotīti ‘ sace pana gahetvā āgato bhikkhu … pe … pavāraṇā hotī ’ ti vuttan ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ pattaṃ kiñci upanāmetvā ‘ imaṃ bhattaṃ gaṇhathā ’ ti vuttanti gahetabban ’’ ti vadanti , taṃ yuttaṃ viya dissati vācābhihārassa idha anadhippetattā .
Parivesanāyāti bhattagge .
Abhihaṭāva hotīti parivesakeneva abhihaṭā hoti .
Tato dātukāmatāya gaṇhantaṃ paṭikkhipantassa pavāraṇā hotīti ettha agaṇhantampi paṭikkhipato pavāraṇā hotiyeva .
Kasmā ?
Dātukāmatāya abhihaṭattā .
‘‘ Tasmā sā abhihaṭāva hotī ’’ ti hi vuttaṃ .
Teneva tīsupi gaṇṭhipadesu ‘‘ dātukāmābhihāre sati kevalaṃ ‘ dassāmī ’ ti gahaṇameva abhihāro nāma na hoti ,‘ dassāmī ’ ti gaṇhantepi agaṇhantepi dātukāmābhihārova abhihāro nāma hoti , tasmā gahaṇasamaye vā aggahaṇasamaye vā taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hotī ’’ ti vuttaṃ .
Idāni asati tassa dātukāmābhihāre gahaṇasamayepi paṭikkhipato pavāraṇā na hotīti dassetuṃ ‘‘ sace panā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Rasaṃ gaṇhathā ’’ ti apavāraṇajanakassa nāmaṃ gahetvā vuttattā ‘‘ taṃ sutvā paṭikkhipato pavāraṇā natthī ’’ ti vuttaṃ .
Maccharasaṃ maṃsarasan ti ettha pana na kevalaṃ macchassa rasaṃ maccharasamicceva viññāyati , atha kho maccho ca maccharasañca maccharasanti evaṃ pavāraṇajanakasādhāraṇanāmavasenapi viññāyamānattā
M3.62 taṃ paṭikkhipato pavāraṇāva hoti .Parato macchasūpan ti etthāpi eseva nayo .
‘‘ Idaṃ gaṇhathā ’’ ti vuttepīti ettha evaṃ avatvāpi pavāraṇapahonakaṃ yaṃkiñci abhihaṭaṃ paṭikkhipato pavāraṇā hotiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Karambakoti missakādhivacanametaṃ .
Yañhi aññenaññena missetvā karonti , so ‘‘ karambako ’’ ti vuccati .
So sacepi maṃsena missetvā katova hoti ,‘‘ karambakaṃ gaṇhathā ’’ ti apavāraṇārahassa nāmena vuttattā
V3.56 paṭikkhipato pavāraṇā na hoti .‘‘ Maṃsakarambakaṃ gaṇhathā ’’ ti vutte pana maṃsamissakaṃ gaṇhathāti vuttaṃ hoti , tasmā pavāraṇāva hoti .
‘‘ Uddissakatan ’’ ti maññamānoti ettha ‘‘ vatthuno kappiyattā akappiyasaññāya paṭikkhipatopi acittakattā imassa sikkhāpadassa pavāraṇā hotī ’’ ti vadanti .
‘‘ Heṭṭhā ayāguke nimantane udakakañjikakhīrādīhi saddhiṃ madditaṃ bhattameva sandhāya ‘ yāguṃ gaṇhathā ’ ti vuttattā pavāraṇā hoti ,‘ bhattamissakaṃ yāguṃ āharitvā ’ ti ettha pana visuṃ yāguyā vijjamānattā pavāraṇā na hotī ’’ ti vadanti .
Ayamettha adhippāyoti ‘‘ yenāpucchito ’’ tiādinā vuttamevatthaṃ sandhāya vadati .
