Paccayapaccanīyavaṇṇanā
86-87.
Paccayapaccanīyaṃ pana yasmā kusalapade na labbhati kusaladhammassa hetupaccayena vinā anuppattito , tasmā akusalaṃ dhammaṃ paṭiccātiādi āraddhaṃ .
Tattha nahetupaccayāti hetupaccayapaṭikkhepo hetupaccayaṃ vinā aññena paccayena uppajjatīti attho .
Vicikicchāsahagato uddhaccasahagato mohoti ayañhi sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sayaṃ hetupaccayo hoti , aññassa pana sampayuttahetuno abhāvā na hetupaccayā uppajjatīti ṭhapetvā hetupaccayaṃ sesehi attano anurūpapaccayehi uppajjati .
Iminā nayena sabbapaccayapaṭikkhepesu attho veditabbo .
Ahetukaṃ vipākābyākatan ti idaṃ rūpasamuṭṭhāpakavaseneva veditabbaṃ .
Aññesupi evarūpesu eseva nayo .
88. Naadhipatipaccaye kāmaṃ adhipatipi attanā saddhiṃ dutiyassa adhipatino abhāvā
V0.418 naadhipatipaccayaṃ labhati , yathā pana vicikicchuddhaccasahagato moho ahetuko , na tathā adhipatayo eva nirādhipati .Chandādīsu pana aññataraṃ adhipatiṃ akatvā kusalādīnaṃ uppattikāle sabbepi kusalādayo nirādhipatino .
Tasmā mohaṃ viya visuṃ adhipatimattameva anuddharitvā sabbasaṅgāhikavasena esā ‘‘ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā ’’ tiādikā desanā katāti veditabbā .
89. Nānantaranasamanantaresu nārammaṇe viya rūpameva paccayuppannaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ nārammaṇapaccayasadisan ’’ ti .
Sahajātapaccayo parihīno .
Yathā cesa , tathā nissayaatthiavigatapaccayāpi .
Kiṃ kāraṇā ?
Etehi vinā kassaci anuppattito .
Sahajātanissayaatthiavigatapaccayepi hi paccakkhāya ekopi rūpārūpadhammo nuppajjati , tasmā te parihīnā .
90. Naaññamaññapaccayavibhaṅge
M0.421 paṭisandhikkhaṇe vipākābyākate khandhe paṭicca kaṭattārūpan ti hadayavatthuvajjaṃ veditabbaṃ . 91. Naupanissayapaccayavibhaṅge rūpameva paccayuppannaṃ , tañhi upanissayaṃ na labhati .
Arūpaṃ pana kiñcāpi ārammaṇūpanissayapakatūpanissaye na labheyya , anantarūpanissayamuttakaṃ pana natthi .
Tena vuttaṃ ‘‘ nārammaṇapaccayasadisan ’’ ti .
92. Napurejāte cittasamuṭṭhānarūpan ti pañcavokāravasena vuttaṃ .
93. Napacchājātapaccayāti ettha sahajātapurejātapaccayā saṅgahaṃ gacchanti .
Tasmā sahajātapaccayasadisā ettha pāḷi , sā naadhipatipaccaye vitthāritāti idha saṅkhittā .
Nāsevanapaccaye kusalākusalā paṭhamajavanavasena veditabbā , tathā kiriyābyākataṃ .
Pāḷi pana idhāpi naadhipatipaccaye vitthāritavasena veditabbā .
Tenevāha –
‘‘ napacchājātapaccayampi nāsevanapaccayampi nādhipatipaccayasadisan ’’ ti .
94-97.
Nakammapaccaye
V0.419 vipākacetanā nānākkhaṇikakammapaccayaṃ labhatīti na gahitā .Nāhārapaccaye ekaccaṃ rūpameva paccayuppannaṃ , tathā naindriyapaccaye .
98. Najhānapaccaye pañcaviññāṇadhammā ceva ekaccañca rūpaṃ paccayuppannaṃ .
Pañcaviññāṇasmiñhi vedanā ca cittekaggatā ca dubbalattā upanijjhānalakkhaṇaṃ na pāpuṇantīti jhānapaccaye na gahitā .
99-102.
Namaggapaccaye ahetukavipākakiriyañceva ekaccañca rūpaṃ paccayuppannaṃ .
Nasampayuttanonatthinovigatesu rūpameva paccayuppannaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ nārammaṇapaccayasadisan ’’ ti .
103. Nahetuyā dveti ekamūlakagaṇanāya yathāpāḷimeva niyyāti .
104. Dumūlake nahetupaccayā nārammaṇe ekan ti ettha kiñcāpi bahugaṇanena saddhiṃ ūnataragaṇanassa saṃsandane ūnataragaṇanavasena nahetuyā viya dvīhi bhavitabbaṃ .
Nārammaṇavasena pana arūpadhammānaṃ parihīnattā abyākataṃ paṭicca rūpābyākatassa uppattiṃ sandhāya ‘‘ ekan ’’ ti vuttaṃ
M0.422 .Sabbesu ekakesupi eseva nayo .
Dveti vuttaṭṭhāne pana nahetuyā laddhavasena vāradvayaṃ veditabbaṃ .
105-106.
Timūlakādīsu pana sabbesu nārammaṇapaccayassa aparihīnattā ekameva vissajjananti ayaṃ paccanīye nahetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakādīsu gaṇanā .
107-130.
Nārammaṇapaccayādayo pana ekamūlake tāva purimena sadisattā idhāpi na dassitāyeva .
Nārammaṇapaccayavasena dumūlake nārammaṇapaccayā , nahetuyā ekan ti nahetudumūlake vuttameva .
Nādhipatiyā pañcāti nārammaṇapaccaye laddhavasena veditabbāti evaṃ sabbasaṃsandanesu ūnataragaṇanasseva paccayassa vasena gaṇanā veditabbā .
Yattha yattha ca nārammaṇapaccayo pavisati , tattha tattha rūpameva paccayuppannaṃ .
Nānantaranasamanantaranaaññamaññanaupanissayanāhāranaindriyanasampayuttanonatthinovigatapaccayānaṃ paviṭṭhaṭṭhānepi eseva nayo .
Nāhāranaindriyanajhānanamaggapaccayā sabbattha sadisavissajjanā .
Nasahajātādicatukkaṃ idhāpi parihīnamevāti
V0.420 idamettha lakkhaṇaṃ .Iminā pana lakkhaṇena sabbesu dumūlakādīsu ‘‘ ayaṃ paccayo mūlaṃ , ayamettha dumūlako , ayaṃ timūlako , ayaṃ sabbamūlako ’’ ti sallakkhetvā ūnataragaṇanassa paccayassa vasena gaṇanā veditabbāti .
Paccayapaccanīyavaṇṇanā .