Kāraṇaṃ panettha duddasan ti ettha eke tāva vadanti ‘‘ yasmā yāgumissakaṃ nāma bhattameva na hoti , khīrādikampi hotiyeva , tasmā karambake viya pavāraṇāya na bhavitabbaṃ .
Evañca sati yāgu bahutarā vā hoti samasamā vā , na pavāreti .
‘ Yāgu mandā , bhattaṃ bahutaraṃ , pavāretī ’ ti ettha kāraṇaṃ duddasan ’’ ti .
Keci pana vadanti ‘‘ yāgumissakaṃ nāma bhattaṃ , tasmā taṃ paṭikkhipato pavāraṇāya eva bhavitabbaṃ .
Evañca sati ‘ idha pavāraṇā hoti na hotī ’ ti ettha kāraṇaṃ duddasan ’’ ti .
Yathā cettha kāraṇaṃ duddasaṃ , evaṃ parato ‘‘ missakaṃ gaṇhathā ’’ ti etthāpi kāraṇaṃ duddasamevāti veditabbaṃ .
Na hi pavāraṇappahonakassa appabahubhāvo pavāraṇāya bhāvābhāvanimittaṃ , kiñcarahi pavāraṇajanakassa nāmaggahaṇamevettha pamāṇaṃ , tasmā ‘‘ idañca karambakena na samānetabban ’’ tiādinā yampi kāraṇaṃ vuttaṃ , tampi pubbe vuttena saṃsandiyamānaṃ na sameti .
Yadi hi ‘‘ missakan ’’ ti bhattamissakeyeva ruḷhaṃ siyā , evaṃ sati yathā ‘‘ bhattamissakaṃ gaṇhathā ’’ ti vutte bhattaṃ bahutaraṃ vā samaṃ vā appataraṃ vā hoti , pavāretiyeva , evaṃ ‘‘ missakaṃ gaṇhathā ’’ ti vuttepi appatarepi
M3.63 bhatte pavāraṇāya bhavitabbaṃ missakan ti bhattamissakeyeva ruḷhattā .Tathā hi ‘‘ missakanti bhattamissakeyeva ruḷhavohārattā idaṃ pana ‘ bhattamissakamevā ’ ti vuttan ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Atha ‘‘ missakan ’’ ti bhattamissake ruḷhaṃ na hoti , missakabhattaṃ pana sandhāya ‘‘ missakaṃ gaṇhathā ’’ ti vuttanti .
Evampi yathā ayāguke nimantane khīrādīhi saddhiṃ madditaṃ bhattameva sandhāya ‘‘ yāguṃ gaṇhathā ’’ ti vutte pavāraṇā hoti , evamidhāpi missakabhattameva sandhāya ‘‘ missakaṃ gaṇhathā ’’ ti vutte bhattaṃ appaṃ vā hotu bahu vā , pavāraṇā eva siyā .
Tasmā ‘‘ missakan ’’ ti bhattamissake ruḷhaṃ vā hotu sandhāyabhāsitaṃ vā , ubhayatthāpi pubbenāparaṃ na sametīti kimettha kāraṇacintāya , īdisesu pana ṭhānesu aṭṭhakathāpamāṇeneva gantabbanti ayaṃ amhākaṃ khanti .
‘‘ Visuṃ
V3.57 katvā detīti bhattassa upari ṭhitaṃ rasādiṃ visuṃ gahetvā detī ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .Kenaci pana ‘‘ yathā bhattasitthaṃ na patati , tathā gāḷhaṃ hatthena pīḷetvā parissāvetvā detī ’’ ti vuttaṃ .
Tathāpi kāraṇaṃ na dissati .
Yathā hi bhattamissakaṃ yāguṃ āharitvā ‘‘ yāguṃ gaṇhathā ’’ ti vatvā yāgumissakaṃ bhattampi dentaṃ paṭikkhipato pavāraṇā na hoti , evamidhāpi bahukhīrarasādīsu bhattesu ‘‘ khīraṃ gaṇhathā ’’ tiādīni vatvā khīrādīni vā detu khīrādimissakabhattaṃ vā , ubhayathāpi pavāraṇāya na bhavitabbaṃ , tasmā ‘‘ visuṃ katvā detī ’’ ti tenākārena dentaṃ sandhāya vuttaṃ , na pana bhattamissakaṃ katvā diyyamānaṃ paṭikkhipato pavāraṇā hotīti dassanatthanti gahetabbaṃ .
Yadi pana bhattamissakaṃ katvā diyyamāne pavāraṇā hotīti adhippāyena aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ visuṃ katvā detī ’’ ti vuttaṃ , evaṃ sati aṭṭhakathāyevettha pamāṇanti gahetabbaṃ , na pana kāraṇantaraṃ gavesitabbaṃ .
Sace ukkuṭikaṃ nisinno pāde amuñcitvāpi bhūmiyaṃ nisīdati , iriyāpathaṃ vikopento nāma hotīti ukkuṭikāsanaṃ avikopetvāva sukhena nisīdituṃ ‘‘ tassa pana heṭṭhā … pe … nisīdanakaṃ dātabban ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Āsanaṃ acāletvāti pīṭhe phuṭṭhokāsato ānisadamaṃsaṃ amocetvā , anuṭṭhahitvāti vuttaṃ hoti , adinnādāne viya ṭhānācāvanaṃ na gahetabban ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Akappiyakatan ti
M3.64 ettha akappiyakatasseva anatirittabhāvato kappiyaṃ akārāpetvā tasmiṃ patte pakkhittamūlaphalādiyeva atirittaṃ na hoti , sesaṃ pana pattapariyāpannaṃ atirittameva hoti , paribhuñjituṃ vaṭṭati .Taṃ pana mūlaphalādiṃ paribhuñjitukāmena tato nīharitvā kappiyaṃ kārāpetvā aññasmiṃ bhājane ṭhapetvā atirittaṃ kārāpetvā bhuñjitabbaṃ .
So puna kātuṃ na labhatīti tasmiṃyeva bhājane kariyamānaṃ paṭhamaṃ katena saddhiṃ kataṃ hotīti puna soyeva kātuṃ na labhati , añño labhati .
Aññasmiṃ pana bhājane tena vā aññena vā kātuṃ vaṭṭati .
Tenāha ‘‘ yena akataṃ , tena kātabbaṃ .
Yañca akataṃ , taṃ kātabban ’’ ti .
Tenapīti ettha pi -saddo na kevalaṃ aññena vāti imamatthaṃ dīpeti .
Evaṃ katan ti aññasmiṃ bhājane kataṃ .
Pesetvāti anupasampannassa hatthe pesetvā .
Imassa vinayakammabhāvato ‘‘ anupasampannassa hatthe ṭhitaṃ na kāretabban ’’ ti vuttaṃ .
Sace pana āmisasaṃsaṭṭhānīti ettha sace mukhagatenapi anatirittena āmisena saṃsaṭṭhāni honti
V3.58 , pācittiyamevāti veditabbaṃ .Tasmā pavāritena bhojanaṃ atirittaṃ kārāpetvā bhuñjantenapi yathā akatena missaṃ na hoti , evaṃ mukhañca hatthañca suddhaṃ katvā bhuñjitabbaṃ .
Kiñcāpi appavāritassa purebhattaṃ yāmakālikādīni āhāratthāya paribhuñjatopi anāpatti , pavāritassa pana pavāraṇamūlakaṃ dukkaṭaṃ hotiyevāti ‘‘ yāmakālikaṃ … pe … ajjhohāre āpatti dukkaṭassā ’’ ti pāḷiyaṃ vuttaṃ .
241. Kāyena bhuñjanato vācāya āṇāpetvā atirittaṃ akārāpanato ca āpajjatīti ‘‘ kāyavācato ’’ ti vuttaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Pavāritabhāvo , āmisassa anatirittatā , kāle ajjhoharaṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .